Dwór w Nagórkach

Źródło: „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski”, R. 2 (2000), s. 229.
Fot. Małgorzata Kumorowicz.
Źródło: muzeum.olsztyn.pl
Stan przed remontem.
Źródło: „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski”, R. 2 (2000), s. 228.
Przed kapitalnym remontem.
Źródło: S. Piechocki, Olsztyn magiczny, Olsztyn 2002, s. 52.

Zabytek architektury wybudowany pod koniec XIX wieku.

Spis treści

Lokalizacja

Rezydencja podmiejska wzniesiona na obrzeżach Olsztyna, na terenie majątku noszącego nazwę Bergenthal (obecnie dzielnica Olsztyna – Nagórki). Postępująca rozbudowa miasta spowodowała, że dziś znajduje się przy ulicy Metalowej 8.

Historia

Określenie chronologii budowli jest rzeczą dyskusyjną. W pierwszej połowie XIX wieku znajdujące się w Nagórkach dobra ziemskie należały do rajcy miejskiego Andrzeja Bogackiego. Następnie przez małżeństwo z jego córką, Anną Bogacką, ich właścicielem został Carl Rhode. W 1903 roku włości zostały zakupione przez olsztyńskiego fabrykanta Maxa Liona. Zdania są podzielone, czy sam dwór powstał jeszcze dla Carla Rhodego i Anny z Bogackich, czy też wzniósł ją Max Lion.[1] Kolejnym właścicielem dóbr był Richard Palmowski. W latach 1928-1937 wydzierżawił on dwór olsztyńskiemu garnizonowi. Mieściła się tutaj Wojskowa Szkoła Rolnicza Batalionu Szkoleniowego przy 2. Pruskim Pułku Piechoty. W 1938 r. rodzina Palmowskiego wróciła do swojej rezydencji i zamieszkiwała w niej do zakończenia II wojny światowej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Olsztyna w styczniu 1945 r. dworek został zajęty przez żołnierzy radzieckich. Był w ich posiadaniu do 1947 r. W kolejnych latach w budynku mieściły się kolejno: mieszkania i biura Fermy Zwierząt Futerkowych i Państwowego Gospodarstwa Rolnego, Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego, Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. W 1982 r. władze Olsztyna przekazały go Muzeum Przyrody – oddziałowi Muzeum Warmii i Mazur. W 1999 r. budynek odrestaurowano i przeznaczono na cele wystawiennicze. Oprócz samego dworu, w jego otoczeniu do dnia dzisiejszego zachował się niewielki park, a spośród budynków gospodarczych – neoromańska wozownia. W 1994 r. została ona przebudowana i wyremontowana. Obecnie mieszczą się w niej magazyny muzealne, biblioteka, sala edukacyjna oraz pracownie.

Opis

Dwór wzniesiony został z otynkowanej cegły, na planie zbliżonym do prostokąta, frontem do wschodu. Zarówno od strony głównej, jak i południowej posiada piętrowy arkadowy taras. Bryła budynku składa się z trzech części: trójdzielnego parterowego korpusu ujętego po bokach wieżą i oficyną. Zastosowano tutaj piętrowy ryzalit, ze stopniowo redukowaną liczbą okien, od trzech na parterze do jednego półkolistego w poddaszu. Ozdobą budynku są mansardy z drewnianymi lukarnami, a także drewniany ganek. Styl całości jest eklektyczny łączący cechy francuskiego renesansu i stylu rokokowo-regencyjnego (zachowane dekoracje na stropach, obramowania okien na parterze). We wnętrzach zachowały się elementy dekoracyjne m.in.: sufity ozdobione misternymi sztukateriami i polichromiami opartymi na motywach botanicznych, klatka schodowa udekorowana poręczami kowalskiej roboty.

Bibliografia

  1. Pałac fabrykanta: zanim powstało Muzeum Przyrody / przygot. Anna Szapiel // „Gazeta Olsztyńska”. – 2005, nr 278, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 682, s. 6.
  2. Piechocki, Stanisław: Olsztyn magiczny / Stanisław Piechocki. - Olsztyn Remix, 2002. – S. 50-53.
  3. Rzempołuch, Andrzej: Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953 : od założenia miasta po odbudowę ze zniszczeń wojennych / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Urząd Miasta: Remix, 2005. – S. 98, 100-101.
  4. Wysocki, Jacek: Hallandzki Program Konserwacji zabytków w Szwecji i próba zastosowania go w warunkach polskich / Jacek Wysocki // „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski”. – R. 2 (2000), s. 218-236.

Przypisy

  1. A. Rzempołuch, Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953, Olsztyn 2005, s. 100. Por.: S. Piechocki, Olsztyn magiczny, Olsztyn 2002, s. 51.

Zobacz też

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury
na lata 2007-2013.

© 2011 Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie.