Zamek w Pasłęku - Historia wersji

Konrad o 11:17, 3 wrz 2015

2015-09-03T11:17:52Z

Konrad o 11:14, 27 mar 2015

2015-03-27T11:14:32Z

LPF o 13:33, 10 sie 2014

2014-08-10T13:33:18Z

LPF o 13:32, 10 sie 2014

2014-08-10T13:32:55Z

Arom2001: /* Ciekawostki */

2014-03-14T11:42:42Z

‎Ciekawostki

Arom2001 o 11:42, 14 mar 2014

2014-03-14T11:42:02Z

Arom2001 o 10:28, 14 mar 2014

2014-03-14T10:28:45Z

Arom2001 o 10:25, 14 mar 2014

2014-03-14T10:25:26Z

Arom2001: Utworzył nową stronę „[[Image: zamek_paslek_1.jpg|thumb|right|250px|Panorama Pasłęka, ryc. A. Boota, z lat 1627-1628.
Źródło: M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec, ''Zamki państwa krzy…”

2014-03-14T10:24:06Z

Utworzył nową stronę „[[Image: zamek_paslek_1.jpg|thumb|right|250px|Panorama Pasłęka, ryc. A. Boota, z lat 1627-1628.<br>Źródło: M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec, ''Zamki państwa krzy…”

Nowa strona

[[Image: zamek_paslek_1.jpg|thumb|right|250px|Panorama Pasłęka, ryc. A. Boota, z lat 1627-1628.<br>Źródło: M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec, ''Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach: Powiśle, Warmia, Mazury'', Olsztyn 2006, s. 335.]]
[[Image: zamek_paslek_2.jpg|thumb|right|250px|Fot. z lat 1900-1920.<br>Źródło: [http://fotopolska.eu/382370,foto.html?o=b26328 www.fotopolska.eu] ]]
[[Image: zamek_paslek_3.jpg|thumb|right|250px|Fot. Tomasz Przechlewski.<br>Źródło: [http://www.polskieradio.pl/8/2911/Artykul/911183,Holenderskie-korzenie-Pasleka www.polskieradio.pl] ]]
[[Image: zamek_paslek_4.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://www.it.umnowemiasto.pl/index.php?option=com_k2&view=item&id=320:pas%C5%82%C4%99k&Itemid=20 www.it.umnowemiasto.pl] ]]
[[Image: zamek_paslek_5.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://www.zamki.pl/?idzamku=paslek www.zamki.pl] ]]

Zabytek architektury wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Zamek w [[ewim:Pasłęk|Pasłęku]] (niem. Holland, od XVII wieku – Preussisch Holland) został zbudowany przez Krzyżaków na północnym skraju rozległego wzniesienia, u podnóża którego płynęła [[ewim:Rzeka Wąska |rzeka Wąska]], wpadająca dalej do [[ewim:Jezioro Drużno|jeziora Drużno]].

==Historia==
Zamek powstał na miejscu wcześniejszej krzyżackiej strażnicy drewniano-ziemnej (istniejącej od około 1267 do 1320 roku). Obiekt murowany wzniesiono w latach 1320-1339, jako siedzibę prokuratora podległego komturowi w [[ewim:Elbląg|Elblągu]]. Po zburzeniu [[Zamek w Elblągu|zamku w Elblągu]] w 1454 roku został siedzibą komtura i konwentu. Po zakończeniu wojny trzynastoletniej (1454-1466) ustanowiono tutaj komturstwo (w latach 1466-1501). Podczas wojen polsko-krzyżackich w XV i początkach XVI wieku zamek kilkakrotnie zdobywany był przez wojska polskie, a następnie ponownie obsadzany był załogą krzyżacką. Po sekularyzacji Prus w 1525 roku stał się własnością księcia [[ewim: Albrecht Hohenzollern| Albrechta Hohenzollerna]], który polecił zamek odbudować i rozbudować, po niszczeniach z 1541 roku i pożarze z 1543 roku. Restauracja zamku trwała do 1586 roku, a pracami kierował architekt księcia [[ewim:Krzysztof Römer| Krzysztof Römer]] z [[ewim:Królewiec|Królewca]] (być może w tym okresie podniesiono poziom dziedzińca i międzymurza o 3 m). W XVII wieku zmodernizowano system obrony zamku, dodając nowoczesne fortyfikacje bastionowe. Zamek był jednak niszczony w trakcie kolejnych wojen (szwedzkich i napoleońskich0 toczonych w XVII i XIII wieku. Na przełomie XIX i XX wieku był kilkakrotnie przebudowywany i przystosowany do nowych funkcji. Mieściły się w nim m.in. koszary wojskowe, kościół, szpital, szkoła, więzienie i magazyny W latach 30-tych XX wieku zaadaptowano go na sąd. Zamek został ponownie zniszczony pod koniec drugiej wojny światowej (zachowały się jedynie mury obwodowe). Jego odbudowę przeprowadzono w latach 1959-1961. Wyeksponowano wówczas odkryty fragment gotyckiej polichromii na elewacji najstarszego, północnego skrzydła. Obecnie w zamku mieszczą się Urząd Miasta i Gminy, [[Biblioteka Publiczna w Pasłęku| biblioteka]], [[Pasłęcki Ośrodek Kultury]] i kino.

==Opis==
Zamek został założony na skraju wzgórza. Od północy i wschodu chroniły go strome zbocza, od południa i zachodu przekopano szeroką suchą fosę. Warownia, murowana z cegły na kamiennych fundamentach, składała się z zamku głównego i przedzamcza. Zamek główny stanowiło na początku północne, trzykondygnacyjne skrzydło mieszkalne bez piwnic, wzniesione na rzucie prostokąta (o wymiarach 50,60 x 11,65 m), wraz z okrągłą, czterokondygnacyjną wieżą obronną ze strzelnicami, w narożu północno-wschodnim. Później dobudowano skrzydło wschodnie z krużgankiem. Na piętrze obydwu skrzydeł znajdowały się pomieszczenia przewidziane regułą zakonną: kaplica, kapitularz, refektarz, dormitorium braci, mieszkanie prokuratora i później komtura. Były tam także izby gościnne. Na parterze i w piwnicach (skrzydła wschodniego) ulokowana była kuchnia, piekarnia, składy żywności, browar, pomieszczenia gospodarcze. W wieży usytuowano zbrojownię i prochownię. Na trzeciej kondygnacji umieszczono spichlerze ze strzelnicami. Czworoboczny dziedziniec ze studnią zamykały mury kurtynowe od strony zachodniej i południowej. Wjazd na zamek prowadził od strony miasta przez nieduże przedzamcze i bramę w murze. Przedzamcze było usytuowane od południa między zamkiem i miastem. Posiadało własne fortyfikacje. Znajdowały się tutaj zapewne zabudowania gospodarcze (stajnie, warsztaty itd.) i mieszkalne służby. Do zamku należał również teren podmiejski, tzw. Wola Zamkowa, na której funkcjonował młyn, folwark, ogrody, cegielnia. Do 1586 roku dobudowano nowe, trzecie skrzydło (zachodnie) i drugą wieżę w narożu północno--zachodnim – okrągłą, czterokondygnacyjną. Na początku XVII wieku w trzech narożach zamku wybudowano ziemne bastiony (oprócz południowo-wschodniego). Obecny zrekonstruowany wygląd zamku przypomina stan z XVI wieku. Składa się z najstarszego skrzydła północnego oraz dwóch bocznych (otynkowanych) z okrągłymi basztami. Prostokątny dziedziniec otwarty jest od południa. Dawny układ wnętrz zachowany jest jedynie w części piwnicznej (dawne przyziemie – przed podniesieniem poziomu dziedzińca), gdzie są pomieszczenia o sklepieniach kolebkowych i krzyżowych.

==Ciekawostki==
*W XVI wieku sporym zagrożeniem dla pogranicza Prus Królewskich, Zakonnych i Warmii był bandy rozbójnicze. Niektóre z nich popierane były przez Zakon i podobno znajdowały schronienie na zamku w Pasłęku. Miasto zyskało wówczas miano „rozbójniczego gniazda”.
*W czasie wojen polsko-szwedzkich na zamku rezydowali królowie szwedzcy: w 1627 roku Gustaf Adolf, a w 1655 roku Karol Gustaw.
*W 1656 roku król Karol Gustaw spotkał się tutaj ze sprzymierzonymi przeciwko Polsce – księciem Bogusławem Radziwiłłem i pruskim elektorem Fryderykiem Wilhelmem. Radzili nad wspólnym uderzeniem na Rzeczpospolitą.
*Według legend, w 1945 roku w lochach, ciągnących się pod zamkiem, ukryto skrzynie z Bursztynową Komnatą. W 1998 roku prowadzono w tym celu specjalne wykopaliska. Odkryto wówczas fragment średniowiecznych murów, brukowaną ulicę w suchej fosie i przypuszczalnie fragment wieży z pierwotnego założenia zamkowego. Dotarto też do tunelu łączącego [[Kościół pw. św. Bartłomieja w Pasłęku| średniowieczny kościół św. Bartłomieja]] z zamkiem, ale skarbu nie znaleziono.
*Jednym z niewielu zachowanych dzieł sztuki, będących niegdyś na wyposażeniu zamku, jest
[[Portret Amalii zu Solms-Braunfels z zamku w Pasłęku| portret Amalii zu Solms-Braunfels]], znajdujący się obecnie w [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]].

==Bibliografia==
#Bieszk, Janusz: ''Zamki państwa krzyżackiego w Polsce'' / Janusz Bieszk. – Warszawa : Bellona, 2010. – S. 89-91.
#Jackiewicz-Garniec, Małgorzata: ''Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach: Powiśle, Warmia, Mazury'' / Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec. - Olsztyn : Studio Arta, 2006. – S. 327-337.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix 1992. – S. 119-121.
#Śniecikowski, Wiesław: ''Tajemnice zamku w Pasłęku: fakty i mity'' / Wiesław Śniecikowski, Józef Włodarski. - Gdańsk : Marpress, 2009.
#Torbus, Tomasz: ''Zamki krzyżackie = Deutschordensburgen'' / Tomasz Torus. – Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010. – S. 181-184.

==Zobacz też==
*''Pasłęk: średniowieczny zamek krzyżacki'', materiał zamieszczony na stronie internetowej
[http://zamki.res.pl/paslek.htm www.zamki.res.pl] [dostęp 14.03.2014 r.]

[[Category:Obiekty architektury]]
[[Category:Historia kultury]]
[[Category:Powiat elbląski]]
[[Category:1301-1400]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-[[Image: zamek_paslek_5.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://www.zamki.pl/?idzamku=paslek www.zamki.pl] ]]
+[[Image:zamek paslek.jpg|thumb|right|350px|Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SM_Pas%C5%82ek_Zamek_%280%29_ID_645081.jpg Wikimedia Commons]]]
-[[Image: zamek_paslek_3.jpg|thumb|right|250px|Fot. Tomasz Przechlewski.<br>Źródło: [http://www.polskieradio.pl/8/2911/Artykul/911183,Holenderskie-korzenie-Pasleka www.polskieradio.pl] ]]
-[[Image: zamek_paslek_4.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://www.it.umnowemiasto.pl/index.php?option=com_k2&view=item&id=320:pas%C5%82%C4%99k&Itemid=20 www.it.umnowemiasto.pl] ]]
+[[Image: zamek_paslek_1.jpg|thumb|right|350px|Panorama Pasłęka, ryc. A. Boota, z lat 1627-1628.<br>Źródło: M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec, ''Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach: Powiśle, Warmia, Mazury'', Olsztyn 2006, s. 335.]]
 Zabytek architektury wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku.

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 [[Image: zamek_paslek_3.jpg|thumb|right|250px|Fot. Tomasz Przechlewski.<br>Źródło: [http://www.polskieradio.pl/8/2911/Artykul/911183,Holenderskie-korzenie-Pasleka www.polskieradio.pl] ]]
 [[Image: zamek_paslek_4.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://www.it.umnowemiasto.pl/index.php?option=com_k2&view=item&id=320:pas%C5%82%C4%99k&Itemid=20 www.it.umnowemiasto.pl] ]]
-[[Image: zamek_paslek_1.jpg|thumb|left|250px|Panorama Pasłęka, ryc. A. Boota, z lat 1627-1628.<br>Źródło: M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec, ''Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach: Powiśle, Warmia, Mazury'', Olsztyn 2006, s. 335.]]
+[[Image: zamek_paslek_1.jpg|thumb|right|250px|Panorama Pasłęka, ryc. A. Boota, z lat 1627-1628.<br>Źródło: M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec, ''Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach: Powiśle, Warmia, Mazury'', Olsztyn 2006, s. 335.]]
-[[Image: zamek_paslek_2.jpg|thumb|left|250px|Fot. z lat 1900-1920.<br>Źródło: [http://fotopolska.eu/382370,foto.html?o=b26328 www.fotopolska.eu] ]]
+[[Image: zamek_paslek_2.jpg|thumb|right|250px|Fot. z lat 1900-1920.<br>Źródło: [http://fotopolska.eu/382370,foto.html?o=b26328 www.fotopolska.eu] ]]
 Zabytek architektury wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku.

@@ Linia 33: / Linia 33: @@
 *''Pasłęk: średniowieczny zamek krzyżacki'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://zamki.res.pl/paslek.htm www.zamki.res.pl] [dostęp 14.03.2014 r.]
-[[Category:Obiekty architektury]]
+[[Category:Zamki krzyżackie]]
-[[Category:Historia kultury]]
+[[Category:Pasłęk (gmina miejsko-wiejska)]]
 [[Category:Powiat elbląski]]
 [[Category:1301-1400]]

@@ Linia 21: / Linia 21: @@
 *W 1656 roku król Karol Gustaw spotkał się tutaj ze sprzymierzonymi przeciwko Polsce – księciem Bogusławem Radziwiłłem i pruskim elektorem Fryderykiem Wilhelmem. Radzili nad wspólnym uderzeniem na Rzeczpospolitą.
 *Według legend, w 1945 roku w lochach, ciągnących się pod zamkiem, ukryto skrzynie z Bursztynową Komnatą. W 1998 roku prowadzono w tym celu specjalne wykopaliska. Odkryto wówczas fragment średniowiecznych murów, brukowaną ulicę w suchej fosie i przypuszczalnie fragment wieży z pierwotnego założenia zamkowego. Dotarto też do tunelu łączącego [[Kościół pw. św. Bartłomieja w Pasłęku| średniowieczny kościół św. Bartłomieja]] z zamkiem, ale skarbu nie znaleziono.
-*Jednym z niewielu zachowanych dzieł sztuki, będących niegdyś na wyposażeniu zamku, jest [[Portret Amalii zu Solms-Braunfels z zamku w Pasłęku| portret Amalii zu Solms-Braunfels]], znajdujący się obecnie w [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]. Zachował się również XVII-wieczny portret [[Portret Piotra Dohny z pałacu w Markowie|Piotra Dohny]], który jest jednym z pierwszych wizerunków malarskich zamku w Pasłęku.
+*Jednym z niewielu zachowanych dzieł sztuki, będących niegdyś na wyposażeniu zamku, jest [[Portret Amalii zu Solms-Braunfels z zamku w Pasłęku| portret Amalii zu Solms-Braunfels]], znajdujący się obecnie w [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]. Zachował się również XVII-wieczny portret [[Portret Piotra Dohny z pałacu w Markowie|Piotra Dohny]], który jest jednocześnie jednym z pierwszych wizerunków malarskich zamku w Pasłęku.
 ==Bibliografia==