Jan Dantyszek - Historia wersji

LPF o 09:45, 6 sie 2014

2014-08-06T09:45:20Z

Arom2001 o 13:23, 16 lip 2014

2014-07-16T13:23:22Z

Arom2001: /* Upamiętnienie */

2014-02-01T13:22:22Z

‎Upamiętnienie

HS o 11:42, 31 maj 2012

2012-05-31T11:42:40Z

HS o 11:23, 31 maj 2012

2012-05-31T11:23:54Z

HS o 11:21, 31 maj 2012

2012-05-31T11:21:46Z

HS o 11:19, 31 maj 2012

2012-05-31T11:19:33Z

HS o 11:14, 31 maj 2012

2012-05-31T11:14:20Z

HS o 10:58, 31 maj 2012

2012-05-31T10:58:48Z

HS o 10:41, 31 maj 2012

2012-05-31T10:41:13Z

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 ==Kariera dworska <br>  ==
-W 1503 r. powrócił na dwór , zostając pisarzem królewskim. W latach 1504-1505 reprezentował dwór królewski na zjazdach stanów Prus Królewskich. Dzięki pomocy królewskiej odbył wielką podróż przez Danię, Niemy i Włochy, a potem Morzem Śródziemnym aż do Palestyny i Arabii, podczas której nabrał ogłady i podszlifował znajomość języków obcych. Następnie powrócił do Prus, gdzie aż do 1513 r. kontynuował pracę na rzecz dworu na czele z nowym królem - Zygmuntem Starym. Został sekretarzem koronnym i referentem spraw pruskich w kancelarii królewskiej. Z panowaniem tego władcy związała się cała kariera dyplomatyczna Dantyszka. Na Prusach realizował on jego politykę zwiększania kontroli nad tymi terenami i zmniejszania roli Gdańska.
+W 1503 r. powrócił na dwór , zostając pisarzem królewskim. W latach 1504-1505 reprezentował dwór królewski na zjazdach stanów [[ewim:Prusy Królewskie|Prus Królewskich]]. Dzięki pomocy królewskiej odbył wielką podróż przez Danię, Niemy i Włochy, a potem Morzem Śródziemnym aż do Palestyny i Arabii, podczas której nabrał ogłady i poprawił znajomość języków obcych. Następnie powrócił do Prus, gdzie aż do 1513 r. kontynuował pracę na rzecz dworu na czele z nowym królem - Zygmuntem Starym. Został sekretarzem koronnym i referentem spraw pruskich w kancelarii królewskiej. Z panowaniem tego władcy związała się cała kariera dyplomatyczna Dantyszka. Na Prusach realizował on jego politykę zwiększania kontroli nad tymi terenami i zmniejszania roli Gdańska.
 W 1515 r. był członkiem orszaku królewskiego na zjazd wiedeński. Uczestnictwo w spotkaniu na szczycie trzech monarchów - Zygmunta I Starego, Władysława II Jagiellończyka i Maksymiliana I Habsburga oznaczało dla młodego dyplomaty wielki prestiż, ale i świadczyło o jego dużym już znaczeniu. Po zakończeniu zjazdu pozostał on do 1517 r. jako poseł króla polskiego przy cesarzu, przy okazji kilkukrotnie posłując też w imieniu Korony w Republice Weneckiej.
@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 Jak  stwierdzano, dzięki poselstwom Dantyszka znaczenie Polski w świecie politycznym podniosło się znacznie. W latach 1524-1531 Dantyszek bawił w Hiszpanii na dworze Karola V.Słusznie uchodzi Dantyszek za ojca dyplomacji polskiej. Sukcesy, jakie na tej drodze osiągnął dla Polski i dla siebie, były niebywałe i długo jeszcze miały procentować.
 Lecz on sam karierę polityczną traktował jako  zło konieczne. Jako syn mieszczanina, nie mógłby się wybić. Z placówki odwołany został na własną prośbę, powracając w 1532 r. do Polski.
 == Działalność duszpasterska <br>  ==
 [[Image:Dantyszek_2.jpg|thumb|right|250px|Jan Dantyszek jako biskup wamiński.<br>Źródło:http://www.jerzyschroeder.bloog.pl]]
@@ Linia 30: / Linia 31: @@
 == Biskup warmiński <br>  ==
-Powitanie nowego biskupa, połączone z hołdem stanów warmińskich, odbyło się 17 grudnia 1538 r. w Olsztynie. Następnego dnia Dantyszek był już w Lidzbarku Warmińskim, na swoim dworze. Jako biskup prowadził intensywną działalność na polu kulturalnym - był mecenasem sztuki. W Lidzbarku  stworzył  ważny ośrodek nauki i sztuki. Posiadał wielką galerię malarstwa renesansowego. Gościł  u siebie wielu humanistów. Ponadto fundował studia zagraniczne miejscowej młodzieży. Dzięki jego pomocy materialnej ukończyło je wiele ówczesnych młodych ludzi z Warmii.
+Powitanie nowego biskupa, połączone z hołdem stanów warmińskich, odbyło się 17 grudnia 1538 r. w Olsztynie. Następnego dnia Dantyszek był już w [[ewim:Lidzbark Warmiński|Lidzbarku Warmińskim]], na swoim dworze. Jako biskup prowadził intensywną działalność na polu kulturalnym - był mecenasem sztuki. W Lidzbarku  stworzył  ważny ośrodek nauki i sztuki. Posiadał wielką galerię malarstwa renesansowego. Gościł  u siebie wielu humanistów. Ponadto fundował studia zagraniczne miejscowej młodzieży. Dzięki jego pomocy materialnej ukończyło je wiele ówczesnych młodych ludzi z [[ewim:Warmia|Warmii]].
 == Dantyszek i Kopernik <br>  ==
-Kopernik był lekarzem Dantyszka. Incydent z Anną Szyling, jeśli popsuł stosunki między nimi, to nie na długo. Dantyszek aprobował teorie Kopernika.W dziełku astronoma o trygonometrii płaskiej i sferycznej, wydanym w 1542 r.-''"De lateribus et angelis triangulorum"'' zamiast przedmowy, znajduje się wiersz Dantyszka, w którym autor zachęca młodzież do przestudiowania  tej pracy jako wstępu niezbędnego dla zrozumienia astronomicznego dzieła uczonego z Fromborka.
+[[Mikołaj Kopernik|Mikołaj Kopernik]] był lekarzem Dantyszka. Incydent z Anną Szyling, jeśli popsuł stosunki między nimi, to nie na długo. Dantyszek aprobował teorie Kopernika. W dziełku astronoma o trygonometrii płaskiej i sferycznej, wydanym w 1542 r.-''"De lateribus et angelis triangulorum"'' zamiast przedmowy, znajduje się wiersz Dantyszka, w którym autor zachęca młodzież do przestudiowania  tej pracy jako wstępu niezbędnego dla zrozumienia astronomicznego dzieła uczonego z [[ewim:Frombork|Fromborka]].
-Był humanistą o szerokich kontaktach europejskich, korespondował m.in. z Erazmem z Rotterdamu i Georgiusem Sabinusem. Przebywając w Wittenberdze, spotkał się również z Marcinem Lutrem. Był przyjacielem Hernána Cortésa. Przyjaźnił się z Andrzejem Krzyskim – późniejszym arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski oraz głośnym poetą. Utrzymywał też kontakty z Tomaszem Morusem i Filipem Melanchtonem czy Janem van der Campenem. Znał osobiście Marcina Lutra. Jedynie służba Muzom jest w życiu coś warta, on zaś zbyt wiele hołdował Rozkoszy i Fortunie. Zmarł w Lidzbarku Warmińskim 27 października 1548 . Pochowano go we Fromborku.
+Był humanistą o szerokich kontaktach europejskich, korespondował m.in. z Erazmem z Rotterdamu i Georgiusem Sabinusem. Przebywając w Wittenberdze, spotkał się również z Marcinem Lutrem. Był przyjacielem Hernána Cortésa. Przyjaźnił się z Andrzejem Krzyskim – późniejszym arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski oraz głośnym poetą. Utrzymywał też kontakty z Tomaszem Morusem i Filipem Melanchtonem czy Janem van der Campenem. Znał osobiście Marcina Lutra. Jedynie służba Muzom jest w życiu coś warta, on zaś zbyt wiele hołdował Rozkoszy i Fortunie. Zmarł w [[ewim:Lidzbark Warmiński|Lidzbarku Warmińskim]] 27 października 1548 . Pochowano go we [[ewim:Frombork|Fromborku]].
 == Poeta <br>  ==
 [[Image:Herb_nadany_Dantyszowi_II.svg.png|thumb|left|200px|Herb nadany Janowi Dantyszkowi przez cesarza Maksymiliana<br>Źródło:http://pl.wikipedia.org/wiki/]]
-Poezję uprawiano w Polsce już co najmniej wiek przed Dantyszkiem, ale on był pierwszym poetą polskim, który zdobył rozgłos w całej Europie. Dantyszek uważał sztukę za powołanie swojego życia. Marzył o tym, by imię jego jako poety pozostało nieśmiertelne. Sukces zawdzięczał nie tylko niewątpliwie doskonałeniu opanowaniu formy wiersza. Zdecydował o tym głównie sposób wyrażania swoich idei.Potrafił świetnie dostroić do mody wprowadzonej świeżo przez humanistów.Ponadto popularność zawdzięczał także temu,że jej treścią były przeważnie aktualne problemy polityczne i moralne.Pisana po łacinie, w języku międzynarodowym, poezja ta szybko, bo bez pośrednictwa tłumaczy, trafiała do czytelników od jednego do drugiego krańca Europy.
+Poezję uprawiano w Polsce już co najmniej wiek przed Dantyszkiem, ale on był pierwszym poetą polskim, który zdobył rozgłos w całej Europie. Dantyszek uważał sztukę za powołanie swojego życia. Marzył o tym, by imię jego jako poety pozostało nieśmiertelne. Sukces zawdzięczał nie tylko niewątpliwie doskonaleniu opanowaniu formy wiersza. Zdecydował o tym głównie sposób wyrażania swoich idei.Potrafił świetnie dostroić do mody wprowadzonej świeżo przez humanistów.Ponadto popularność zawdzięczał także temu,że jej treścią były przeważnie aktualne problemy polityczne i moralne.Pisana po łacinie, w języku międzynarodowym, poezja ta szybko, bo bez pośrednictwa tłumaczy, trafiała do czytelników od jednego do drugiego krańca Europy.
 Za swoją twórczość otrzymał z rąk cesarza Maksymiliana I  ''wieniec laurowy'', najwyższą nagrodę literacką dawnych czasów. Ponadto cesarz nadał mu także  m.in. tytuł ''doktora obojga praw'', zaś jego następca Karol V wybił medal na jego cześć. Z nominacji cesarskiej otrzymał również hiszpańskie szlachectwo.
 Twórczość zaczął od wierszy okolicznościowych; nie zrezygnował z nich także w późniejszych latach. Pisał epitalamia z okazji ślubu  Zygmunta I z Barbarą Zapolyą, później z Boną.Równolegle uprawiał poezję parenetyczną, moralizatorską. Przykładem tego jest elegia Jonas propheta de interitu civitatis Gedanensis (Jonasz Prorok o zagładzie miasta Gdańska), napisana w roku 1535 w związku z nasilaniem się wpływów reformacji w Gdańsku.
 Szerszymi zagadnieniami zajął się  Dantyszek w poemacie ''De nostrorum temporum calamitatibus silva ''(''O klęskach naszych czasów''), opublikowanym w roku 1530 w Antwerpii, Bolonii, Kolonii i w Krakowie. Autor podjął tu problem niebezpieczeństwa tureckiego i naszkicował wizję Europy od niego już uwolnionej.Wyjątkowe miejsce w dorobku poetyckim Dantyszka zajęła ''Elegia amatoria''. Erotyk ten, znany także pod tytułem'' Ad Grinaeam (Do Grynei'', 1518), odwołuje się  do mitologii, ale także wypowiedzi o charakterze osobistym, wyraźnie autobiograficznym. Do osobistych wyznań należy również ''Vita Joannis de Curiis Dantisci'' (''Życie Jana von Höfen Dantyszka)'', utwór opublikowany dopiero u schyłku XVII wieku. Do osobistych wyznań należy również ''Vita Joannis de Curiis Dantisci'' (''Życie Jana von Höfen Dantyszka''), utwór opublikowany dopiero u schyłku XVII wieku. W roku śmierci poety ukazał się zbiór ''Hymni aliquot ecclesiastici'' (''Księga hymnów,'' 1548),nawiązujący do tradycji hymnów i pieśni średniowiecznych.Najbardziej znany utwór Dantyszka to metafizyczny ''Nagrobek sobie samemu''.
 == Upamiętnienie <br> ==
-Dantyszek zmarł w Lidzbarku Warmińskim 27 października 1548 . Pochowano go we Fromborku.
+W [[Kościół pw. św. Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim|kościele św. Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim]] na ścianach świątyni i na posadzce znajduje się wiele płyt nagrobnych. Na ścianie północnej znajduje się cenna płyta nagrobna matki biskupa Jana Dantyszka (1537 – 1548) Krystyny Flachsbinder, zmarłej w 1539 roku. Płyta składa się z trzech części i jest wykonana w stylu renesansowym.
 '''''Warmiński Kiermas'''''
 [[Image:Dantyszek-kiermasy.jpeg‎|thumb|right|300px|III Warmiński Kiermas w Bałdach<br>Źródło:http://www.olsztyn24.com/]]
-Inscenizacja powitania jednego z biskupów warmińskich jest stałym elementem organizowanych od 2007 r. w [[ewim:Bałdy|Bałdach]] w [[ewim: Purda (gmina wiejska) |gminie Purda]] Warmińskich Kiermasów Tradycji, Dialogu i Zabawy. Kiermasy organizowane są w weekend przypadający w pobliżu Święta Warmii, które obchodzone jest 5 lipca. Rozpoczynają się uroczystą mszą świętą w [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego Apostoła w Butrynach|kościele w Butrynach]], gdzie przez wieki odprawiane były msze na powitanie kolejnych zwierzchników Kościoła na Warmii. Przez rok  2010 symboliczną władzę duchową nad Warmią sprawował biskup Jan Dantyszek. Scenę wjazdu biskupa na Warmię w 1250 roku odtworzyli 3 lipca 2010 r.  w Bałdach, aktorzy olsztyńskiego Teatru im. Jaracza. Biskupa Dantyszka (Marian Czarkowski) na Warmię przywiózł konną bryczką Mikołaj Kopernik (Jarosław Borodziuk), a obu zacnych obywateli Warmii powitali: Jerzy Laskowski - wójt Gminy Purda, Mirosław Pampuch - starosta olsztyński i Urszula Pasławska - wicemarszałek województwa.
+Inscenizacja powitania jednego z biskupów warmińskich jest stałym elementem organizowanych od 2007 r. w [[ewim:Bałdy|Bałdach]] w [[ewim: Purda (gmina wiejska) |gminie Purda]] Warmińskich Kiermasów Tradycji, Dialogu i Zabawy. Kiermasy organizowane są w weekend przypadający w pobliżu Święta [[ewim:Warmia|Warmii]], które obchodzone jest 5 lipca. Rozpoczynają się uroczystą mszą świętą w [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego Apostoła w Butrynach|kościele w Butrynach]], gdzie przez wieki odprawiane były msze na powitanie kolejnych zwierzchników Kościoła na Warmii. Przez rok  2010 symboliczną władzę duchową nad Warmią sprawował biskup Jan Dantyszek. Scenę wjazdu biskupa na Warmię w 1250 roku odtworzyli 3 lipca 2010 r.  w Bałdach, aktorzy olsztyńskiego [[Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie|Teatru im. Jaracza]]. Biskupa Dantyszka ([[Marian Czarkowski]]) na Warmię przywiózł konną bryczką Mikołaj Kopernik ([[Jarosław Borodziuk]]), a obu zacnych obywateli Warmii powitali: [[ewim:Jerzy Laskowski|Jerzy Laskowski]] - wójt Gminy Purda, [[ewim:Mirosław Pampuch|Mirosław Pampuch]] - starosta olsztyński i [[ewim:Urszula Pasławska|Urszula Pasławska]] - wicemarszałek województwa.
 == Źródła <br> ==
@@ Linia 66: / Linia 69: @@
 [[Category:Wielkie postaci Warmii i Mazur|Dantyszek,Jan]][[Category:Literatura|Dantyszek,Jan]]
-[[Category:Pisarze|Dantyszek,Jan]]
+[[Category:Pisarze i poeci|Dantyszek,Jan]]
 [[Category:Powiat lidzbarski|Dantyszek,Jan]]
 [[Category:1401-1500|Dantyszek,Jan]]
 [[Category:1501-1600|Dantyszek,Jan]]

@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 '''''Warmiński Kiermas'''''
 [[Image:Dantyszek-kiermasy.jpeg‎|thumb|right|300px|III Warmiński Kiermas w Bałdach<br>Źródło:http://www.olsztyn24.com/]]
-Inscenizacja powitania jednego z biskupów warmińskich jest stałym elementem organizowanych od 2007 r. w Bałdach gm. Purda Warmińskich Kiermasów Tradycji, Dialogu i Zabawy. Kiermasy organizowane są w weekend przypadający w pobliżu Święta Warmii, które obchodzone jest 5 lipca. Rozpoczynają się uroczystą mszą świętą w [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego Apostoła w Butrynach|kościele w Butrynach]], gdzie przez wieki odprawiane były msze na powitanie kolejnych zwierzchników Kościoła na Warmii. Przez rok  2010 symboliczną władzę duchową nad Warmią sprawował biskup Jan Dantyszek. Scenę wjazdu biskupa na Warmię w 1250 roku odtworzyli 3 lipca 2010 r.  w Bałdach, aktorzy olsztyńskiego Teatru im. Jaracza. Biskupa Dantyszka (Marian Czarkowski) na Warmię przywiózł konną bryczką Mikołaj Kopernik (Jarosław Borodziuk), a obu zacnych obywateli Warmii powitali: Jerzy Laskowski - wójt Gminy Purda, Mirosław Pampuch - starosta olsztyński i Urszula Pasławska - wicemarszałek województwa.
+Inscenizacja powitania jednego z biskupów warmińskich jest stałym elementem organizowanych od 2007 r. w [[ewim:Bałdy|Bałdach]] w [[ewim: Purda (gmina wiejska) |gminie Purda]] Warmińskich Kiermasów Tradycji, Dialogu i Zabawy. Kiermasy organizowane są w weekend przypadający w pobliżu Święta Warmii, które obchodzone jest 5 lipca. Rozpoczynają się uroczystą mszą świętą w [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego Apostoła w Butrynach|kościele w Butrynach]], gdzie przez wieki odprawiane były msze na powitanie kolejnych zwierzchników Kościoła na Warmii. Przez rok  2010 symboliczną władzę duchową nad Warmią sprawował biskup Jan Dantyszek. Scenę wjazdu biskupa na Warmię w 1250 roku odtworzyli 3 lipca 2010 r.  w Bałdach, aktorzy olsztyńskiego Teatru im. Jaracza. Biskupa Dantyszka (Marian Czarkowski) na Warmię przywiózł konną bryczką Mikołaj Kopernik (Jarosław Borodziuk), a obu zacnych obywateli Warmii powitali: Jerzy Laskowski - wójt Gminy Purda, Mirosław Pampuch - starosta olsztyński i Urszula Pasławska - wicemarszałek województwa.
 == Źródła <br> ==

@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 '''''Warmiński Kiermas'''''
 [[Image:Dantyszek-kiermasy.jpeg‎|thumb|right|300px|III Warmiński Kiermas w Bałdach<br>Źródło:http://www.olsztyn24.com/]]
-Inscenizacja powitania jednego z biskupów warmińskich jest stałym elementem organizowanych od 2007 r. w Bałdach gm. Purda Warmińskich Kiermasów Tradycji, Dialogu i Zabawy. Kiermasy organizowane są w weekend przypadający w pobliżu Święta Warmii, które obchodzone jest 5 lipca. Rozpoczynają się uroczystą mszą świętą w kościele w Butrynach, gdzie przez wieki odprawiane były msze na powitanie kolejnych zwierzchników Kościoła na Warmii. Przez rok  2010 symboliczną władzę duchową nad Warmią sprawował biskup Jan Dantyszek. Scenę wjazdu biskupa na Warmię w 1250 roku odtworzyli 3 lipca 2010 r.  w Bałdach, aktorzy olsztyńskiego Teatru im. Jaracza. Biskupa Dantyszka (Marian Czarkowski) na Warmię przywiózł konną bryczką Mikołaj Kopernik (Jarosław Borodziuk), a obu zacnych obywateli Warmii powitali: Jerzy Laskowski - wójt Gminy Purda, Mirosław Pampuch - starosta olsztyński i Urszula Pasławska - wicemarszałek województwa.
+Inscenizacja powitania jednego z biskupów warmińskich jest stałym elementem organizowanych od 2007 r. w Bałdach gm. Purda Warmińskich Kiermasów Tradycji, Dialogu i Zabawy. Kiermasy organizowane są w weekend przypadający w pobliżu Święta Warmii, które obchodzone jest 5 lipca. Rozpoczynają się uroczystą mszą świętą w [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego Apostoła w Butrynach|kościele w Butrynach]], gdzie przez wieki odprawiane były msze na powitanie kolejnych zwierzchników Kościoła na Warmii. Przez rok  2010 symboliczną władzę duchową nad Warmią sprawował biskup Jan Dantyszek. Scenę wjazdu biskupa na Warmię w 1250 roku odtworzyli 3 lipca 2010 r.  w Bałdach, aktorzy olsztyńskiego Teatru im. Jaracza. Biskupa Dantyszka (Marian Czarkowski) na Warmię przywiózł konną bryczką Mikołaj Kopernik (Jarosław Borodziuk), a obu zacnych obywateli Warmii powitali: Jerzy Laskowski - wójt Gminy Purda, Mirosław Pampuch - starosta olsztyński i Urszula Pasławska - wicemarszałek województwa.
 == Źródła <br> ==

@@ Linia 66: / Linia 66: @@
 . http://www.zabytki.mazury.pl/ <br>
-[[Category:1401-1500|Dantyszek,Jan]][[Category:1501-1600|Dantyszek,Jan]][[Category:Powiat lidzbarski|Dantyszek,Jan]][[Category:Pisarze|Dantyszek,Jan]]
+[[Category:Wielkie postaci Warmii i Mazur|Dantyszek,Jan]][[Category:Literatura|Dantyszek,Jan]]
- [[Category:Wielkie postaci Warmii i Mazur|Dantyszek,Jan]]
+[[Category:Pisarze|Dantyszek,Jan]]

← poprzednia wersja		Wersja z 11:23, 31 maj 2012
Linia 66:		Linia 66:
	8. http://www.zabytki.mazury.pl/ <br>		8. http://www.zabytki.mazury.pl/ <br>

−	[[Category:1401-1500\|Dantyszek,Jan]][[Category:1501-1600\|Dantyszek,Jan]][[Category:Powiat lidzbarski\|Dantyszek,Jan]] [[Category:Wielkie postaci Warmii i Mazur\|Dantyszek,Jan]]	+	[[Category:1401-1500\|Dantyszek,Jan]][[Category:1501-1600\|Dantyszek,Jan]][[Category:Powiat lidzbarski\|Dantyszek,Jan]][[Category:Pisarze\|Dantyszek,Jan]]
		+	[[Category:Wielkie postaci Warmii i Mazur\|Dantyszek,Jan]]

← poprzednia wersja		Wersja z 11:21, 31 maj 2012
Linia 66:		Linia 66:
	8. http://www.zabytki.mazury.pl/ <br>		8. http://www.zabytki.mazury.pl/ <br>

−	[[Category:1401-1500\|Dantyszek,Jan]][[Category:1501-1600\|Dantyszek,Jan]][[Category:~~Lidzbark Warmiński~~\|Dantyszek,Jan]] [[Category:Wielkie postaci Warmii i Mazur\|Dantyszek,Jan]]	+	[[Category:1401-1500\|Dantyszek,Jan]][[Category:1501-1600\|Dantyszek,Jan]][[Category:Powiat lidzbarski\|Dantyszek,Jan]] [[Category:Wielkie postaci Warmii i Mazur\|Dantyszek,Jan]]

← poprzednia wersja		Wersja z 11:19, 31 maj 2012
Linia 65:		Linia 65:
	7. http://jerzyschroeder.bloog.pl/ <br>		7. http://jerzyschroeder.bloog.pl/ <br>
	8. http://www.zabytki.mazury.pl/ <br>		8. http://www.zabytki.mazury.pl/ <br>
		+
		+	[[Category:1401-1500\|Dantyszek,Jan]][[Category:1501-1600\|Dantyszek,Jan]][[Category:Lidzbark Warmiński\|Dantyszek,Jan]] [[Category:Wielkie postaci Warmii i Mazur\|Dantyszek,Jan]]

@@ Linia 9: / Linia 9: @@
 Po ukończeniu szkoły parafialnej w Grudziądzu, w 1499 r. podjął studia na Uniwersytecie w Greifswaldzie, skąd rok później przeniósł się na Uniwersytet Krakowski. Studia jednak przerwał, decydując się na służbę w charakterze pomocnika pisarza u króla Jana Olbrachta. W 1501 r. przeszedł na służbę do kanclerza Jana Łaskiego, z którym w 1502 r. uczestniczył w wyprawie na Wołochów i Tatarów.
-==Kariera dworska i dyplomatyczna <br>  ==
+==Kariera dworska <br>  ==
 W 1503 r. powrócił na dwór , zostając pisarzem królewskim. W latach 1504-1505 reprezentował dwór królewski na zjazdach stanów Prus Królewskich. Dzięki pomocy królewskiej odbył wielką podróż przez Danię, Niemy i Włochy, a potem Morzem Śródziemnym aż do Palestyny i Arabii, podczas której nabrał ogłady i podszlifował znajomość języków obcych. Następnie powrócił do Prus, gdzie aż do 1513 r. kontynuował pracę na rzecz dworu na czele z nowym królem - Zygmuntem Starym. Został sekretarzem koronnym i referentem spraw pruskich w kancelarii królewskiej. Z panowaniem tego władcy związała się cała kariera dyplomatyczna Dantyszka. Na Prusach realizował on jego politykę zwiększania kontroli nad tymi terenami i zmniejszania roli Gdańska.
@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 Jak  stwierdzano, dzięki poselstwom Dantyszka znaczenie Polski w świecie politycznym podniosło się znacznie. W latach 1524-1531 Dantyszek bawił w Hiszpanii na dworze Karola V.Słusznie uchodzi Dantyszek za ojca dyplomacji polskiej. Sukcesy, jakie na tej drodze osiągnął dla Polski i dla siebie, były niebywałe i długo jeszcze miały procentować.
 Lecz on sam karierę polityczną traktował jako  zło konieczne.Jako syn mieszczanina, nie mógłby się wybić. Z placówki odwołany został na własną prośbę, powracając w 1532 r. do Polski.
-== działalność duszpasterska <br>  ==
+== Działalność duszpasterska <br>  ==
 [[Image:Dantyszek_2.jpg|thumb|right|250px|Jan Dantyszek jako biskup wamiński.<br>Źródło:http://www.jerzyschroeder.bloog.pl]]
 Wróciwszy do Polski, skupił się na działalności duszpasterskiej. Do jego obowiązków należała przede wszystkim walka z szerzącym się protestantyzmem (sam był zwolennikiem reformacji katolickiej, ale w koncepcji Erazma z Rotterdamu). Dotąd - przez cały czas pełnił obowiązki proboszcza gdańskiej parafii mariackiej, a później od 1530 r. biskupa chełmińskiego i od 1537 r. biskupa warmińskiego.
-== Mecenas nauki i sztuki, sponsor <br>  ==
+== Biskup warmiński,mecenas nauki i sztuki <br>  ==
 Powitanie nowego biskupa, połączone z hołdem stanów warmińskich, odbyło się 17 grudnia 1538 r. w Olsztynie. Następnego dnia Dantyszek był już w Lidzbarku Warmińskim, na swoim dworze.Jako biskup prowadził intensywną działalność na polu kulturalnym - był mecenasem sztuki.W Lidzbarku  stworzył  ważny ośrodek nauki i sztuki.Posiadał wielką galerię malarstwa renesansowego.Gościł  u siebie wielu humanistów.Ponadto fundował studia zagraniczne miejscowej młodzieży.Dzięki jego pomocy materialnej ukończyło je wiele ówczesnych młodych ludzi z Warmii.
-== Dantyszek i Kopernik <br>  ==
+== Dantyszek i Kopernik,europejskie przyjaźnie <br>  ==
 Kopernik był lekarzem Dantyszka.Incydent z Anną Szyling, jeśli popsuł stosunki między nimi, to nie na długo.Dantyszek aprobował teorie Kopernika.W dziełku astronoma o trygonometrii płaskiej i sferycznej, wydanym w 1542 r.-''"De lateribus et angelis triangulorum"'' zamiast przedmowy, znajduje się wiersz Dantyszka, w którym autor zachęca młodzież do przestudiowania  tej pracy jako wstępu niezbędnego dla zrozumienia astronomicznego dzieła uczonego z Fromborka.
 Był humanistą o szerokich kontaktach europejskich, korespondował m.in. z Erazmem z Rotterdamu i Georgiusem Sabinusem. Przebywając w Wittenberdze, spotkał się również z Marcinem Lutrem. Był przyjacielem Hernána Cortésa. Przyjaźnił się z Andrzejem Krzyskim – późniejszym arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski oraz głośnym poetą. Utrzymywał też kontakty z Tomaszem Morusem i Filipem Melanchtonem czy Janem van der Campenem. Znał osobiście Marcina Lutra. Jedynie służba Muzom jest w życiu coś warta, on zaś zbyt wiele hołdował Rozkoszy i Fortunie. Zmarł w Lidzbarku Warmińskim 27 października 1548 . Pochowano go we Fromborku.
@@ Linia 48: / Linia 47: @@
 Najbardziej znany utwór Dantyszka to metafizyczny ''Nagrobek sobie samemu''''.
-== Upamiętnienie <br> ==
+''Warmiński Kiermas''
 == Źródła <br> ==

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 Poezję uprawiano w Polsce już co najmniej wiek przed Dantyszkiem, ale on był pierwszym poetą polskim, który zdobył rozgłos w całej Europie.Dantyszek uważał sztukę za powołanie swojego życia. Marzył o tym, by imię jego jako poety pozostało nieśmiertelne.Sukces zawdzięczał nie tylko niewątpliwie doskonałeniu opanowaniu formy wiersza.Zdecydował o tym głównie sposób wyrażania swoich idei.Potrafił świetnie dostroić do mody wprowadzonej świeżo przez humanistów.Ponadto popularność zawdzięczał także temu,że jej treścią były przeważnie aktualne problemy polityczne i moralne.Pisana po łacinie, w języku międzynarodowym, poezja ta szybko, bo bez pośrednictwa tłumaczy, trafiała do czytelników od jednego do drugiego krańca Europy.
 Za swoją twórczość otrzymał z rąk cesarza Maksymiliana I  ''wieniec laurowy'', najwyższą nagrodę literacką dawnych czasów.Ponadto cesarz nadał mu także  m.in. tytuł ''doktora obojga praw'', zaś jego następca Karol V wybił medal na jego cześć. Z nominacji cesarskiej otrzymał również hiszpańskie szlachectwo.
+Twórczość zaczął od wierszy okolicznościowych; nie zrezygnował z nich także w późniejszych latach. Pisał epitalamia z okazji ślubu  Zygmunta I z Barbarą Zapolyą, później z Boną.Równolegle uprawiał poezję parenetyczną, moralizatorską. Przykładem tego jest elegia Jonas propheta de interitu civitatis Gedanensis (Jonasz Prorok o zagładzie miasta Gdańska), napisana w roku 1535 w związku z nasilaniem się wpływów reformacji w Gdańsku.
 Najbardziej znany utwór Dantyszka to metafizyczny ''Nagrobek sobie samemu''''.
@@ Linia 53: / Linia 54: @@
 [[Image:Dantyszek-kiermasy.jpeg‎|thumb|right|250px|III Warmińskie Kiermasy w Bałdach<br>Źródło:http://www.olsztyn24.com/]]
 W Kościele św. Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim na ścianach świątyni i na posadzce znajduje się wiele płyt nagrobnych. Na ścianie północnej znajduje się cenna płyta nagrobna matki biskupa Jana Dantyszka (1537 – 1548) Krystyny Flachsbinder, zmarłej w 1539 roku. Płyta składa się z trzech części i jest wykonana w stylu renesansowym.