http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php?action=history&feed=atom&title=Gmach_s%C4%85d%C3%B3w_w_OlsztynieGmach sądów w Olsztynie - Historia wersji2026-05-18T14:00:07ZHistoria wersji tej strony wikiMediaWiki 1.30.0http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php?title=Gmach_s%C4%85d%C3%B3w_w_Olsztynie&diff=73128&oldid=prevMarcin o 08:34, 24 mar 20152015-03-24T08:34:17Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-left" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr style="vertical-align: top;" lang="pl">
<td colspan="2" style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← poprzednia wersja</td>
<td colspan="2" style="background-color: white; color:black; text-align: center;">Wersja z 08:34, 24 mar 2015</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >Linia 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Linia 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Image: gmach_sadow_olsztyn_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://fotopolska.eu/zdjecia/m38819,Olsztyn.html?zdjeciaOd=1918&zdjeciaDo=1939 www.fotopolska.eu/zdjecia] ]] </del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Image: gmach_sadow_olsztyn_2.jpg|thumb|right|200px| Fot. lata 30-te XX wieku.<br>Źródło: S. Achremczyk, ''Olsztyn: dzieje miasta'', Wrocław 2004, s. 100.]] </del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Image: gmach_sadow_olsztyn_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. lata 30-te XX wieku.<br>Źródło: C. Grabowska, ''Olsztyn na starych pocztówkach'', Olsztyn 2003, s. 209.]] </del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Zabytek architektury wzniesiony pod koniec XIX wieku.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Zabytek architektury wzniesiony pod koniec XIX wieku.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
</table>Marcinhttp://leksykonkultury.ceik.eu/index.php?title=Gmach_s%C4%85d%C3%B3w_w_Olsztynie&diff=61724&oldid=prevLPF o 15:18, 9 sie 20142014-08-09T15:18:39Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-left" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr style="vertical-align: top;" lang="pl">
<td colspan="2" style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← poprzednia wersja</td>
<td colspan="2" style="background-color: white; color:black; text-align: center;">Wersja z 15:18, 9 sie 2014</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23" >Linia 23:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Linia 23:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:Olsztyn]]  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:Olsztyn]]  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:1801-<del class="diffchange diffchange-inline">1900</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:1801-<ins class="diffchange diffchange-inline">1918</ins>]]</div></td></tr>
</table>LPFhttp://leksykonkultury.ceik.eu/index.php?title=Gmach_s%C4%85d%C3%B3w_w_Olsztynie&diff=61665&oldid=prevLPF o 14:31, 9 sie 20142014-08-09T14:31:12Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-left" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr style="vertical-align: top;" lang="pl">
<td colspan="2" style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← poprzednia wersja</td>
<td colspan="2" style="background-color: white; color:black; text-align: center;">Wersja z 14:31, 9 sie 2014</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20" >Linia 20:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Linia 20:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==Zobacz też==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==Zobacz też==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*''Rok 1976. Ogień w sądzie w Olsztynie. 1978. Płonie „Ludwik” '', materiał na stronie [http://olsztyn.gazeta.pl/olsztyn/56,35189,13790974,Rok_1976__Ogien_w_sadzie_w_Olsztynie__1978__Plonie__Ludwik_,,4.html olsztyn.gazeta.pl]  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*''Rok 1976. Ogień w sądzie w Olsztynie. 1978. Płonie „Ludwik” '', materiał na stronie [http://olsztyn.gazeta.pl/olsztyn/56,35189,13790974,Rok_1976__Ogien_w_sadzie_w_Olsztynie__1978__Plonie__Ludwik_,,4.html olsztyn.gazeta.pl]  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:<del class="diffchange diffchange-inline">Obiekty </del>architektury]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:<ins class="diffchange diffchange-inline">Inne obiekty </ins>architektury]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">[[Category:Historia kultury]]</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:Olsztyn]]  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:Olsztyn]]  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:1801-1900]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:1801-1900]]</div></td></tr>
</table>LPFhttp://leksykonkultury.ceik.eu/index.php?title=Gmach_s%C4%85d%C3%B3w_w_Olsztynie&diff=53152&oldid=prevArom2001: Utworzył nową stronę „[[Image: gmach_sadow_olsztyn_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://fotopolska.eu/zdjecia/m38819,Olsztyn.html?zdjeciaOd=1918&zdjeciaDo=1939 www.fotopolska.eu/zdjeci…”2013-12-16T06:57:13Z<p>Utworzył nową stronę „[[Image: gmach_sadow_olsztyn_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://fotopolska.eu/zdjecia/m38819,Olsztyn.html?zdjeciaOd=1918&zdjeciaDo=1939 www.fotopolska.eu/zdjeci…”</p>
<p><b>Nowa strona</b></p><div>[[Image: gmach_sadow_olsztyn_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://fotopolska.eu/zdjecia/m38819,Olsztyn.html?zdjeciaOd=1918&zdjeciaDo=1939 www.fotopolska.eu/zdjecia] ]] <br />
[[Image: gmach_sadow_olsztyn_2.jpg|thumb|right|200px| Fot. lata 30-te XX wieku.<br>Źródło: S. Achremczyk, ''Olsztyn: dzieje miasta'', Wrocław 2004, s. 100.]] <br />
[[Image: gmach_sadow_olsztyn_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. lata 30-te XX wieku.<br>Źródło: C. Grabowska, ''Olsztyn na starych pocztówkach'', Olsztyn 2003, s. 209.]] <br />
Zabytek architektury wzniesiony pod koniec XIX wieku. <br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Budynek przeznaczony na siedzibę sądów, wybudowano na terenie [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]], u zbiegu Szosy Klebarskiej (niem. Kleebergerstraβe, obecnie aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego) z ulicą Wartemborską (niem. Wartenburgerstraβe, późniejsza Cesarska – Kaiserstraβe, obecnie ul. Dąbrowszczaków), na gruncie należącym wcześniej do właściciela cegielni Floriana Materna. <br />
<br />
==Historia==<br />
W pierwszych planach zamierzano ulokować nową siedzibę sądów na Dolnym Przedmieściu. Pojawił się także projekt zaadaptowania na ten cel [[Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie |olsztyńskiego zamku]] (w 1872 roku). Ostatecznie, podjęto decyzję o budowie nowego gmachu przy ulicy Klebarskiej. Projekt budynku powstał w ministerstwie robót publicznych w Berlinie, jednakże w znacznym stopniu został przerobiony przez architekta powiatowego z Olsztyna Schütte. Schütte był również głównym kierownikiem budowy. Pierwsze prace podjęto wiosną 1878 roku. Roboty murarskie i ciesielskie wykonała olsztyńska firma Matthiasa Toffla. Przejęcie całkowicie ukończonego gmachu przez użytkowników nastąpiło l października 1880 roku. Wówczas stał się on siedzibą zreformowanych sądów: ziemskiego dla powiatów olsztyńskiego, ostródzkiego, nidzickiego, szczycieńskiego oraz sądu okręgowego. W 1898 roku dostawiono do korpusu boczne piętrowe oficyny mieszczące salę ławników z niezbędnym zapleczem oraz dodatkowe pokoje do pracy, zaś w głębi posesji (od strony ul. Cesarskiej, obecnie Dąbrowszczaków) stanął niewielki dom mieszkalny dla urzędników. Dziedziniec przed sądem, początkowo gęsto zadrzewiony, w 1926 roku odgrodzono poprzez wybudowanie dwóch małych pawilonów, które zostały wynajęte na biuro podróży i księgarnię turystyczną. Po II wojnie światowej w gmachu ulokowano siedzibę Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, a w piwnicach obiektu urządzono cele więzienne. Dotychczasowe parterowe pawilony placu przed budynkiem adaptowano na wartownię, biuro przepustek i biuro ewidencji broni. Wkrótce jednakże jeden z budynków spłonął i został rozebrany, drugi wyburzono pod nowe skrzyżowanie ulic Dąbrowszczaków i Piłsudskiego. W latach 60-tych gmach ponownie stał się siedzibą sądów. Znalazły w nim miejsce: Sąd Wojewódzki i Sąd Powiatowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a także Okręgowa Komisja Arbitrażowa, Państwowe Biuro Notarialne. Na skutek przebudowy po pożarze w 1976 roku budynek stracił jednakże swój dotychczasowy charakter. <br />
<br />
==Opis==<br />
Bryłę budynku w stylu neogotyckim wzniesiono na rzucie odwróconej litery T. Wzbogacono ją także o płytkie ryzality na osi korpusu i po obu stronach poprzecznego skrzydła. Środkowy ryzalit został ukształtowany na podobieństwo zamkowej wieży. Gmach został zaprojektowany jako obiekt 3-kondygnacyjny z użytkowym poddaszem i mansardami w części dachowej. Wzniesiono go z nieotynkowanej cegły licowej ceramicznej i glazurowanej, tworzącej od frontu mury o dekoracji przypominającej ornament. Wielospadowe, łamane dachy kryte były czerwoną dachówką ceramiczną. Zewnętrzne ściany gmachu zdobiły, usunięte po II wojnie światowej, elementy sztukatorskie w postaci umieszczonych na tarczach herbowych emblematów heraldycznych związanych z Prusami Wschodnimi. Dekoracje te zastąpiono później białym emblematem założonym na frontowym ryzalicie, nad drugą kondygnacją, pod oknami, największej wtedy w budynku, sali rozpraw. Czarny napis na białym tle głosił: „Sprawiedliwość ostoją PRL”. W 1976 roku, w trakcie remontu budynku, zlikwidowano wszelkie elementy wpływające na jego niepowtarzalny, zabytkowy charakter. Gmach został otynkowany, przebudowano klatki schodowe, na nowo podzielono pomieszczenia, zmniejszono też wymiary drzwi i okien. <br />
<br />
==Bibliografia==<br />
#Piechocki, Stanisław: ''Dzieje olsztyńskich ulic'' / Stanisław Piechocki. - Olsztyn : Remix, 1998. – S. 88-90.<br />
#Piechocki, Stanisław: ''Olsztyn magiczny / Stanisław Piechocki. - Olsztyn : Remix, 2002. – S. 85-93.<br />
#Rzempołuch, Andrzej: ''Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953: od założenia miasta po odbudowę ze zniszczeń wojennych'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Urząd Miasta: Remix, 2005. – S. 68-69. <br />
<br />
==Zobacz też==<br />
*''Rok 1976. Ogień w sądzie w Olsztynie. 1978. Płonie „Ludwik” '', materiał na stronie [http://olsztyn.gazeta.pl/olsztyn/56,35189,13790974,Rok_1976__Ogien_w_sadzie_w_Olsztynie__1978__Plonie__Ludwik_,,4.html olsztyn.gazeta.pl] <br />
[[Category:Obiekty architektury]]<br />
[[Category:Historia kultury]]<br />
[[Category:Olsztyn]] <br />
[[Category:1801-1900]]</div>Arom2001