LEKSYKON KULTURY WARMII I MAZUR - Wkład użytkownika [pl]

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-29T14:55:32Z

Powirski: /* Wymowa polichromii */

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

[[Image: Chwal z zew..JPG|thumb|right|200px|Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie. Fot. P.Powirski.]]

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|200px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|200px|Fragment polichromii widziany z północnej empory. Źródło:commons.wikimedia.org.]]
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.

W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.

W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku. W tej samej nawie znajduje się scena ukazująca wydarzenia z roku 955. Miasto Augsburg było oblegane przez Madziarów, jednym z dowódców obrony był biskup Ulryk, który swoją niezłomna postawą bronił miasta i błogosławił je relikwią Krzyża Świętego przechowywaną w tamtejszej katedrze. Dzięki cudownej pomocy relikwii mogli mieszkańcy doczekać odsieczy cesarza Ottona I. Scena ukazuje moment kiedy to mieszkańcy z biskupem na czele wyszli z miasta obserwować nacierającą armię cesarską. W nawie południowej znajdują się dwie ostatnie sceny. W jednej z nich znajduje się przedstawienie Alfonsa króla Luzytanii (Portugalii) aby ze znakiem krzyża walczył z niewiernymi, bo tylko w ten sposób będzie odnosił zwycięstwa. Scena ta jest interesująca pod kilkoma względami. Tylko w tej scenie na Krzyżu przedstawiono Chrystusa. Dodatkowo postać króla stawowi naśladownictwo przestawienia cesarza Konstantyna ze sceny objawienia przed bitwą na moście mulwijskim. Ostatnia scena zamykająca opowieść o Krzyżu Świętym ukazuje zamieszanie jakie nastąpiło wśród Turków po tym jak sułtan Saladyn umieścił relikwię Krzyża Świętego na grobie swej matki. Według legendy matką najważniejszego z dowódców muzułmańskich miała być księżniczka pochodzenia ormiańskiego, będąca chrześcijanką tego obrządku. Z miłości do niej i szacunku do jej religii umieścił krzyż na jej grobie. Kiedy rozgniewani Turcy chcieli go zrzucić zostali porażeni przez błyskawice.

==Wymowa polichromii==
Polichromia w kościele w Chwalęcinie ukazuje szczególne momenty chwały Krzyża Świętego, oraz władzy duchowej reprezentowanej przez Kościół Katolicki. Zastanawiające jest odwołanie do idei krucjat i walki z niewiernymi w momencie kiedy Imperium Osmańskie będące przez wieki największym zagrożeniem chrześcijańskiej Europy traciło na znaczeniu. Hasła te aktualne były jeszcze 50 lat wcześniej, ale w momencie powstania polichromii były już anachroniczne. Wyjaśnieniem może być położenie geograficzne sanktuarium. Od 1525 roku kilka kilometrów w kierunku zachodnim znajdowała się granica z protestanckimi Prusami. Biskupi wraz z kapitułą warmińską rościli sobie prawo do opieki nad katolikami mieszkającymi na sąsiednim terenie. Można podejrzewać że w rzeczywistości chodziło o politykę wymierzoną w protestantów. Aby nie drażnić bezpośrednio sąsiada który rósł w siłę kapituła zamówiła dzieło mające ukazać siłę i potęgę katolicyzmu w starciu z innymi przeciwnikami. Samo sanktuarium znajdujące się tak niedaleko granicy było niczym słup graniczny zaznaczający że ziemia warmińska jest niezależna religijnie i politycznie do sąsiednich Prus.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==
* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Inne obiekty i przedmioty zabytkowe]]
[[Category:Malarstwo]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-27T11:45:36Z

Powirski:

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

[[Image: Chwal z zew..JPG|thumb|right|200px|Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie. Fot. P.Powirski.]]

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|200px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|200px|Fragment polichromii widziany z północnej empory. Źródło:commons.wikimedia.org.]]
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.

W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.

W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku. W tej samej nawie znajduje się scena ukazująca wydarzenia z roku 955. Miasto Augsburg było oblegane przez Madziarów, jednym z dowódców obrony był biskup Ulryk, który swoją niezłomna postawą bronił miasta i błogosławił je relikwią Krzyża Świętego przechowywaną w tamtejszej katedrze. Dzięki cudownej pomocy relikwii mogli mieszkańcy doczekać odsieczy cesarza Ottona I. Scena ukazuje moment kiedy to mieszkańcy z biskupem na czele wyszli z miasta obserwować nacierającą armię cesarską. W nawie południowej znajdują się dwie ostatnie sceny. W jednej z nich znajduje się przedstawienie Alfonsa króla Luzytanii (Portugalii) aby ze znakiem krzyża walczył z niewiernymi, bo tylko w ten sposób będzie odnosił zwycięstwa. Scena ta jest interesująca pod kilkoma względami. Tylko w tej scenie na Krzyżu przedstawiono Chrystusa. Dodatkowo postać króla stawowi naśladownictwo przestawienia cesarza Konstantyna ze sceny objawienia przed bitwą na moście mulwijskim. Ostatnia scena zamykająca opowieść o Krzyżu Świętym ukazuje zamieszanie jakie nastąpiło wśród Turków po tym jak sułtan Saladyn umieścił relikwię Krzyża Świętego na grobie swej matki. Według legendy matką najważniejszego z dowódców muzułmańskich miała być księżniczka pochodzenia ormiańskiego, będąca chrześcijanką tego obrządku. Z miłości do niej i szacunku do jej religii umieścił krzyż na jej grobie. Kiedy rozgniewani Turcy chcieli go zrzucić zostali porażeni przez błyskawice.

==Wymowa polichromii==
Polichromia w kościele w Chwalęcinie ukazuje szczególne momenty chwały Krzyża Świętego, oraz władzy duchowej. Zastanawiające jest odwołanie do idei krucjat i walki z niewiernymi w momencie kiedy Imperium Osmańskie będące przez wieki największym zagrożeniem chrześcijańskiej Europy traciło na znaczeniu. Hasła te aktualne były jeszcze 50 lat wcześniej, ale w momencie powstania polichromii były anachroniczne. Wyjaśnieniem może być położenie geograficzne sanktuarium. Od 1525 roku kilka kilometrów w kierunku zachodnim znajdowała się granica z protestanckimi Prusami. Biskupi i kapituła warmińska rościli sobie prawo do opieki nad katolikami mieszkającymi na sąsiednim terenie. Można podejrzewać że w rzeczywistości chodziło o politykę wymierzoną w protestantów. Aby nie drażnić bezpośrednio sąsiada który rósł w siłę kapituła zamówiła dzieło mające ukazać siłę katolicyzmu.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==
* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Inne obiekty i przedmioty zabytkowe]]
[[Category:Malarstwo]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-22T14:43:48Z

Powirski:

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
[[Image: Chwalecin.jpg‎|thumb|right|400px| Sanktuarium w Chwalęcinie Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|300px|Polichromie w Sanktuarium. Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichr.jpg|thumb|right|300px|Całe sklepienie sanktuarium pokryte malowidłami, Źródło:http://orneta.wm.pl]]

(1720-1728) - Najmniejsze i najbardziej zapomniane miejsce pielgrzymkowe na Warmii, potocznie nazywane „młodszym bratem” Świętej Lipki.

==Legenda „czarnego krucyfiksu” ==

To małe sanktuarium w [[ewim:Chwalęcin|Chwalęcinie]] koło [[ewim:Orneta|Ornety]] jest mniej znane od [[ewim:Gietrzwałd|Gietrzwałdu]] czy [[ewim:Święta Lipka|Świętej Lipki]], ale może zadziwić.
Od strony drogi chwalęcińskiej wygląda niepozornie, natomiast wnętrze świątyni zaskakuje przepychem późnobarokowej [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]], przedstawiającej legendę Krzyża Świętego, któremu kościół zawdzięcza swoją nazwę.

Słynący łaskami "czarny krucyfiks" , umieszczony w ołtarzu głównym pochodzi z około 1400 roku. Legenda mówi, że został odnaleziony w lesie Applau nad Wałszą. Aby krzyż nie uległ zbezczeszczeniu, został przeniesiony do pobliskiego Osetnika. Jednak w tajemniczych okolicznościach znalazł się on znowu w lasach nad Wałszą. Po tym wydarzeniu w uroczystej procesji przeniesiono go do Osetnika. W nocy postawiono straż przed wejściem. Mimo to, sytuacja powtórzyła się i krucyfiks zniknął. Odnaleziono go w najbliżej okolicy Chwalęcina.

Kapituła Warmińska zdecydowała o upamiętnieniu tych niezwykłych wydarzeń. W 1570 roku zbudowano w Chwalęcinie kaplicę i tam przechowywano „czarny krucyfiks”. Miejsce to stało się znane wśród ludności całego komornictwa melzackiego (pieniężnieńskiego) jako słynące łaską i cudami.

==Historia kościoła ==
W latach 80 XVII wieku planowano przebudowę kaplicy. Niestety, sprzeciw proboszcza z Osetnika na wiele lat odsunął te działania. Proboszcz ten planowała przeznaczyć zebrane fundusze na odbudowę kościoła w Osetniku zniszczonego przez pożar. Za sprzeciwianie się budowie został ukarany apopleksją.
Kiedy wyraził zgodę na budowę, choroba ustąpiła. Historia ta jest jednym z 6 cudów opisanych na [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]] na emporach w kościele.

Kiedy przystąpiono do budowy wybuchła Wielka Wojna Północna co sprawiło, że przebudowa została przesunięta w czasie. Chwalęcin stał się jeszcze bardziej znanym miejscem, kiedy na Warmii wybuchła epidemia dżumy (1709-1711). W najcięższym okresie przybywały tu tłumy ludzi prosząc o wstawiennictwo Boskie i ocalenie przed chorobą. Po wygaśnięciu zarazy kapituła zdecydowała, że jako wotum za odejście choroby powstanie nie kaplica, a kościół. Ostatecznie, w 1715 roku, po zbadaniu uzdrowień i cudów zadecydowano o budowie.

Projekt kościoła nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. Kościół powstawał w latach 1720-1728, na miejscu wcześniej wybudowanych kaplic: w 1570 roku i rozpoczętej w początku XVIII wieku. Prace budowlane zlecono mieszkającemu od wielu lat w Ornecie, a pochodzącemu z Westfalii, mistrzowi Janowi Krzysztofowi Reimersowi. W grudniu 1720 roku prace budowlane przerwano z powodu śmierci Reimersa. Dopiero kiedy kapituła zatrudniła nieznanego z imienia mistrza budowlanego i przekazała osiem tysięcy florenów, prace zostały dokończone według planu pozostawionego przez Reimersa. W rezultacie powstał kościół w halowy (ze sztucznie wydzielonymi nawami), który poprzez dodanie symetrycznych zakrystii z emporami, oraz półkolistej absydy zyskał plan zbliżony do krzyża.

Wyposażenie kościoła było stopniowo uzupełniane przez cały XVIII wiek. We wnętrzu świątyni pozorne sklepienie krzyżowe z lunetami pokryte jest piękną [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] z czternastoma scenami Legendy Krzyża Świętego. Malowidła wykonane są na drewnie i pokrywają całe sklepienie. Jest ona dziełem Jana Lossau z Braniewa( 1722-1788). Lossau pracował nad [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] w latach 1748 - 1749. W zamyśle wzorował się na Andrei Pozzo, włoskim jezuicie.

Bogato zdobione są również ołtarze wybudowane w Reszlu i dodawane od 1728 roku. Niemal całe wyposażenie wnętrza i malowidła pochodzą z lat 30. i 40. XVIII wieku. Neoklasycystyczna fasada pochodzi z 1830 roku. Narożne kaplice wybudowano w latach 1820-1836. W 1836 r. kościół otoczono odpustowym dziedzińcem.Z myślą o pielgrzymkach w latach 1820- 1836 zbudowano krużganki

Dzisiaj pielgrzymi rzadko zaglądają do Chwalęcina. Tylko w niedzielę odprawiana jest jedna msza święta.

==Ciekawostka ==

To w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie reżyser Jan Jakub Kolski kręcił w 2009 roku zdjęcia do filmu "Wenecja".

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]
*[[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

==Źródła ==

1.http://www.polskaniezwykla.pl 
2.http://orneta.wm.pl/. 
3.http://orneta.wm.pl 
4.http://dziedzictwo.ekai.pl 
5.http://web.archive.org 
6.http://pl.wikipedia.org/wiki/ 

[[Category:Sanktuaria]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku

2015-01-22T10:42:58Z

Powirski:

[[Image: Osetnik z zew.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Osetniku, widok z zewnątrz. Fotografia zaczerpnięta z publikacji: S. Siegfried, ''Deutsche Dorfkirchen'', Lipsk 1934, s. 28.]]
[[Image: kosciol_osetnik_4.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_1.jpg|thumb|right|200px|Ruiny kościoła. Stan obecny. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_2.jpg|thumb|right|200px|Ściana zewnętrzna. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_3.jpg|thumb|right|200px|Ostrołukowe okno. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_5.jpg|thumb|right|200px| Ściana wschodnia z ołtarzami ok. 1904 r. Fot. A. Ulbrich. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57621.]]
[[Image: Osetnik1949.jpg|thumb|right|200px| Stan kościoła w 1949 roku podczas inwentaryzacji. Źródło: Archiwum Politechniki Warszawskiej.]]
[[Image: Jakub Starszy.jpg|thumb|right|200px| Patron kościoła św. Jakub Starszy. Fragment polichromii namalowany przez Jana Lossaua. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w XV wieku. Obecnie ruiny.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim: Osetnik|Osetnik]] (niem. Wusen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]], w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska)| gminie Orneta]].

==Historia==
Katolicki kościół w Osetniku został wzniesiony w XV wieku, choć informacje o istnieniu parafii pochodzą już z XIV wieku. Pewne są natomiast wzmianki o plebanie działającym przed 1480 rokiem. W 1582 roku miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. Kościół kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i poddawany był licznym rekonstrukcjom. W 1688 roku został spalony. Odbudowano go w latach 1698-1700, decydując się na dostawienie wieży nawiązującej stylem do lokalnych wież gotyckich. Budowlę gruntownie przebudowano w 1729 roku. Podobnie podczas remontu z około 1880 roku został znacznie zniekształcony. Największym zniszczeniom uległ jednak w 1945 roku. Przez kolejne lata pozostawał bez zabezpieczenia i opieki, w wyniku czego popadł ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty trzech ścian obwodowych świątyni, z elementami okien ostrołukowych z II połowy XIX wieku oraz krucyfiksem. W otoczeniu kościoła istnieje dawny cmentarz.

==Opis==
Kościół reprezentował styl mieszany: barokowy i gotycki, co wynikało z jego historii. Była to budowla orientowana, murowana z cegły, a w partiach średniowiecznych z kamienia polnego i cegły o układzie gotyckim, z czasem otynkowana. Świątynia miała układ salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta. Od zachodu istniała kwadratowa wieża (zburzona prawie do podstaw), od północy – zakrystia, od południa kruchta. We wnętrzu kościoła zachowały się w dolnych partiach ścian bocznych ślady zamurowanych w 1729 roku ostrołukowych blend bliźnich wspartych na konsolkach. Podczas gruntownej przebudowy kościoła na początku XVIII wieku założone zostało we wnętrzu pozorne sklepienie, polichromowane w 1750 roku przez [[ewim:Jan (Johannes) Lossau|Jana Lossaua]] z [[ewim:Braniewo|Braniewa]] (prace ukończone prawdopodobnie w 1751 roku). Na wschodniej elewacji istnieją ślady barokowego fryzu i trójkątnego szczytu z 1729 roku. Przy kruchcie umieszczona była czasza granitowej kropielnicy z czasów średniowiecza.

==Wyposażenie==
Na wystrój wnętrza o cechach barokowych składały się m.in.:
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|ołtarz główny]] przypisywany rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]
*dwa ołtarze boczne z 1759 roku z figurami św. Marii Magdaleny, św. Jana Ewangelisty, św. Antoniego, św. Franciszka i św. Izydora
*Późnobarokowe polichromie namalowane przez Jana Lossaua. W iluzjonistycznym obramowaniu architektoniczym tzw. kwadraturze zostały umieszczone trzy sceny. Od zachodu przy prospekcie organowym znajdował się parton kościoła św. Jakub Starszy przedstawiony jako tzw. Jeździec Opatrzności wspomagający chrześcijan w walce, przybywający w ostatniej chwili na ratunek. W połowie kościoła było przedstawienie Trójcy Świętej otoczone postaciami apostołów i ewangelistów umieszczonych w fikcyjnej architekturze. Nad ołtarzem głównym znajdowało się przedstawienia Archanioła Michała strącającego diabły do piekła. Kwadratura zastosowana przez malarza była uproszczoną wersją największego dzieła jezuickiego mistrza kwadratury Andrea Pozzo -Apoteozy św. Ignacego w kościele pod tym samym wezwaniem w Rzymie.
W kościele w Chwalęcinie znajdują się figury ocalone ze zniszczonego kościoła. Są to postacie Ojców Kościoła które znajdowały się w ambonie oraz święci z ołtarzy - obecnie w przestrzeni między ołtarzami oraz trzy figury na prospekcie organowym.

W 2005 roku do [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]] trafiły XVIII-wieczne figurki św. Ambrożego i św. Augustyna, autorstwa [[ewim:Jan Frei|Jana Frei]], z kościoła w Osetniku. Do dziś zachowały się także XVIII-wieczne [[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|dzwony]].

==Zobacz też==
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]

==Ciekawostka==
*Pomimo, iż kościół w Osetniku jest obecnie w znacznym stopniu zrujnowany, nadal odbywają się w nim nabożeństwa odprawiane przez duchownego z [[Kościół pw. św. Mikołaja w Bażynach|kościoła w Bażynach]]. Miejsce ołtarza wyznacza znajdujący się na jednej ze ścian zachowany krucyfiks.

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Witold: ''Ziemia bogata w cenne zabytki'' / Witold Chrzanowski // „Dziennik Elbląski”. - 23 V 2008, nr 119, dod. „IKAT - Gazeta Braniewska”, nr 21, s. 9.
#Fryta, Karol: ''Ołówkiem spisane : kolejne eksponaty w Muzeum Warmii i Mazur'' / Karol Fryta // „Gazeta Olsztyńska”. - 2005, nr 123, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 527, s. 4.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orenta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 164-165.
#''Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu. Dokumentacja historycznej prowincji Prusy Wschodnie'' / IS PAN w Warszawie, Archiwum Państwowe w Olsztynie, Muzeum Warmii i Mazur, Arch-Info Wrocław, Bildarchiv Foto Marburg. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Warszawa : IS PAN.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[{Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku

2015-01-22T10:40:42Z

Powirski:

[[Image: Osetnik z zew.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Osetniku, widok z zewnątrz. Fotografia zaczerpnięta z publikacji: S. Siegfried, ''Deutsche Dorfkirchen'', Lipsk 1934, s. 28.]]
[[Image: kosciol_osetnik_4.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_1.jpg|thumb|right|200px|Ruiny kościoła. Stan obecny. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_2.jpg|thumb|right|200px|Ściana zewnętrzna. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_3.jpg|thumb|right|200px|Ostrołukowe okno. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_5.jpg|thumb|right|200px| Ściana wschodnia z ołtarzami ok. 1904 r. Fot. A. Ulbrich. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57621.]]
[[Image: Osetnik1949.jpg|thumb|right|200px| Stan kościoła w 1949 roku podczas inwentaryzacji. Źródło: Archiwum Politechniki Warszawskiej.]]
[[Image: Jakub Starszy.jpg|thumb|right|200px| Patron kościoła św. Jakub Starszy. Fragment polichromii namalowany przez Jana Lossaua. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w XV wieku. Obecnie ruiny.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim: Osetnik|Osetnik]] (niem. Wusen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]], w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska)| gminie Orneta]].

==Historia==
Katolicki kościół w Osetniku został wzniesiony w XV wieku, choć informacje o istnieniu parafii pochodzą już z XIV wieku. Pewne są natomiast wzmianki o plebanie działającym przed 1480 rokiem. W 1582 roku miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. Kościół kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i poddawany był licznym rekonstrukcjom. W 1688 roku został spalony. Odbudowano go w latach 1698-1700, decydując się na dostawienie wieży nawiązującej stylem do lokalnych wież gotyckich. Budowlę gruntownie przebudowano w 1729 roku. Podobnie podczas remontu z około 1880 roku został znacznie zniekształcony. Największym zniszczeniom uległ jednak w 1945 roku. Przez kolejne lata pozostawał bez zabezpieczenia i opieki, w wyniku czego popadł ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty trzech ścian obwodowych świątyni, z elementami okien ostrołukowych z II połowy XIX wieku oraz krucyfiksem. W otoczeniu kościoła istnieje dawny cmentarz.

==Opis==
Kościół reprezentował styl mieszany: barokowy i gotycki, co wynikało z jego historii. Była to budowla orientowana, murowana z cegły, a w partiach średniowiecznych z kamienia polnego i cegły o układzie gotyckim, z czasem otynkowana. Świątynia miała układ salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta. Od zachodu istniała kwadratowa wieża (zburzona prawie do podstaw), od północy – zakrystia, od południa kruchta. We wnętrzu kościoła zachowały się w dolnych partiach ścian bocznych ślady zamurowanych w 1729 roku ostrołukowych blend bliźnich wspartych na konsolkach. Podczas gruntownej przebudowy kościoła na początku XVIII wieku założone zostało we wnętrzu pozorne sklepienie, polichromowane w 1750 roku przez [[ewim:Jan (Johannes) Lossau|Jana Lossaua]] z [[ewim:Braniewo|Braniewa]] (prace ukończone prawdopodobnie w 1751 roku). Na wschodniej elewacji istnieją ślady barokowego fryzu i trójkątnego szczytu z 1729 roku. Przy kruchcie umieszczona była czasza granitowej kropielnicy z czasów średniowiecza.

==Wyposażenie==
Na wystrój wnętrza o cechach barokowych składały się m.in.:
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|ołtarz główny]] przypisywany rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]
*dwa ołtarze boczne z 1759 roku z figurami św. Marii Magdaleny, św. Jana Ewangelisty, św. Antoniego, św. Franciszka i św. Izydora
*Późnobarokowe polichromie namalowane przez Jana Lossaua. W iluzjonistycznym obramowaniu architektoniczym tzw. kwadraturze zostały umieszczone trzy sceny. Od zachodu przy prospekcie organowym znajdował się parton kościoła św. Jakub Starszy przedstawiony jako tzw. Jeździec Opatrzności wspomagający chrześcijan w walce, przybywający w ostatniej chwili na ratunek. W połowie kościoła było przedstawienie Trójcy Świętej otoczone postaciami apostołów i ewangelistów umieszczonych w fikcyjnej architekturze. Nad ołtarzem głównym znajdowało się przedstawienia Archanioła Michała strącającego diabły do piekła. Kwadratura zastosowana przez malarza była uproszczoną wersją największego dzieła jezuickiego mistrza kwadratury Andrea Pozzo -Apoteozy św. Ignacego w kościele pod tym samym wezwaniem w Rzymie.
W kościele w Chwalęcinie znajdują się figury ocalone ze zniszczonego kościoła. Są to postacie Ojców Kościoła które znajdowały się w ambonie oraz święci z ołtarzy - obecnie w przestrzeni między ołtarzami oraz trzy figury na prospekcie organowym.
W 2005 roku do [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]] trafiły XVIII-wieczne figurki św. Ambrożego i św. Augustyna, autorstwa [[ewim:Jan Frei|Jana Frei]], z kościoła w Osetniku. Do dziś zachowały się także XVIII-wieczne [[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|dzwony]].

==Zobacz też==
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]

==Ciekawostka==
*Pomimo, iż kościół w Osetniku jest obecnie w znacznym stopniu zrujnowany, nadal odbywają się w nim nabożeństwa odprawiane przez duchownego z [[Kościół pw. św. Mikołaja w Bażynach|kościoła w Bażynach]]. Miejsce ołtarza wyznacza znajdujący się na jednej ze ścian zachowany krucyfiks.

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Witold: ''Ziemia bogata w cenne zabytki'' / Witold Chrzanowski // „Dziennik Elbląski”. - 23 V 2008, nr 119, dod. „IKAT - Gazeta Braniewska”, nr 21, s. 9.
#Fryta, Karol: ''Ołówkiem spisane : kolejne eksponaty w Muzeum Warmii i Mazur'' / Karol Fryta // „Gazeta Olsztyńska”. - 2005, nr 123, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 527, s. 4.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orenta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 164-165.
#''Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu. Dokumentacja historycznej prowincji Prusy Wschodnie'' / IS PAN w Warszawie, Archiwum Państwowe w Olsztynie, Muzeum Warmii i Mazur, Arch-Info Wrocław, Bildarchiv Foto Marburg. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Warszawa : IS PAN.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[{Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku

2015-01-22T10:39:50Z

Powirski:

[[Image: Osetnik z zew.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Osetniku, widok z zewnątrz. Fotografia zaczerpnięta z publikacji: S. Siegfried, ''Deutsche Dorfkirchen'', Lipsk 1934, s. 28.]]
[[Image: kosciol_osetnik_4.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_1.jpg|thumb|right|200px|Ruiny kościoła. Stan obecny. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_2.jpg|thumb|right|200px|Ściana zewnętrzna. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_3.jpg|thumb|right|200px|Ostrołukowe okno. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_5.jpg|thumb|right|200px| Ściana wschodnia z ołtarzami ok. 1904 r. Fot. A. Ulbrich. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57621.]]
[[Image: Osetnik1949.jpg|thumb|right|200px| Stan kościoła w 1949 roku podczas inwentaryzacji. Źródło: Archiwum Politechniki Warszawskiej.]]
[[Image: Jakub Starszy.jpg|thumb|right|200px| Patron kościoła św. Jakub Starszy. Fragment polichromii namalowany przez Jana Lossaua. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w XV wieku. Obecnie ruiny.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim: Osetnik|Osetnik]] (niem. Wusen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]], w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska)| gminie Orneta]].

==Historia==
Katolicki kościół w Osetniku został wzniesiony w XV wieku, choć informacje o istnieniu parafii pochodzą już z XIV wieku. Pewne są natomiast wzmianki o plebanie działającym przed 1480 rokiem. W 1582 roku miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. Kościół kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i poddawany był licznym rekonstrukcjom. W 1688 roku został spalony. Odbudowano go w latach 1698-1700, decydując się na dostawienie wieży nawiązującej stylem do lokalnych wież gotyckich. Budowlę gruntownie przebudowano w 1729 roku. Podobnie podczas remontu z około 1880 roku został znacznie zniekształcony. Największym zniszczeniom uległ jednak w 1945 roku. Przez kolejne lata pozostawał bez zabezpieczenia i opieki, w wyniku czego popadł ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty trzech ścian obwodowych świątyni, z elementami okien ostrołukowych z II połowy XIX wieku oraz krucyfiksem. W otoczeniu kościoła istnieje dawny cmentarz.

==Opis==
Kościół reprezentował styl mieszany: barokowy i gotycki, co wynikało z jego historii. Była to budowla orientowana, murowana z cegły, a w partiach średniowiecznych z kamienia polnego i cegły o układzie gotyckim, z czasem otynkowana. Świątynia miała układ salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta. Od zachodu istniała kwadratowa wieża (zburzona prawie do podstaw), od północy – zakrystia, od południa kruchta. We wnętrzu kościoła zachowały się w dolnych partiach ścian bocznych ślady zamurowanych w 1729 roku ostrołukowych blend bliźnich wspartych na konsolkach. Podczas gruntownej przebudowy kościoła na początku XVIII wieku założone zostało we wnętrzu pozorne sklepienie, polichromowane w 1750 roku przez [[ewim:Jan (Johannes) Lossau|Jana Lossaua]] z [[ewim:Braniewo|Braniewa]] (prace ukończone prawdopodobnie w 1751 roku). Na wschodniej elewacji istnieją ślady barokowego fryzu i trójkątnego szczytu z 1729 roku. Przy kruchcie umieszczona była czasza granitowej kropielnicy z czasów średniowiecza.

==Wyposażenie==
Na wystrój wnętrza o cechach barokowych składały się m.in.:
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|ołtarz główny]] przypisywany rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]
*dwa ołtarze boczne z 1759 roku z figurami św. Marii Magdaleny, św. Jana Ewangelisty, św. Antoniego, św. Franciszka i św. Izydora
*Późnobarokowe polichromie namalowane przez Jana Lossaua. W iluzjonistycznym obramowaniu architektoniczym tzw. kwadraturze zostały umieszczone trzy sceny. Od zachodu przy prospekcie organowym znajdował się parton kościoła św. Jakub Starszy przedstawiony jako tzw. Jeździec Opatrzności wspomagający chrześcijan w walce, przybywający w ostatniej chwili na ratunek. W połowie kościoła było przedstawienie Trójcy Świętej otoczone postaciami apostołów i ewangelistów umieszczonych w fikcyjnej architekturze. Nad ołtarzem głównym znajdowało się przedstawienia Archanioła Michała strącającego diabły do piekła. Kwadratura zastosowana przez malarza była uproszczoną wersją największego dzieła jezuickiego mistrza kwadratury Andrea Pozzo -Apoteozy św. Ignacego w kościele pod tym samym wezwaniem w Rzymie.
W kościele w Chwalęcinie znajdują się figury ocalone ze zniszczonego kościoła. Są to postacie Ojców Kościoła które znajdowały się w ambonie oraz Święci z ołtarzy - obecnie w przestrzeni między ołtarzami oraz trzy figury na prospekcie organowym.
W 2005 roku do [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]] trafiły XVIII-wieczne figurki św. Ambrożego i św. Augustyna, autorstwa [[ewim:Jan Frei|Jana Frei]], z kościoła w Osetniku. Do dziś zachowały się także XVIII-wieczne [[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|dzwony]].

==Zobacz też==
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]

==Ciekawostka==
*Pomimo, iż kościół w Osetniku jest obecnie w znacznym stopniu zrujnowany, nadal odbywają się w nim nabożeństwa odprawiane przez duchownego z [[Kościół pw. św. Mikołaja w Bażynach|kościoła w Bażynach]]. Miejsce ołtarza wyznacza znajdujący się na jednej ze ścian zachowany krucyfiks.

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Witold: ''Ziemia bogata w cenne zabytki'' / Witold Chrzanowski // „Dziennik Elbląski”. - 23 V 2008, nr 119, dod. „IKAT - Gazeta Braniewska”, nr 21, s. 9.
#Fryta, Karol: ''Ołówkiem spisane : kolejne eksponaty w Muzeum Warmii i Mazur'' / Karol Fryta // „Gazeta Olsztyńska”. - 2005, nr 123, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 527, s. 4.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orenta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 164-165.
#''Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu. Dokumentacja historycznej prowincji Prusy Wschodnie'' / IS PAN w Warszawie, Archiwum Państwowe w Olsztynie, Muzeum Warmii i Mazur, Arch-Info Wrocław, Bildarchiv Foto Marburg. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Warszawa : IS PAN.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[{Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku

2015-01-22T10:34:45Z

Powirski:

[[Image: Osetnik z zew.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Osetniku, widok z zewnątrz. Fotografia zaczerpnięta z publikacji: S. Siegfried, ''Deutsche Dorfkirchen'', Lipsk 1934, s. 28.]]
[[Image: kosciol_osetnik_4.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_1.jpg|thumb|right|200px|Ruiny kościoła. Stan obecny. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_2.jpg|thumb|right|200px|Ściana zewnętrzna. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_3.jpg|thumb|right|200px|Ostrołukowe okno. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_5.jpg|thumb|right|200px| Ściana wschodnia z ołtarzami ok. 1904 r. Fot. A. Ulbrich. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57621.]]
[[Image: Osetnik1949.jpg|thumb|right|200px| Stan kościoła w 1949 roku podczas inwentaryzacji. Źródło: Archiwum Politechniki Warszawskiej.]]
[[Image: Jakub Starszy.jpg|thumb|right|200px| Patron kościoła św. Jakub Starszy. Fragment polichromii namalowany przez Jana Lossaua. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w XV wieku. Obecnie ruiny.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim: Osetnik|Osetnik]] (niem. Wusen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]], w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska)| gminie Orneta]].

==Historia==
Katolicki kościół w Osetniku został wzniesiony w XV wieku, choć informacje o istnieniu parafii pochodzą już z XIV wieku. Pewne są natomiast wzmianki o plebanie działającym przed 1480 rokiem. W 1582 roku miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. Kościół kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i poddawany był licznym rekonstrukcjom. W 1688 roku został spalony. Odbudowano go w latach 1698-1700, decydując się na dostawienie wieży nawiązującej stylem do lokalnych wież gotyckich. Budowlę gruntownie przebudowano w 1729 roku. Podobnie podczas remontu z około 1880 roku został znacznie zniekształcony. Największym zniszczeniom uległ jednak w 1945 roku. Przez kolejne lata pozostawał bez zabezpieczenia i opieki, w wyniku czego popadł ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty trzech ścian obwodowych świątyni, z elementami okien ostrołukowych z II połowy XIX wieku oraz krucyfiksem. W otoczeniu kościoła istnieje dawny cmentarz.

==Opis==
Kościół reprezentował styl mieszany: barokowy i gotycki, co wynikało z jego historii. Była to budowla orientowana, murowana z cegły, a w partiach średniowiecznych z kamienia polnego i cegły o układzie gotyckim, z czasem otynkowana. Świątynia miała układ salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta. Od zachodu istniała kwadratowa wieża (zburzona prawie do podstaw), od północy – zakrystia, od południa kruchta. We wnętrzu kościoła zachowały się w dolnych partiach ścian bocznych ślady zamurowanych w 1729 roku ostrołukowych blend bliźnich wspartych na konsolkach. Podczas gruntownej przebudowy kościoła na początku XVIII wieku założone zostało we wnętrzu pozorne sklepienie, polichromowane w 1752 roku przez [[ewim:Jan (Johannes) Lossau|Jana Lossaua]] z [[ewim:Braniewo|Braniewa]] (prace ukończone prawdopodobnie w 1761 roku). Na wschodniej elewacji istnieją ślady barokowego fryzu i trójkątnego szczytu z 1729 roku. Przy kruchcie umieszczona była czasza granitowej kropielnicy z czasów średniowiecza.

==Wyposażenie==
Na wystrój wnętrza o cechach barokowych składały się m.in.:
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|ołtarz główny]] przypisywany rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]
*dwa ołtarze boczne z 1759 roku z figurami św. Marii Magdaleny, św. Jana Ewangelisty, św. Antoniego, św. Franciszka i św. Izydora
*Późnobarokowe polichromie namalowane przez Jana Lossaua. W iluzjonistycznym obramowaniu architektoniczym tzw. kwadraturze zostały umieszczone trzy sceny. Od zachodu przy prospekcie organowym znajdował się parton kościoła św. Jakub Starszy przedstawiony jako tzw. Jeździec Opatrzności wspomagający chrześcijan w walce, przybywający w ostatniej chwili na ratunek. W połowie kościoła było przedstawienie Trójcy Świętej otoczone postaciami apostołów i ewangelistów umieszczonych w fikcyjnej architekturze. Nad ołtarzem głównym znajdowało się przedstawienia Archanioła Michała strącającego diabły do piekła. Kwadratura zastosowana przez malarza była uproszczoną wersją największego dzieła jezuickiego mistrza kwadratury Andrea Pozzo -Apoteozy św. Ignacego w kościele pod tym samym wezwaniem w Rzymie.
W 2005 roku do [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]] trafiły XVIII-wieczne figurki św. Ambrożego i św. Augustyna, autorstwa [[ewim:Jan Frei|Jana Frei]], z kościoła w Osetniku. Do dziś zachowały się także XVIII-wieczne [[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|dzwony]].

==Zobacz też==
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]

==Ciekawostka==
*Pomimo, iż kościół w Osetniku jest obecnie w znacznym stopniu zrujnowany, nadal odbywają się w nim nabożeństwa odprawiane przez duchownego z [[Kościół pw. św. Mikołaja w Bażynach|kościoła w Bażynach]]. Miejsce ołtarza wyznacza znajdujący się na jednej ze ścian zachowany krucyfiks.

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Witold: ''Ziemia bogata w cenne zabytki'' / Witold Chrzanowski // „Dziennik Elbląski”. - 23 V 2008, nr 119, dod. „IKAT - Gazeta Braniewska”, nr 21, s. 9.
#Fryta, Karol: ''Ołówkiem spisane : kolejne eksponaty w Muzeum Warmii i Mazur'' / Karol Fryta // „Gazeta Olsztyńska”. - 2005, nr 123, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 527, s. 4.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orenta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 164-165.
#''Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu. Dokumentacja historycznej prowincji Prusy Wschodnie'' / IS PAN w Warszawie, Archiwum Państwowe w Olsztynie, Muzeum Warmii i Mazur, Arch-Info Wrocław, Bildarchiv Foto Marburg. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Warszawa : IS PAN.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[{Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku

2015-01-22T10:16:20Z

Powirski:

[[Image: Osetnik z zew.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Osetniku, widok z zewnątrz. Fotografia zaczerpnięta z publikacji: S. Siegfried, Deutsche Dorfkirchen, Lipsk 1934, s. 28.]]
[[Image: kosciol_osetnik_4.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_1.jpg|thumb|right|200px|Ruiny kościoła. Stan obecny. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_2.jpg|thumb|right|200px|Ściana zewnętrzna. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_3.jpg|thumb|right|200px|Ostrołukowe okno. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_5.jpg|thumb|right|200px| Ściana wschodnia z ołtarzami ok. 1904 r. Fot. A. Ulbrich. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57621.]]
[[Image: Osetnik1949.jpg|thumb|right|200px| Stan kościoła w 1949 roku podczas inwentaryzacji. Źródło: Archiwum Politechniki Warszawskiej.]]
[[Image: Jakub Starszy.jpg|thumb|right|200px| Patron kościoła św. Jakub Starszy. Fragment polichromii namalowany przez Jana Lossaua. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w XV wieku. Obecnie ruiny.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim: Osetnik|Osetnik]] (niem. Wusen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]], w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska)| gminie Orneta]].

==Historia==
Katolicki kościół w Osetniku został wzniesiony w XV wieku, choć informacje o istnieniu parafii pochodzą już z XIV wieku. Pewne są natomiast wzmianki o plebanie działającym przed 1480 rokiem. W 1582 roku miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. Kościół kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i poddawany był licznym rekonstrukcjom. W 1688 roku został spalony. Odbudowano go w latach 1698-1700, decydując się na dostawienie wieży nawiązującej stylem do lokalnych wież gotyckich. Budowlę gruntownie przebudowano w 1729 roku. Podobnie podczas remontu z około 1880 roku został znacznie zniekształcony. Największym zniszczeniom uległ jednak w 1945 roku. Przez kolejne lata pozostawał bez zabezpieczenia i opieki, w wyniku czego popadł ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty trzech ścian obwodowych świątyni, z elementami okien ostrołukowych z II połowy XIX wieku oraz krucyfiksem. W otoczeniu kościoła istnieje dawny cmentarz.

==Opis==
Kościół reprezentował styl mieszany: barokowy i gotycki, co wynikało z jego historii. Była to budowla orientowana, murowana z cegły, a w partiach średniowiecznych z kamienia polnego i cegły o układzie gotyckim, z czasem otynkowana. Świątynia miała układ salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta. Od zachodu istniała kwadratowa wieża (zburzona prawie do podstaw), od północy – zakrystia, od południa kruchta. We wnętrzu kościoła zachowały się w dolnych partiach ścian bocznych ślady zamurowanych w 1729 roku ostrołukowych blend bliźnich wspartych na konsolkach. Podczas gruntownej przebudowy kościoła na początku XVIII wieku założone zostało we wnętrzu pozorne sklepienie, polichromowane w 1752 roku przez [[ewim:Jan (Johannes) Lossau|Jana Lossaua]] z [[ewim:Braniewo|Braniewa]] (prace ukończone prawdopodobnie w 1761 roku). Na wschodniej elewacji istnieją ślady barokowego fryzu i trójkątnego szczytu z 1729 roku. Przy kruchcie umieszczona była czasza granitowej kropielnicy z czasów średniowiecza.

==Wyposażenie==
Na wystrój wnętrza o cechach barokowych składały się m.in.:
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|ołtarz główny]] przypisywany rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]
*dwa ołtarze boczne z 1759 roku z figurami św. Marii Magdaleny, św. Jana Ewangelisty, św. Antoniego, św. Franciszka i św. Izydora
*polichromie
W 2005 roku do [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]] trafiły XVIII-wieczne figurki św. Ambrożego i św. Augustyna, autorstwa [[ewim:Jan Frei|Jana Frei]], z kościoła w Osetniku. Do dziś zachowały się także XVIII-wieczne [[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|dzwony]].

==Zobacz też==
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]

==Ciekawostka==
*Pomimo, iż kościół w Osetniku jest obecnie w znacznym stopniu zrujnowany, nadal odbywają się w nim nabożeństwa odprawiane przez duchownego z [[Kościół pw. św. Mikołaja w Bażynach|kościoła w Bażynach]]. Miejsce ołtarza wyznacza znajdujący się na jednej ze ścian zachowany krucyfiks.

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Witold: ''Ziemia bogata w cenne zabytki'' / Witold Chrzanowski // „Dziennik Elbląski”. - 23 V 2008, nr 119, dod. „IKAT - Gazeta Braniewska”, nr 21, s. 9.
#Fryta, Karol: ''Ołówkiem spisane : kolejne eksponaty w Muzeum Warmii i Mazur'' / Karol Fryta // „Gazeta Olsztyńska”. - 2005, nr 123, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 527, s. 4.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orenta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 164-165.
#''Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu. Dokumentacja historycznej prowincji Prusy Wschodnie'' / IS PAN w Warszawie, Archiwum Państwowe w Olsztynie, Muzeum Warmii i Mazur, Arch-Info Wrocław, Bildarchiv Foto Marburg. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Warszawa : IS PAN.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[{Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Plik:Jakub Starszy.jpg

2015-01-21T22:40:18Z

Powirski: Święty Jakub Starszy jako Jeździec Opatrzności. Wschodnia część polichromii w Osetniku. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.

Święty Jakub Starszy jako Jeździec Opatrzności. Wschodnia część polichromii w Osetniku. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.

Plik:Archaniol.jpg

2015-01-21T22:36:21Z

Powirski: Michał Archanioł. Zachodnia część polichromii w Osetniku. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.

Michał Archanioł. Zachodnia część polichromii w Osetniku. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte.

Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku

2015-01-21T22:32:07Z

Powirski:

[[Image: Osetnik z zew.jpg|thumb|right|400px|Fotografia zaczerpnięta z publikacji: S. Siegfried, Deutsche Dorfkirchen, Lipsk 1934, s. 28.]]
[[Image: kosciol_osetnik_4.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_1.jpg|thumb|right|200px|Ruiny kościoła. Stan obecny. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_2.jpg|thumb|right|200px|Ściana zewnętrzna. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_3.jpg|thumb|right|200px|Ostrołukowe okno. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_5.jpg|thumb|right|200px| Ściana wschodnia z ołtarzami ok. 1904 r. Fot. A. Ulbrich. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57621.]]
[[Image: Osetnik1949.jpg|thumb|right|200px| Stan kościoła w 1949 roku podczas inwentaryzacji. Źródło: Archiwum Politechniki Warszawskiej.]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w XV wieku. Obecnie ruiny.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim: Osetnik|Osetnik]] (niem. Wusen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]], w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska)| gminie Orneta]].

==Historia==
Katolicki kościół w Osetniku został wzniesiony w XV wieku, choć informacje o istnieniu parafii pochodzą już z XIV wieku. Pewne są natomiast wzmianki o plebanie działającym przed 1480 rokiem. W 1582 roku miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. Kościół kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i poddawany był licznym rekonstrukcjom. W 1688 roku został spalony. Odbudowano go w latach 1698-1700, decydując się na dostawienie wieży nawiązującej stylem do lokalnych wież gotyckich. Budowlę gruntownie przebudowano w 1729 roku. Podobnie podczas remontu z około 1880 roku został znacznie zniekształcony. Największym zniszczeniom uległ jednak w 1945 roku. Przez kolejne lata pozostawał bez zabezpieczenia i opieki, w wyniku czego popadł ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty trzech ścian obwodowych świątyni, z elementami okien ostrołukowych z II połowy XIX wieku oraz krucyfiksem. W otoczeniu kościoła istnieje dawny cmentarz.

==Opis==
Kościół reprezentował styl mieszany: barokowy i gotycki, co wynikało z jego historii. Była to budowla orientowana, murowana z cegły, a w partiach średniowiecznych z kamienia polnego i cegły o układzie gotyckim, z czasem otynkowana. Świątynia miała układ salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta. Od zachodu istniała kwadratowa wieża (zburzona prawie do podstaw), od północy – zakrystia, od południa kruchta. We wnętrzu kościoła zachowały się w dolnych partiach ścian bocznych ślady zamurowanych w 1729 roku ostrołukowych blend bliźnich wspartych na konsolkach. Podczas gruntownej przebudowy kościoła na początku XVIII wieku założone zostało we wnętrzu pozorne sklepienie, polichromowane w 1752 roku przez [[ewim:Jan (Johannes) Lossau|Jana Lossaua]] z [[ewim:Braniewo|Braniewa]] (prace ukończone prawdopodobnie w 1761 roku). Na wschodniej elewacji istnieją ślady barokowego fryzu i trójkątnego szczytu z 1729 roku. Przy kruchcie umieszczona była czasza granitowej kropielnicy z czasów średniowiecza.

==Wyposażenie==
Na wystrój wnętrza o cechach barokowych składały się m.in.:
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|ołtarz główny]] przypisywany rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]
*dwa ołtarze boczne z 1759 roku z figurami św. Marii Magdaleny, św. Jana Ewangelisty, św. Antoniego, św. Franciszka i św. Izydora
*polichromie
W 2005 roku do [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]] trafiły XVIII-wieczne figurki św. Ambrożego i św. Augustyna, autorstwa [[ewim:Jan Frei|Jana Frei]], z kościoła w Osetniku. Do dziś zachowały się także XVIII-wieczne [[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|dzwony]].

==Zobacz też==
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]

==Ciekawostka==
*Pomimo, iż kościół w Osetniku jest obecnie w znacznym stopniu zrujnowany, nadal odbywają się w nim nabożeństwa odprawiane przez duchownego z [[Kościół pw. św. Mikołaja w Bażynach|kościoła w Bażynach]]. Miejsce ołtarza wyznacza znajdujący się na jednej ze ścian zachowany krucyfiks.

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Witold: ''Ziemia bogata w cenne zabytki'' / Witold Chrzanowski // „Dziennik Elbląski”. - 23 V 2008, nr 119, dod. „IKAT - Gazeta Braniewska”, nr 21, s. 9.
#Fryta, Karol: ''Ołówkiem spisane : kolejne eksponaty w Muzeum Warmii i Mazur'' / Karol Fryta // „Gazeta Olsztyńska”. - 2005, nr 123, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 527, s. 4.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orenta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 164-165.
#''Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu. Dokumentacja historycznej prowincji Prusy Wschodnie'' / IS PAN w Warszawie, Archiwum Państwowe w Olsztynie, Muzeum Warmii i Mazur, Arch-Info Wrocław, Bildarchiv Foto Marburg. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Warszawa : IS PAN.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[{Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku

2015-01-21T22:26:43Z

Powirski:

[[Image: Osetnik z zew.jpg|thumb|right|400px|Fotografia zaczerpnięta z publikacji: S. Siegfried, Deutsche Dorfkirchen, Lipsk 1934, s. 28.]]
[[Image: kosciol_osetnik_4.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_1.jpg|thumb|right|200px|Ruiny kościoła. Stan obecny. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_2.jpg|thumb|right|200px|Ściana zewnętrzna. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_3.jpg|thumb|right|200px|Ostrołukowe okno. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_5.jpg|thumb|right|200px| Ściana wschodnia z ołtarzami ok. 1904 r. Fot. A. Ulbrich. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57621.]]
[[Image: Osetnik1949.jpg|thumb|right|200px| Stan kościoła w 1949 roku podczas inwentaryzacji. Źródło: Archiwum Politechniki Warszawskiej.]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w XV wieku. Obecnie ruiny.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim: Osetnik|Osetnik]] (niem. Wusen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]], w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska)| gminie Orneta]].

==Historia==
Katolicki kościół w Osetniku został wzniesiony w XV wieku, choć informacje o istnieniu parafii pochodzą już z XIV wieku. Pewne są natomiast wzmianki o plebanie działającym przed 1480 rokiem. W 1582 roku miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. Kościół kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i poddawany był licznym rekonstrukcjom. W 1688 roku został spalony. Odbudowano go w latach 1698-1700, decydując się na dostawienie wieży nawiązującej stylem do lokalnych wież gotyckich. Budowlę gruntownie przebudowano w 1729 roku. Podobnie podczas remontu z około 1880 roku został znacznie zniekształcony. Największym zniszczeniom uległ jednak w 1945 roku. Przez kolejne lata pozostawał bez zabezpieczenia i opieki, w wyniku czego popadł ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty trzech ścian obwodowych świątyni, z elementami okien ostrołukowych z II połowy XIX wieku oraz krucyfiksem. W otoczeniu kościoła istnieje dawny cmentarz.

==Opis==
Kościół reprezentował styl mieszany: barokowy i gotycki, co wynikało z jego historii. Była to budowla orientowana, murowana z cegły, a w partiach średniowiecznych z kamienia polnego i cegły o układzie gotyckim, z czasem otynkowana. Świątynia miała układ salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta. Od zachodu istniała kwadratowa wieża (zburzona prawie do podstaw), od północy – zakrystia, od południa kruchta. We wnętrzu kościoła zachowały się w dolnych partiach ścian bocznych ślady zamurowanych w 1729 roku ostrołukowych blend bliźnich wspartych na konsolkach. Podczas gruntownej przebudowy kościoła na początku XVIII wieku założone zostało we wnętrzu pozorne sklepienie, polichromowane w 1752 roku przez [[ewim:Johnnes Lossau|Jana Lossau]] z [[ewim:Braniewo|Braniewa]] (prace ukończone prawdopodobnie w 1761 roku). Na wschodniej elewacji istnieją ślady barokowego fryzu i trójkątnego szczytu z 1729 roku. Przy kruchcie umieszczona była czasza granitowej kropielnicy z czasów średniowiecza.

==Wyposażenie==
Na wystrój wnętrza o cechach barokowych składały się m.in.:
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|ołtarz główny]] przypisywany rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]
*dwa ołtarze boczne z 1759 roku z figurami św. Marii Magdaleny, św. Jana Ewangelisty, św. Antoniego, św. Franciszka i św. Izydora
*polichromie
W 2005 roku do [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]] trafiły XVIII-wieczne figurki św. Ambrożego i św. Augustyna, autorstwa [[ewim:Jan Frei|Jana Frei]], z kościoła w Osetniku. Do dziś zachowały się także XVIII-wieczne [[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|dzwony]].

==Zobacz też==
*[[ewim:Johnnes Lossau|Jan Lossau]]
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]

==Ciekawostka==
*Pomimo, iż kościół w Osetniku jest obecnie w znacznym stopniu zrujnowany, nadal odbywają się w nim nabożeństwa odprawiane przez duchownego z [[Kościół pw. św. Mikołaja w Bażynach|kościoła w Bażynach]]. Miejsce ołtarza wyznacza znajdujący się na jednej ze ścian zachowany krucyfiks.

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Witold: ''Ziemia bogata w cenne zabytki'' / Witold Chrzanowski // „Dziennik Elbląski”. - 23 V 2008, nr 119, dod. „IKAT - Gazeta Braniewska”, nr 21, s. 9.
#Fryta, Karol: ''Ołówkiem spisane : kolejne eksponaty w Muzeum Warmii i Mazur'' / Karol Fryta // „Gazeta Olsztyńska”. - 2005, nr 123, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 527, s. 4.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orenta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 164-165.
#''Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu. Dokumentacja historycznej prowincji Prusy Wschodnie'' / IS PAN w Warszawie, Archiwum Państwowe w Olsztynie, Muzeum Warmii i Mazur, Arch-Info Wrocław, Bildarchiv Foto Marburg. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Warszawa : IS PAN.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[{Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Plik:Osetnik z zew.jpg

2015-01-21T22:21:23Z

Powirski: Kościół Św. Jakuba Starszego w Osetniku.

Kościół Św. Jakuba Starszego w Osetniku.

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-21T18:28:00Z

Powirski:

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
[[Image: Chwalecin.jpg‎|thumb|right|400px| Sanktuarium w Chwalęcinie Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|300px|Polichromie w Sanktuarium. Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichr.jpg|thumb|right|300px|Całe sklepienie sanktuarium pokryte malowidłami, Źródło:http://orneta.wm.pl]]

(1720-1728) - Najmniejsze i najbardziej zapomniane miejsce pielgrzymkowe na Warmii, potocznie nazywane „młodszym bratem” Świętej Lipki.

==Legenda „czarnego krucyfiksu” ==

To małe sanktuarium w [[ewim:Chwalęcin|Chwalęcinie]] koło [[ewim:Orneta|Ornety]] jest mniej znane od [[ewim:Gietrzwałd|Gietrzwałdu]] czy [[ewim:Święta Lipka|Świętej Lipki]], ale może zadziwić.
Od strony drogi chwalęcińskiej wygląda niepozornie, natomiast wnętrze świątyni zaskakuje przepychem późnobarokowej [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]], przedstawiającej legendę Krzyża Świętego, któremu kościół zawdzięcza swoją nazwę.

Słynący łaskami "czarny krucyfiks" , umieszczony w ołtarzu głównym pochodzi z około 1400 roku. Legenda mówi, że został odnaleziony w lesie Applau nad Wałszą. Aby krzyż nie uległ zbezczeszczeniu, został przeniesiony do pobliskiego Osetnika. Jednak w tajemniczych okolicznościach znalazł się on znowu w lasach nad Wałszą. Po tym wydarzeniu w uroczystej procesji przeniesiono go do Osetnika. W nocy postawiono straż przed wejściem. Mimo to, sytuacja powtórzyła się i krucyfiks zniknął. Odnaleziono go w najbliżej okolicy Chwalęcina.

Kapituła Warmińska zdecydowała o upamiętnieniu tych niezwykłych wydarzeń. W 1570 roku zbudowano w Chwalęcinie kaplicę i tam przechowywano „czarny krucyfiks”. Miejsce to stało się znane wśród ludności całego komornictwa melzackiego (pieniężnieńskiego) jako słynące łaską i cudami.

==Historia kościoła ==

W latach 80 XVII wieku planowano przebudowę kaplicy. Niestety, sprzeciw proboszcza z Osetnika na wiele lat odsunął te działania, za co został ukarany apopleksją.
Kiedy wyraził zgodę na budowę, choroba ustąpiła. Historia ta jest jednym z 6 cudów opisanych na [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]] na emporach w kościele.

Wybuch Wielkiej Wojny Północnej sprawiły, że przebudowa została przesunięta w czasie. Chwalęcin stał się jeszcze bardziej znanym miejscem, kiedy na Warmii wybuchła epidemia dżumy (1709-1711). Po wygaśnięciu zarazy kapituła zdecydowała, że jako wotum za odejście choroby powstanie nie kaplica, a kościół. Ostatecznie, w 1715 roku, po zbadaniu uzdrowień i cudów zadecydowano o budowie.

Projekt kościoła nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. Powstawał w latach 1720-1728, na miejscu wcześniej wybudowanych kaplic: w 1570 roku i początku XVIII wieku. Prace budowlane zlecono mieszkającemu od wielu lat w Ornecie, a pochodzącemu z Westfalii, mistrzowi Janowi Krzysztofowi Reimersowi. W grudniu 1720 roku prace budowlane przerwano z powodu śmierci Reimersa. Dopiero kiedy kapituła zatrudniła nieznanego z imienia mistrza budowlanego i przekazała osiem tysięcy florenów, prace zostały dokończone według planu pozostawionego przez Reimersa. W rezultacie powstał kościół w halowy (ze sztucznie wydzielonymi nawami), który poprzez dodanie symetrycznych zakrystii z emporami, oraz półkolistej absydy zyskał plan zbliżony do krzyża.

Wyposażenie kościoła było stopniowo uzupełniane przez cały XVIII wiek. We wnętrzu świątyni pozorne sklepienie krzyżowe z lunetami pokryte jest piękną [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] z czternastoma scenami Legendy Krzyża Świętego. Malowidła wykonane są na drewnie i pokrywają całe sklepienie. Jest ona dziełem Jana Lossau z Braniewa( 1722-1788). Lossau pracował nad [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] w latach 1748 - 1749. W zamyśle wzorował się na Andrei Pozzo, włoskim jezuicie.

Bogato zdobione są również ołtarze wybudowane w Reszlu i dodawane od 1728 roku. Niemal całe wyposażenie wnętrza i malowidła pochodzą z lat 30. i 40. XVIII wieku. Neoklasycystyczna fasada pochodzi z 1830 roku. Narożne kaplice wybudowano w latach 1820-1836. W 1836 r. kościół otoczono odpustowym dziedzińcem.Z myślą o pielgrzymkach w latach 1820- 1836 zbudowano krużganki

Dzisiaj pielgrzymi rzadko zaglądają do Chwalęcina. Tylko w niedzielę odprawiana jest jedna msza święta.

==Ciekawostka ==

To w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie reżyser Jan Jakub Kolski kręcił w 2009 roku zdjęcia do filmu "Wenecja".

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]
*[[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

==Źródła ==

1.http://www.polskaniezwykla.pl 
2.http://orneta.wm.pl/. 
3.http://orneta.wm.pl 
4.http://dziedzictwo.ekai.pl 
5.http://web.archive.org 
6.http://pl.wikipedia.org/wiki/ 

[[Category:Sanktuaria]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-21T14:52:38Z

Powirski:

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

[[Image: Chwal z zew..JPG|thumb|right|200px|Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie. Fot. P.Powirski.]]

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|200px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.

W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.

W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku. W tej samej nawie znajduje się scena ukazująca wydarzenia z roku 955. Miasto Augsburg było oblegane przez Madziarów, jednym z dowódców obrony był biskup Ulryk, który swoją niezłomna postawą bronił miasta i błogosławił je relikwią Krzyża Świętego przechowywaną w tamtejszej katedrze. Dzięki cudownej pomocy relikwii mogli mieszkańcy doczekać odsieczy cesarza Ottona I. Scena ukazuje moment kiedy to mieszkańcy z biskupem na czele wyszli z miasta obserwować nacierającą armię cesarską. W nawie południowej znajdują się dwie ostatnie sceny. W jednej z nich znajduje się przedstawienie Alfonsa króla Luzytanii (Portugalii) aby ze znakiem krzyża walczył z niewiernymi, bo tylko w ten sposób będzie odnosił zwycięstwa. Scena ta jest interesująca pod kilkoma względami. Tylko w tej scenie na Krzyżu przedstawiono Chrystusa. Dodatkowo postać króla stawowi naśladownictwo przestawienia cesarza Konstantyna ze sceny objawienia przed bitwą na moście mulwijskim. Ostatnia scena zamykająca opowieść o Krzyżu Świętym ukazuje zamieszanie jakie nastąpiło wśród Turków po tym jak sułtan Saladyn umieścił relikwię Krzyża Świętego na grobie swej matki. Według legendy matką najważniejszego z dowódców muzułmańskich miała być księżniczka pochodzenia ormiańskiego, będąca chrześcijanką tego obrządku. Z miłości do niej i szacunku do jej religii umieścił krzyż na jej grobie. Kiedy rozgniewani Turcy chcieli go zrzucić zostali porażeni przez błyskawice.

==Wymowa polichromii==
Polichromia w kościele w Chwalęcinie ukazuje szczególne momenty chwały Krzyża Świętego, oraz władzy duchowej. Zastanawiające jest odwołanie do idei krucjat i walki z niewiernymi w momencie kiedy Imperium Osmańskie będące przez wieki największym zagrożeniem chrześcijańskiej Europy traciło na znaczeniu. Hasła te aktualne były jeszcze 50 lat wcześniej, ale w momencie powstania polichromii były anachroniczne. Wyjaśnieniem może być położenie geograficzne sanktuarium. Od 1525 roku kilka kilometrów w kierunku zachodnim znajdowała się granica z protestanckimi Prusami. Biskupi i kapituła warmińska rościli sobie prawo do opieki nad katolikami mieszkającymi na sąsiednim terenie. Można podejrzewać że w rzeczywistości chodziło o politykę wymierzoną w protestantów. Aby nie drażnić bezpośrednio sąsiada który rósł w siłę kapituła zamówiła dzieło mające ukazać siłę katolicyzmu.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==
* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Inne obiekty i przedmioty zabytkowe]]
[[Category:Malarstwo]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku

2015-01-17T23:47:56Z

Powirski:

[[Image: kosciol_osetnik_4.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_1.jpg|thumb|right|200px|Ruiny kościoła. Stan obecny. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_2.jpg|thumb|right|200px|Ściana zewnętrzna. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_3.jpg|thumb|right|200px|Ostrołukowe okno. Fot. A. Romulewicz, 27 lipca 2012 r.]]
[[Image: kosciol_osetnik_5.jpg|thumb|right|200px| Ściana wschodnia z ołtarzami ok. 1904 r. Fot. A. Ulbrich. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57621.]]
[[Image: Osetnik1949.jpg|thumb|right|200px| Stan kościoła w 1949 roku podczas inwentaryzacji. Źródło: Archiwum Politechniki Warszawskiej.]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w XV wieku. Obecnie ruiny.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim: Osetnik|Osetnik]] (niem. Wusen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]], w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska)| gminie Orneta]].

==Historia==
Katolicki kościół w Osetniku został wzniesiony w XV wieku, choć informacje o istnieniu parafii pochodzą już z XIV wieku. Pewne są natomiast wzmianki o plebanie działającym przed 1480 rokiem. W 1582 roku miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. Kościół kilkakrotnie ulegał zniszczeniom i poddawany był licznym rekonstrukcjom. W 1688 roku został spalony. Odbudowano go w latach 1698-1700, decydując się na dostawienie wieży nawiązującej stylem do lokalnych wież gotyckich. Budowlę gruntownie przebudowano w 1729 roku. Podobnie podczas remontu z około 1880 roku został znacznie zniekształcony. Największym zniszczeniom uległ jednak w 1945 roku. Przez kolejne lata pozostawał bez zabezpieczenia i opieki, w wyniku czego popadł ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty trzech ścian obwodowych świątyni, z elementami okien ostrołukowych z II połowy XIX wieku oraz krucyfiksem. W otoczeniu kościoła istnieje dawny cmentarz.

==Opis==
Kościół reprezentował styl mieszany: barokowy i gotycki, co wynikało z jego historii. Była to budowla orientowana, murowana z cegły, a w partiach średniowiecznych z kamienia polnego i cegły o układzie gotyckim, z czasem otynkowana. Świątynia miała układ salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta. Od zachodu istniała kwadratowa wieża (zburzona prawie do podstaw), od północy – zakrystia, od południa kruchta. We wnętrzu kościoła zachowały się w dolnych partiach ścian bocznych ślady zamurowanych w 1729 roku ostrołukowych blend bliźnich wspartych na konsolkach. Podczas gruntownej przebudowy kościoła na początku XVIII wieku założone zostało we wnętrzu pozorne sklepienie, polichromowane w 1752 roku przez [[ewim:Johnnes Lossau|Jana Lossau]] z [[ewim:Braniewo|Braniewa]] (prace ukończone prawdopodobnie w 1761 roku). Na wschodniej elewacji istnieją ślady barokowego fryzu i trójkątnego szczytu z 1729 roku. Przy kruchcie umieszczona była czasza granitowej kropielnicy z czasów średniowiecza.

==Wyposażenie==
Na wystrój wnętrza o cechach barokowych składały się m.in.:
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|ołtarz główny]] przypisywany rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]
*dwa ołtarze boczne z 1759 roku z figurami św. Marii Magdaleny, św. Jana Ewangelisty, św. Antoniego, św. Franciszka i św. Izydora
*polichromie
W 2005 roku do [[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]] trafiły XVIII-wieczne figurki św. Ambrożego i św. Augustyna, autorstwa [[ewim:Jan Frei|Jana Frei]], z kościoła w Osetniku. Do dziś zachowały się także XVIII-wieczne [[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|dzwony]].

==Zobacz też==
*[[ewim:Johnnes Lossau|Jan Lossau]]
*[[Ołtarz główny z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku]]
*[[Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]

==Ciekawostka==
*Pomimo, iż kościół w Osetniku jest obecnie w znacznym stopniu zrujnowany, nadal odbywają się w nim nabożeństwa odprawiane przez duchownego z [[Kościół pw. św. Mikołaja w Bażynach|kościoła w Bażynach]]. Miejsce ołtarza wyznacza znajdujący się na jednej ze ścian zachowany krucyfiks.

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Witold: ''Ziemia bogata w cenne zabytki'' / Witold Chrzanowski // „Dziennik Elbląski”. - 23 V 2008, nr 119, dod. „IKAT - Gazeta Braniewska”, nr 21, s. 9.
#Fryta, Karol: ''Ołówkiem spisane : kolejne eksponaty w Muzeum Warmii i Mazur'' / Karol Fryta // „Gazeta Olsztyńska”. - 2005, nr 123, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 527, s. 4.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orenta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 164-165.
#''Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu. Dokumentacja historycznej prowincji Prusy Wschodnie'' / IS PAN w Warszawie, Archiwum Państwowe w Olsztynie, Muzeum Warmii i Mazur, Arch-Info Wrocław, Bildarchiv Foto Marburg. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Warszawa : IS PAN.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[{Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Plik:Osetnik1949.jpg

2015-01-17T23:44:04Z

Powirski: Stan kościoła w Osetniku w roku 1949.

Stan kościoła w Osetniku w roku 1949.

Plik:Archanioł.jpg

2015-01-17T23:34:35Z

Powirski: przesłał nową wersję Plik:Archanioł.jpg: Archanioł Michał. Wschodnia cześć polichromii w Osetniku.

Archanioł Michał. Wschodnia część polichromii w Osetniku.

Plik:Archanioł.jpg

2015-01-17T23:33:09Z

Powirski: Archanioł Michał. Wschodnia część polichromii w Osetniku.

Archanioł Michał. Wschodnia część polichromii w Osetniku.

Jan (Johannes) Lossau

2015-01-17T23:10:14Z

Powirski:

(1712-ok.1753/1772) - warmiński malarz epoki późnego baroku działający na [[ewim:Warmia|Warmii]] w połowie XVIII wieku.

[[Image: Osetnik polichromia.jpg|thumb|right|200px|Fragment polichromii z Osetnika. Około 1925 rok. Fotografia zaczerpnięta z publikacji:A. Ulbricha Geschichte der Bildhauerkunst in Ostpreußen vom Ausgang des 16.bis in die 2. Häfte des 19 Jarhrhunderts, Bd. 1-2, Königsberg i Pr., 1926-1929.]]
[[Image: Osetnik zachodni fragment polichromii.JPG|thumb|right|200px|Zachodni fragment polichromii z Osetnika. Około 1890 roku. Fotografia zaczerpnięta z publikacji:A. Boetticher, Die Bau und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreussen, t. 4, Königsberg 1894.]]
==Biografia==
Urodził się w [[ewim: Lidzbark warmiński|Lidzbarku Warmińskim]] w 1712 roku jako syn Szymona i Małgorzaty. W 1725 roku rozpoczął naukę w gimnazjum jezuickim w [[ewim:Braniewo|Braniewie]]. Jedenaście lat później nabył prawa obywatelskie w Nowym Mieście [[ewim: Braniewo|Braniewie]]. W 1751 roku przeprowadził się do Starego Miasta, gdzie w roku następnym nabywa prawa miejskie jako malarz, piwowar i słodownik.

==Dorobek==
[[Image: Osetnik.jpg|thumb|right|200px|Środkowa część polichromii z Osetnika. Trójca Święta otoczona przez apostołów i ewangelistów. Fotografia ze zbiorów Zentralinstitut fur Kunstgeschichte. ]]
Z jego dorobku malarskiego zachowało się tylko jedno dzieło - monumentalna [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromia w Sanktuarium Krzyża w Chwalęcinie]]. W latach 1748-1749, na zlecenie Kapituły Warmińskiej, wykonał na sklepieniu kościoła cykl ukazujący Dzieje i Legendę Krzyża Świętego oraz postacie świętych i teologów tzw. "nauczycieli wiary" zajmujących się teologią Krzyża. [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|Polichromia]] powstała pod wpływem największego późnobarokowego malarza jezuickiego Andrei Pozzo. Z jego traktatu na temat dotyczącego malarstwa iluzjonistycznego Lossau zaczerpnął wiele rozwiązań malarskich.

Drugim monumentalnym dziełem,niestety niezachowanym, była polichromia w [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|kościele parafialnym pod wezwaniem św. Jakuba Starszego w Osetniku]] wykonana w 1750 lub 1751 roku. W tym dziele Lossau ponownie wykorzystał dzieło Pozzo. Główna scenę umieścił w fikcyjnej architekturze tzw. kwadraturze wzorowanej na ''Apoteozie św. Ignacego'' z rzymskiego kościoła św. Ignacego autorstwa Pozzo, powtórzonej następnie w kilku wariantach w traktacie. Scena główna polichromii w Osetniku przedstawiała Trójcę Świętą, Michała Archanioła oraz patrona kościoła św. Jakuba Starszego jako tzw. Jeźdźca Opatrzności. Na niższym piętrze fikcyjnej architektury malarz namalował Ewangelistów, Apostołów, Proroków i Patriarchów. Polichromia ta została zniszczona w 1945 roku.
Obie polichromie wykonał techniką tempery na deskach.

Jan Lossau wykonał jeszcze w 1749 roku dekorację malarską do grobu wielkopiątkowego w [[Kościół pw. Świętego Krzyża w Braniewie|kościele Św. Krzyża w Braniewie]], dwa dwa lata później wykonał polichromię na nowych figurach do tego samego grobu. W 1753 roku wykonał prace malarskie w [[Bazylika Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie|kościele św. Katarzyny]] w [[ewim: Braniewo|Braniewie]] na ołtarzu głównym. W ratuszu braniewskim wykonał nieznane prace malarskie w zamian za umorzenie opłaty za przyznanie praw miejskich.

Po 1753 roku nie ma informacji na temat jego działalności artystycznej, nie wiadomo też kiedy zmarł, prawdopodobnie nastąpiło to pomiędzy 1753 a 1772 rokiem.

Zagadką pozostają relacje pomiędzy Lossauem a [[Maciej Meyer|Maciejem Meyerem]] - najwybitniejszym malarzem barokowym na [[ewim: Warmia|Warmii]]. Obaj tworzyli monumentalne polichromie w typie kwadratury. Nie wiadomo czy Lossau był uczniem Meyera. Z pewnością znał jego dzieła ze [[ewim:Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce|Świętej Lipki]], [[ewim: Bazylika Archikatedralna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku|Fromborka]] oraz pozostałych warmińskich kościołów.

==Bibliografia==
* Opracowano w oparciu o informacje przekazane przez Pawła Powirskiego.

[[Category: Malarze|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Malarstwo|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Architektura|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Historia kultury|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Powiat braniewski|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Braniewo|Lossau, Jan (Johannes)]]

[[Category: Wielkie postaci Warmii i Mazur|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: 1701-1800|Lossau, Jan (Johannes)]]

Plik:Osetnik.jpg

2015-01-17T23:02:16Z

Powirski: Osetnik. Trójca Święta.

Osetnik. Trójca Święta.

Plik:Osetnik scena środkowa.JPG

2015-01-17T22:57:44Z

Powirski: przesłał nową wersję Plik:Osetnik scena środkowa.JPG: Środkowa cześć polichromii w Osetniku. Trójca Święta.

Osetnik. Trójca Święta, scena centralna polichromii Jana Lossaua.

Plik:Osetnik scena środkowa.JPG

2015-01-16T14:37:00Z

Powirski: przesłał nową wersję Plik:Osetnik scena środkowa.JPG: Osetnik Trójca Święta. Polichromia.

Osetnik. Trójca Święta, scena centralna polichromii Jana Lossaua.

Plik:Osetnik scena środkowa.JPG

2015-01-16T14:34:11Z

Powirski: Osetnik. Trójca Święta, scena centralna polichromii Jana Lossaua.

Osetnik. Trójca Święta, scena centralna polichromii Jana Lossaua.

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-15T14:53:11Z

Powirski:

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

[[Image: Chwal z zew..JPG|thumb|right|200px|Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie. Fot. P.Powirski.]]

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|200px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.

W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.

W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku. W tej samej nawie znajduje się scena ukazująca wydarzenia z roku 955. Miasto Augsburg było oblegane przez Madziarów, jednym z dowódców obrony był biskup Ulryk, który swoją niezłomna postawą bronił miasta i błogosławił je relikwią Krzyża Świętego przechowywaną w katedrze. Dzięki cudownej pomocy relikwii mogli mieszkańcy doczekać odsieczy cesarza Ottona I. Scena ukazuje moment kiedy to mieszkańcy z biskupem na czele wyszli z miasta obserwować nacierającą armię cesarską. W nawie południowej znajdują się dwie ostatnie sceny. W jednej z nich znajduje się przedstawienie alfonsa króla Luzytanii (Portugalii) aby ze znakiem krzyża walczył z niewiernymi, bo tylko w ten sposób będzie odnosił zwycięstwa. Scena ta jest interesująca pod kilkoma względami. postać króla stawowi naśladownictwo przestawienia cesarza Konstantyna ze sceny objawienia przed bitwą na moście mulwijskim. Tylko w tej scenie na Krzyżu przedstawiono Chrystusa.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==
* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Inne obiekty i przedmioty zabytkowe]]
[[Category:Malarstwo]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Jan (Johannes) Lossau

2015-01-15T14:50:02Z

Powirski:

(1712-ok.1753/1772) - warmiński malarz epoki późnego baroku działający na [[ewim:Warmia|Warmii]] w połowie XVIII wieku.

[[Image: Osetnik polichromia.jpg|thumb|right|200px|Fragment polichromii z Osetnika. Około 1925 rok. Fotografia zaczerpnięta z publikacji:A. Ulbricha Geschichte der Bildhauerkunst in Ostpreußen vom Ausgang des 16.bis in die 2. Häfte des 19 Jarhrhunderts, Bd. 1-2, Königsberg i Pr., 1926-1929.]]
[[Image: Osetnik zachodni fragment polichromii.JPG|thumb|right|200px|Zachodni fragment polichromii z Osetnika. Około 1890 roku. Fotografia zaczerpnięta z publikacji:A. Boetticher, Die Bau und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreussen, t. 4, Königsberg 1894.]]
==Biografia==
Urodził się w [[ewim: Lidzbark warmiński|Lidzbarku Warmińskim]] w 1712 roku jako syn Szymona i Małgorzaty. W 1725 roku rozpoczął naukę w gimnazjum jezuickim w [[ewim:Braniewo|Braniewie]]. Jedenaście lat później nabył prawa obywatelskie w Nowym Mieście [[ewim: Braniewo|Braniewie]]. W 1751 roku przeprowadził się do Starego Miasta, gdzie w roku następnym nabywa prawa miejskie jako malarz, piwowar i słodownik.

==Dorobek==
Z jego dorobku malarskiego zachowało się tylko jedno dzieło - monumentalna [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromia w Sanktuarium Krzyża w Chwalęcinie]]. W latach 1748-1749, na zlecenie Kapituły Warmińskiej, wykonał na sklepieniu kościoła cykl ukazujący Dzieje i Legendę Krzyża Świętego oraz postacie świętych i teologów tzw. "nauczycieli wiary" zajmujących się teologią Krzyża. [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|Polichromia]] powstała pod wpływem największego późnobarokowego malarza jezuickiego Andrei Pozzo. Z jego traktatu na temat dotyczącego malarstwa iluzjonistycznego Lossau zaczerpnął wiele rozwiązań malarskich.

Drugim monumentalnym dziełem,niestety niezachowanym, była polichromia w [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|kościele parafialnym pod wezwaniem św. Jakuba Starszego w Osetniku]] wykonana w 1750 lub 1751 roku. W tym dziele Lossau ponownie wykorzystał dzieło Pozzo. Główna scenę umieścił w fikcyjnej architekturze tzw. kwadraturze wzorowanej na ''Apoteozie św. Ignacego'' z rzymskiego kościoła św. Ignacego autorstwa Pozzo, powtórzonej następnie w kilku wariantach w traktacie. Scena główna polichromii w Osetniku przedstawiała Trójcę Świętą, Michała Archanioła oraz patrona kościoła św. Jakuba Starszego jako tzw. Jeźdźca Opatrzności. Na niższym piętrze fikcyjnej architektury malarz namalował Ewangelistów, Apostołów, Proroków i Patriarchów. Polichromia ta została zniszczona w 1945 roku.
Obie polichromie wykonał techniką tempery na deskach.

Jan Lossau wykonał jeszcze w 1749 roku dekorację malarską do grobu wielkopiątkowego w [[Kościół pw. Świętego Krzyża w Braniewie|kościele Św. Krzyża w Braniewie]], dwa dwa lata później wykonał polichromię na nowych figurach do tego samego grobu. W 1753 roku wykonał prace malarskie w [[Bazylika Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie|kościele św. Katarzyny]] w [[ewim: Braniewo|Braniewie]] na ołtarzu głównym. W ratuszu braniewskim wykonał nieznane prace malarskie w zamian za umorzenie opłaty za przyznanie praw miejskich.

Po 1753 roku nie ma informacji na temat jego działalności artystycznej, nie wiadomo też kiedy zmarł, prawdopodobnie nastąpiło to pomiędzy 1753 a 1772 rokiem.

Zagadką pozostają relacje pomiędzy Lossauem a [[Maciej Meyer|Maciejem Meyerem]] - najwybitniejszym malarzem barokowym na [[ewim: Warmia|Warmii]]. Obaj tworzyli monumentalne polichromie w typie kwadratury. Nie wiadomo czy Lossau był uczniem Meyera. Z pewnością znał jego dzieła ze [[ewim:Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce|Świętej Lipki]], [[ewim: Bazylika Archikatedralna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku|Fromborka]] oraz pozostałych warmińskich kościołów.

==Bibliografia==
* Opracowano w oparciu o informacje przekazane przez Pawła Powirskiego.

[[Category: Malarze|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Malarstwo|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Architektura|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Historia kultury|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Powiat braniewski|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Braniewo|Lossau, Jan (Johannes)]]

[[Category: Wielkie postaci Warmii i Mazur|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: 1701-1800|Lossau, Jan (Johannes)]]

Plik:Osetnik zachodni fragment polichromii.JPG

2015-01-15T14:47:15Z

Powirski: Zachodni fragment polichromii z Osetnika.

Zachodni fragment polichromii z Osetnika.

Jan (Johannes) Lossau

2015-01-15T14:45:20Z

Powirski:

(1712-ok.1753/1772) - warmiński malarz epoki późnego baroku działający na [[ewim:Warmia|Warmii]] w połowie XVIII wieku.

[[Image: Osetnik polichromia.jpg|thumb|right|200px|Fragment polichromii z Osetnika. Około 1925 rok. Fotografia zaczerpnięta z publikacji:A. Ulbricha Geschichte der Bildhauerkunst in Ostpreußen vom Ausgang des 16.bis in die 2. Häfte des 19 Jarhrhunderts, Bd. 1-2, Königsberg i Pr., 1926-1929. .]]

==Biografia==
Urodził się w [[ewim: Lidzbark warmiński|Lidzbarku Warmińskim]] w 1712 roku jako syn Szymona i Małgorzaty. W 1725 roku rozpoczął naukę w gimnazjum jezuickim w [[ewim:Braniewo|Braniewie]]. Jedenaście lat później nabył prawa obywatelskie w Nowym Mieście [[ewim: Braniewo|Braniewie]]. W 1751 roku przeprowadził się do Starego Miasta, gdzie w roku następnym nabywa prawa miejskie jako malarz, piwowar i słodownik.

==Dorobek==
Z jego dorobku malarskiego zachowało się tylko jedno dzieło - monumentalna [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromia w Sanktuarium Krzyża w Chwalęcinie]]. W latach 1748-1749, na zlecenie Kapituły Warmińskiej, wykonał na sklepieniu kościoła cykl ukazujący Dzieje i Legendę Krzyża Świętego oraz postacie świętych i teologów tzw. "nauczycieli wiary" zajmujących się teologią Krzyża. [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|Polichromia]] powstała pod wpływem największego późnobarokowego malarza jezuickiego Andrei Pozzo. Z jego traktatu na temat dotyczącego malarstwa iluzjonistycznego Lossau zaczerpnął wiele rozwiązań malarskich.

Drugim monumentalnym dziełem,niestety niezachowanym, była polichromia w [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Osetniku|kościele parafialnym pod wezwaniem św. Jakuba Starszego w Osetniku]] wykonana w 1750 lub 1751 roku. W tym dziele Lossau ponownie wykorzystał dzieło Pozzo. Główna scenę umieścił w fikcyjnej architekturze tzw. kwadraturze wzorowanej na ''Apoteozie św. Ignacego'' z rzymskiego kościoła św. Ignacego autorstwa Pozzo, powtórzonej następnie w kilku wariantach w traktacie. Scena główna polichromii w Osetniku przedstawiała Trójcę Świętą, Michała Archanioła oraz patrona kościoła św. Jakuba Starszego jako tzw. Jeźdźca Opatrzności. Na niższym piętrze fikcyjnej architektury malarz namalował Ewangelistów, Apostołów, Proroków i Patriarchów. Polichromia ta została zniszczona w 1945 roku.
Obie polichromie wykonał techniką tempery na deskach.

Jan Lossau wykonał jeszcze w 1749 roku dekorację malarską do grobu wielkopiątkowego w [[Kościół pw. Świętego Krzyża w Braniewie|kościele Św. Krzyża w Braniewie]], dwa dwa lata później wykonał polichromię na nowych figurach do tego samego grobu. W 1753 roku wykonał prace malarskie w [[Bazylika Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie|kościele św. Katarzyny]] w [[ewim: Braniewo|Braniewie]] na ołtarzu głównym. W ratuszu braniewskim wykonał nieznane prace malarskie w zamian za umorzenie opłaty za przyznanie praw miejskich.

Po 1753 roku nie ma informacji na temat jego działalności artystycznej, nie wiadomo też kiedy zmarł, prawdopodobnie nastąpiło to pomiędzy 1753 a 1772 rokiem.

Zagadką pozostają relacje pomiędzy Lossauem a [[Maciej Meyer|Maciejem Meyerem]] - najwybitniejszym malarzem barokowym na [[ewim: Warmia|Warmii]]. Obaj tworzyli monumentalne polichromie w typie kwadratury. Nie wiadomo czy Lossau był uczniem Meyera. Z pewnością znał jego dzieła ze [[ewim:Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce|Świętej Lipki]], [[ewim: Bazylika Archikatedralna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku|Fromborka]] oraz pozostałych warmińskich kościołów.

==Bibliografia==
* Opracowano w oparciu o informacje przekazane przez Pawła Powirskiego.

[[Category: Malarze|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Malarstwo|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Architektura|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Historia kultury|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Powiat braniewski|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: Braniewo|Lossau, Jan (Johannes)]]

[[Category: Wielkie postaci Warmii i Mazur|Lossau, Jan (Johannes)]]
[[Category: 1701-1800|Lossau, Jan (Johannes)]]

Plik:Osetnik polichromia.jpg

2015-01-15T14:42:01Z

Powirski: Fragment polichromii z Osetnika.

Fragment polichromii z Osetnika.

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-15T14:35:04Z

Powirski: /* Zobacz też */

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

[[Image: Chwal z zew..JPG|thumb|right|200px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|200px|Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie. Fot. P.Powirski.]]
==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.

W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.

W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku. W tej samej nawie znajduje się scena ukazująca wydarzenia z roku 955. Miasto Augsburg było oblegane przez Madziarów, jednym z dowódców obrony był biskup Ulryk, który swoją niezłomna postawą bronił miasta i błogosławił je relikwią Krzyża Świętego przechowywaną w katedrze. Dzięki cudownej pomocy relikwii mogli mieszkańcy doczekać odsieczy cesarza Ottona I. Scena ukazuje moment kiedy to mieszkańcy z biskupem na czele wyszli z miasta obserwować nacierającą armię cesarską. W nawie południowej znajdują się dwie ostatnie sceny. W jednej z nich znajduje się przedstawienie alfonsa króla Luzytanii (Portugalii) aby ze znakiem krzyża walczył z niewiernymi, bo tylko w ten sposób będzie odnosił zwycięstwa. Scena ta jest interesująca pod kilkoma względami. postać króla stawowi naśladownictwo przestawienia cesarza Konstantyna ze sceny objawienia przed bitwą na moście mulwijskim. Tylko w tej scenie na Krzyżu przedstawiono Chrystusa.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan (Johannes) Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==
* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Inne obiekty i przedmioty zabytkowe]]
[[Category:Malarstwo]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-15T14:32:24Z

Powirski:

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

[[Image: Chwal z zew..JPG|thumb|right|200px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|200px|Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie. Fot. P.Powirski.]]
==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.

W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.

W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku. W tej samej nawie znajduje się scena ukazująca wydarzenia z roku 955. Miasto Augsburg było oblegane przez Madziarów, jednym z dowódców obrony był biskup Ulryk, który swoją niezłomna postawą bronił miasta i błogosławił je relikwią Krzyża Świętego przechowywaną w katedrze. Dzięki cudownej pomocy relikwii mogli mieszkańcy doczekać odsieczy cesarza Ottona I. Scena ukazuje moment kiedy to mieszkańcy z biskupem na czele wyszli z miasta obserwować nacierającą armię cesarską. W nawie południowej znajdują się dwie ostatnie sceny. W jednej z nich znajduje się przedstawienie alfonsa króla Luzytanii (Portugalii) aby ze znakiem krzyża walczył z niewiernymi, bo tylko w ten sposób będzie odnosił zwycięstwa. Scena ta jest interesująca pod kilkoma względami. postać króla stawowi naśladownictwo przestawienia cesarza Konstantyna ze sceny objawienia przed bitwą na moście mulwijskim. Tylko w tej scenie na Krzyżu przedstawiono Chrystusa.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan Lossau|Jan Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==
* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Inne obiekty i przedmioty zabytkowe]]
[[Category:Malarstwo]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Plik:Lata 30 XX wieku.jpg

2015-01-15T14:28:14Z

Powirski: Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku

Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku

Plik:Wnętrze słabe.JPG

2015-01-15T14:26:10Z

Powirski: przesłał nową wersję Plik:Wnętrze słabe.JPG: wnętrze kościoła

Widok wnętrza kościoła.

Plik:Wnętrze słabe.JPG

2015-01-15T14:21:22Z

Powirski: przesłał nową wersję Plik:Wnętrze słabe.JPG: Widok wnętrza kościoła.

Widok wnętrza kościoła.

Plik:Wnętrze słabe.JPG

2015-01-15T14:20:56Z

Powirski: Widok wnętrza kościoła.

Widok wnętrza kościoła.

Plik:Wnętrze3.JPG

2015-01-14T14:50:10Z

Powirski: Fragment polichromii.

Fragment polichromii.

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-14T14:36:35Z

Powirski: /* Rys historyczny */

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

[[Image: Chwal z zew..JPG|thumb|right|200px|Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie. Fot. P.Powirski.]]
==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.

W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.

W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku. W tej samej nawie znajduje się scena ukazująca wydarzenia z roku 955. Miasto Augsburg było oblegane przez Madziarów, jednym z dowódców obrony był biskup Ulryk, który swoją niezłomna postawą bronił miasta i błogosławił je relikwią Krzyża Świętego przechowywaną w katedrze. Dzięki cudownej pomocy relikwii mogli mieszkańcy doczekać odsieczy cesarza Ottona I. Scena ukazuje moment kiedy to mieszkańcy z biskupem na czele wyszli z miasta obserwować nacierającą armię cesarską. W nawie południowej znajdują się dwie ostatnie sceny. W jednej z nich znajduje się przedstawienie alfonsa króla Luzytanii (Portugalii) aby ze znakiem krzyża walczył z niewiernymi, bo tylko w ten sposób będzie odnosił zwycięstwa. Scena ta jest interesująca pod kilkoma względami. postać króla stawowi naśladownictwo przestawienia cesarza Konstantyna ze sceny objawienia przed bitwą na moście mulwijskim. Tylko w tej scenie na Krzyżu przedstawiono Chrystusa.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan Lossau|Jan Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==
* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Inne obiekty i przedmioty zabytkowe]]
[[Category:Malarstwo]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Plik:Chwal z zew..JPG

2015-01-14T14:23:08Z

Powirski: Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie.

Fasada Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie.

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2014-07-29T09:46:53Z

Powirski: /* Układ */

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.

W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.

W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku. W tej samej nawie znajduje się scena ukazująca wydarzenia z roku 955. Miasto Augsburg było oblegane przez Madziarów, jednym z dowódców obrony był biskup Ulryk, który swoją niezłomna postawą bronił miasta i błogosławił je relikwią Krzyża Świętego przechowywaną w katedrze. Dzięki cudownej pomocy relikwii mogli mieszkańcy doczekać odsieczy cesarza Ottona I. Scena ukazuje moment kiedy to mieszkańcy z biskupem na czele wyszli z miasta obserwować nacierającą armię cesarską. W nawie południowej znajdują się dwie ostatnie sceny. W jednej z nich znajduje się przedstawienie alfonsa króla Luzytanii (Portugalii) aby ze znakiem krzyża walczył z niewiernymi, bo tylko w ten sposób będzie odnosił zwycięstwa. Scena ta jest interesująca pod kilkoma względami. postać króla stawowi naśladownictwo przestawienia cesarza Konstantyna ze sceny objawienia przed bitwą na moście mulwijskim. Tylko w tej scenie na Krzyżu przedstawiono Chrystusa.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan Lossau|Jan Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==

* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Obiekty architektury|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Malarstwo|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Historia kultury|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Powiat lidzbarski|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie ]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2014-07-29T09:26:35Z

Powirski: /* Układ */

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.
W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty. trzej władcy: Alfons król Kastylii, Piotr król Aragonii oraz Sancho król Nawarry wspólnie walczyć przeciwko niewiernym. Na czele wojsk postawili kanonika Paschalisa który pokonał liczne armie etiopskie (afrykańskie oddziały sprowadzone przez muzułmanów). Ostatnia w tym ciągu scena odwołuje się do wypraw krzyżowych. Podczas jednej z bitew Baldwin I król Jerozolimy dzięki pomocy relikwii Krzyża Świętego pokonał armię turecką. W bitwie tej przeciwko 40 000 muzułmanów walczyło tylko 3 000 wojowników chrześcijańskich.
W nawach bocznych znajdują się cztery sceny o mniejszej randze ukazujące inne przykłady potęgi Krzyża. W północnej nawie bocznej znajduje się scena ukazująca nawrócenie Neamiasza, jednego z dowódców wojskowych cesarza Dioklecjana. Na rozkaz cesarza został on wysłany z armią do Jerozolimy aby dokonać rzezi miejscowych chrześcijan. W drodze do Jerozolimy objawił się Neamiaszowi Krzyż. Objawienie to spowodowało nawrócenie dowódcy. Zamiast do Jerozolimy poprowadził swój oddział przeciwko koczownikom nękającym miasto i okolice ciągłymi napadami. Po zwycięstwie nad nimi wkroczył triumfalnie do miasta. Działanie to spowodowało gniew cesarza i Neamiasz znany już jako Prokop został stracony z cesarskiego rozkazu. Jako męczennik jest czczony do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i we Włoszech. W sanktuarium została przedstawiona scena ukazująca nawrócenie podczas podróży. Malarz tworząc tą scenę naśladował liczne przedstawienia ukazujące nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan Lossau|Jan Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==

* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Obiekty architektury|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Malarstwo|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Historia kultury|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Powiat lidzbarski|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie ]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2014-07-29T08:57:22Z

Powirski: /* Układ */

To główna ozdoba [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]].

==Rys historyczny==
Polichromia w [[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]] jest jedynym zachowanym dziełem [[Jan Lossau|Jana Lossaua]]. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy [[Kapituła Warmińska|Kapituły Warmińskiej]] i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni.

==Charakterystyka==
Malarskie dzieło [[Jan Lossau|Lossaua]] (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden „pędzel” po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Wykonana została metodą tempery na desce.

Główną opowieść malarską stanowi ''Legenda Krzyża Świętego'' wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. „nauczycieli wiary” wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą „czarnego krucyfiksu”. Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

==Układ==
Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący: Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym, przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych, najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego w jego brzmieniu z XVIII wieku. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę oraz Podwyższenie Krzyża Świętego. Około roku 325 na polecenie świętej Heleny rozpoczęto w Jerozolimie poszukiwania narzędzi męki Chrystusa. W obecności cesarzowej (św. Helena była matką cesarza Konstantyna), biskupa Jerozolimy Makarego oraz innych dostojników odkryto cysternę, w której znaleziono narzędzia męki Pańskiej. Scena Podwyższenia Krzyża stanowiąca najważniejszą część polichromii ukazuje moment oddania czci Krzyżowi przez władzę duchową - reprezentowaną przez biskupa Makarego, świecką - poprzez ukazanie cesarza (Konstantyna Wielkiego?) i świętą Helenę. Towarzyszące im osoby symbolizują pozostałe stany i ludy zamieszkujące Imperium Rzymskie. Zanim jednak mogło nastąpić podwyższenie, należało rozwiązać problem autentyczności znalezionej relikwii. W cysternie znaleziono trzy krzyże, oprócz Chrystusowego były też dobrego i złego łotra. Rozwiązanie tego problemu jest widoczne w kolejnej scenie umieszczonej na północ od ołtarza głównego między filarem a pilastrem. Do biskupa Makarego przyniesiono chorą kobietę. Biskup po kolei przykładał do niej krzyże. Dwa pierwsze nie przyniosły żadnego efektu, dopiero trzeci krzyż sprawił, że kobieta odzyskała zdrowie. w ten sposób wskazano krzyż, na którym umarł Jezus. Symetrycznie do tej sceny, po stronie południowej od ołtarza znajduje się scena, w której biskup Makary wskrzesza za pomocą Krzyża młodzieńca. Scena ta odróżnia się od pozostałych stylistycznie i kolorystycznie, bowiem została namalowana na nowo ok. 1899 przez Justiusa Bronkowskiego z Elbląga. Dwie kolejne sceny znajdują się w połowie kościoła i dotyczą fragmentu historii określanej w teologii krzyża jako Odzyskanie Krzyża. Trzysta lat po Odnalezieniu Jerozolima została zajęta przez Persów, a relikwie Krzyża Świętego zostały przez nich zrabowane. Po długiej i wyczerpującej walce cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał wroga i odzyskał zagrabione przedmioty. Odzyskane relikwie postanowiono w uroczystej procesji wnieść do Jerozolimy. Kiedy władca miał wkroczyć do miasta przez Bramę Kalwaryjską, to według legendy drogę miał mu zagrodzić anioł i powiedzieć że nie może podążać jako cesarz z Krzyżem drogą, którą Chrystus szedł na mękę. W Chwalęcinie scena ta znajduje się w środkowej części kościoła po stronie północnej w przestrzeni między filarami. W przedstawieniu tym zastąpiono anioła biskupem. Po uniemożliwieniu wejścia do Jerozolimy Herakliusz odrzucił zdobiące go szaty cesarskie, uznał siebie za człowieka grzesznego, przebrał się w strój pokutny i dopiero wtedy mógł wnieść krzyż na Golgotę. Metamorfoza cesarza została ukazana w scenie umieszczonej w analogiczny sposób po stronie południowej.
W części wschodniej kościoła znajdują się sceny odnoszące się do różnych zwycięstw chrześcijaństwa. Od północnej strony znajduje się objawienie Krzyża cesarzowi Konstantynowi przed bitwą na moście mulwijskim. Tuż przed rozstrzygającą bitwą z Maksencjuszem Konstantyn miał objawienie. Ujrzał na niebie krzyż z napisem "In hoc signo vinces" (Z tym znakiem zwyciężysz). Po tej wizji miał rozkazać aby ten znak umieszczono na sztandarach i symbolach jego armii. Dopiero po zwycięskiej bitwie miał się dowiedzieć że znak ten jest symbolem wyznawców Chrystusa. Scena następna zasłonięta przez prospekt organowy dotyczy rekonkwisty w Hiszpanii.

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Jan Lossau|Jan Lossau]]
*[[Kapituła Warmińska]]

==Linki==

* Informacje na temat Sanktuarium [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/Chwalecin_dzieje_sanktuarium,Chwalecin---Dzieje-sanktuarium]

[[Category:Obiekty architektury|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Malarstwo|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Historia kultury|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Powiat lidzbarski|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie ]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2014-05-22T12:34:49Z

Powirski: /* Układ */

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2014-05-22T12:28:53Z

Powirski: /* Układ */

Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2014-03-20T21:09:16Z

Powirski: Utworzył nową stronę „Polichromia w Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie jest jedynym zachowanym dziełem Jana Lossaua. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy Kapituły Warmińsk…”

Polichromia w Sanktuarium Krzyża Świętego w Chwalęcinie jest jedynym zachowanym dziełem Jana Lossaua. Powstała w latach 1748-1749 z inicjatywy Kapituły Warmińskiej i stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia wnętrza tej świątyni. Wykonana została metodą tempery na desce. Malarskie dzieło Lossaua (i jego pomocników - można wyróżnić jeszcze minimum jeden "pędzel" po analizie stylistycznej) składa się z kilku cykli. Główną opowieść malarską stanowi Legenda Krzyża Świętego wzbogacona o legendarne opowieści z dziejów relikwii Krzyża Świętego. Drugi cykl stanowią postacie świętych i teologów tzw. nauczycieli wiary wraz z cytatami z ich dzieł odnoszącymi się do istoty Krzyża. Trzeci cykl stanowią przedstawienia odnoszące się do Starego i Nowego Testamentu oraz dzieł teologicznych. Dodatkowo na emporach kościoła znajdują się freski odnoszące się do ostatnich słów Jezusa (strona południowa) i cudów po śmierci Chrystusa (strona północna). Na emporach umieszczone są też sceny odnoszące się cudownych uzdrowień jakie miały miejsce w Chwalęcinie za sprawą "czarnego krucyfiksu". Pierwotnie zdobione freskami były też filary i pilastry, obecnie zakryte marmoryzacją z XIX wieku.

Główny cykl Legendy Krzyża Świętego składa się z 14 scen. Ich ułożenie wynika z ich hierarchii ważności, a nie układu chronologicznego. Sposób ich odczytywania jest następujący. Od sceny wstępnej nad ołtarzem głównym przez środek kościoła w kierunku wschodnim, następnie sceny między ołtarzami z pierwszeństwem strony północnej, dalej sceny w środku kościoła i w części wschodniej trzy sceny od północy ku południu (jedna scena jest zasłonięta przez prospekt organowy). Dalej następują sceny w nawach bocznych najpierw północnej, a później południowej.

Pierwsza scena nad ołtarzem głównym ukazuje Krzyż Święty jako symbol zbawienia, została ona jak i sześć kolejnych oparta na fragmentach z Brewiarza Rzymskiego. Na osi od sceny wstępnej znajdują się dwie najważniejsze sceny w całej polichromii: Odnalezienie Krzyża Świętego przez świętą Helenę, oraz Podwyższenie Krzyża Świętego.

[[category:Zabytki techniki]]

Jan (Johannes) Lossau

2014-03-20T20:17:07Z

Powirski:

Warmiński malarz epoki późnego baroku działający na Warmii w połowie XVIII wieku.
Urodził się w Lidzbarku Warmińskim w 1712 roku jako syn Szymona i Małgorzaty. W 1725 roku rozpoczyna naukę w gimnazjum jezuickim w Braniewie. Jedenaście lat później nabywa prawa obywatelskie w Nowym Mieście Braniewie. W 1751 roku przeprowadza się do Starego Miasta, gdzie w roku następnym nabywa prawa miejskie jako malarz, piwowar i słodownik.

Z jego dorobku malarskiego zachowało się tylko jedno dzieło - monumentalna polichromia w Sanktuarium Krzyża w Chwalęcinie. W latach 1748-1749 na zlecenie Kapituły Warmińskiej wykonał na sklepieniu kościoła cykl ukazujący Dzieje i Legendę Krzyża Świętego, oraz postacie świętych i teologów tzw. "nauczycieli wiary" zajmujących się teologią Krzyża. Polichromia powstała pod wpływem największego późnobarokowego malarza jezuickiego Andrei Pozzo. Z jego traktatu na temat dotyczącego malarstwa iluzjonistycznego Lossau zaczerpnął wiele rozwiązań malarskich.

Drugim monumentalnym dziełem niestety niezachowanym była polichromia w kościele parafialnym pod wezwaniem św. Jakuba Starszego w Osetniku wykonana w 1750 lub 1751 roku. W tym dziele Lossau ponownie wykorzystał dzieło Pozzo. Główna scenę umieścił w fikcyjnej architekturze tzw. Kwadraturze wzorowanej na ''Apoteozie św. Ignacego'' z rzymskiego kościoła św. Ignacego autorstwa Pozzo powtórzonej następnie w kilku wariantach w traktacie. Scena główna polichromii w Osetniku przedstawiała Trójcę Świętą, Michała Archanioła oraz patrona kościoła św. Jakuba Starszego jako tzw. Jeźdźca Opatrzności. Na niższym piętrze fikcyjnej architektury malarz namalował Ewangelistów, Apostołów, Proroków i Patriarchów. Polichromia ta została zniszczona w 1945 roku.
Obie polichromie wykonał technika tempery na deskach.

Jan Lossau wykonał jeszcze w 1749 roku dekoracje malarską do grobu wielkopiątkowego w kościele Św. Krzyża w Braniewie, dwa dwa lata później wykonał polichromię na nowych figurach do tego samego grobu. W 1753 roku wykonał prace malarskie w kościele św. Katarzyny w Braniewie na ołtarzu głównym. W ratuszu braniewskim wykonał nieznane prace malarskie w zamian za umorzenie opłaty za przyznanie praw miejskich.

Po 1753 roku nie ma informacji na temat jego działalności artystycznej, nie wiadomo kiedy zmarł prawdopodobnie nastąpiło to pomiędzy 1753 a 1772 rokiem.

Zagadką pozostają relacje pomiędzy Lossauem a Maciejem Meyerem najwybitniejszym malarzem barokowym na Warmii. Obaj tworzyli monumentalne polichromie w typie kwadratury. Nie wiadomo czy Lossau był uczniem Meyera. Z pewnością znał jego dzieła ze Świętej Lipki, Fromborka oraz pozostałych warmińskich kościołów.

[[category:Malarze]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2014-03-16T21:54:54Z

Powirski:

[[Image: Kosciol_pod_wezwaniem.jpg‎|thumb|right|250px| Sanktuarium w Chwalęcinie Źródło:http://www.polskaniezwykla.pl]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie (1720-1728) - najmniejsze i najbardziej zapomniane miejsce pielgrzymkowe na Warmii, potocznie nazywane „młodszym bratem” Świętej Lipki.

[[Image:Krucifiks.jpg|thumb|leftt|200px| Słynący cudami czarny krucyfiks Źródło: http://www.polskaniezwykla.pl]]

==Legenda „czarnego krucyfiksu” ==

To małe sanktuarium w Chwalęcinie koło Ornety jest mniej znane od Gietrzwałdu czy Świętej Lipki, ale może zadziwić.
Od strony drogi chwalęcińskiej wygląda niepozornie, natomiast wnętrze świątyni zaskakuje przepychem późnobarokowej polichromii, przedstawiającej legendę Krzyża Świętego, któremu kościół zawdzięcza swoją nazwę.

Słynący łaskami "czarny krucyfiks" , umieszczony w ołtarzu głównym pochodzi z około 1400 roku. Legenda mówi, że został odnaleziony w lesie Applau nad Wałszą. Aby krzyż nie uległ zbezczeszczeniu, został przeniesiony do pobliskiego Osetnika. Jednak w tajemniczych okolicznościach znalazł się on znowu w lasach nad Wałszą. Po tym wydarzeniu w uroczystej procesji przeniesiono go do Osetnika. W nocy postawiono straż przed wejściem. Mimo to, sytuacja powtórzyła się i krucyfiks zniknął. Odnaleziono go w najbliżej okolicy Chwalęcina.

Kapituła Warmińska zdecydowała o upamiętnieniu tych niezwykłych wydarzeń. W 1570 roku zbudowano w Chwalęcinie kaplicę i tam przechowywano „czarny krucyfiks”. Miejsce to stało się znane wśród ludności całego komornictwa melzackiego (pieniężnieńskiego) jako słynące łaską i cudami.

==Historia kościoła ==
[[Image: Dobre2.jpg|thumb|right|400px|Póżnobarokowy przepych, piękna polichromia w świątyni Źródło:http://web.archive.org]]
[[Image: Dobre_1wmorneta..jpg|thumb|right|400px|Całe sklepienie sanktuarium pokryte malowidłami, Źródło:http://orneta.wm.pl]]

W latach 80 XVII wieku planowano przebudowę kaplicy. Niestety, sprzeciw proboszcza z Osetnika na wiele lat odsunął te działania, za co został ukarany apopleksją.
Kiedy wyraził zgodę na budowę, choroba ustąpiła. Historia ta jest jednym z 6 cudów opisanych na polichromii na emporach w kościele.

Wybuch Wielkiej Wojny Północnej sprawiły, że przebudowa została przesunięta w czasie. Chwalęcin stał się jeszcze bardziej znanym miejscem, kiedy na Warmii wybuchła epidemia dżumy (1709-1711). Po wygaśnięciu zarazy kapituła zdecydowała, że jako wotum za odejście choroby powstanie nie kaplica, a kościół. Ostatecznie, w 1715 roku, po zbadaniu uzdrowień i cudów zadecydowano o budowie.

Projekt kościoła nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. Powstawał w latach 1720-1728, na miejscu wcześniej wybudowanych kaplic: w 1570 roku i początku XVIII wieku. Prace budowlane zlecono mieszkającemu od wielu lat w Ornecie, a pochodzącemu z Westfalii, mistrzowi Janowi Krzysztofowi Reimersowi. W grudniu 1720 roku prace budowlane przerwano z powodu śmierci Reimersa. Dopiero kiedy kapituła zatrudniła nieznanego z imienia mistrza budowlanego i przekazała osiem tysięcy florenów, prace zostały dokończone według planu pozostawionego przez Reimersa. W rezultacie powstał kościół w halowy (ze sztucznie wydzielonymi nawami), który poprzez dodanie symetrycznych zakrystii z emporami, oraz półkolistej absydy zyskał plan zbliżony do krzyża.

Wyposażenie kościoła było stopniowo uzupełniane przez cały XVIII wiek. We wnętrzu świątyni pozorne sklepienie krzyżowe z lunetami pokryte jest piękną polichromią z czternastoma scenami Legendy Krzyża Świętego. Malowidła wykonane są na drewnie i pokrywają całe sklepienie. Jest ona dziełem Jana Lossau z Braniewa( 1722-1788). Lossau pracował nad polichromią w latach 1748 - 1749. W zamyśle wzorował się na Andrei Pozzo, włoskim jezuicie.

Bogato zdobione są również ołtarze wybudowane w Reszlu i dodawane od 1728 roku. Niemal całe wyposażenie wnętrza i malowidła pochodzą z lat 30. i 40. XVIII wieku. Neoklasycystyczna fasada pochodzi z 1830 roku. Narożne kaplice wybudowano w latach 1820-1836. W 1836 r. kościół otoczono odpustowym dziedzińcem.Z myślą o pielgrzymkach w latach 1820- 1836 zbudowano krużganki

Dzisiaj pielgrzymi rzadko zaglądają do Chwalęcina. Tylko w niedzielę odprawiana jest jedna msza święta.

==Ciekawostka ==

To w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie reżyser Jan Jakub Kolski kręcił w 2009 roku zdjęcia do filmu "Wenecja".

==Źródła ==

1.http://www.polskaniezwykla.pl 
2.http://orneta.wm.pl/. 
3.http://orneta.wm.pl 
4.http://dziedzictwo.ekai.pl 
5.http://web.archive.org 
6.http://pl.wikipedia.org/wiki/ 

[[Category: Obiekty architektury|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Malarstwo|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Historia kultury|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
[[Category:Powiat lidzbarski|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie ]]
[[Category:1701-1800|Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

Jan (Johannes) Lossau

2014-03-16T21:39:56Z

Powirski: Utworzył nową stronę „Warmiński malarz epoki późnego baroku działający na Warmii w połowie XVIII wieku. Urodził się w Lidzbarku Warmińskim w 1712 roku jako syn Szymona i Małgorzaty…”

Warmiński malarz epoki późnego baroku działający na Warmii w połowie XVIII wieku.
Urodził się w Lidzbarku Warmińskim w 1712 roku jako syn Szymona i Małgorzaty. W 1725 roku rozpoczyna naukę w gimnazjum jezuickim w Braniewie. Jedenaście lat później nabywa prawa obywatelskie w Nowym Mieście Braniewie. W 1751 roku przeprowadza się do Starego Miasta, gdzie w roku następnym nabywa prawa miejskie jako malarz, piwowar i słodownik.

Z jego dorobku malarskiego zachowało się tylko jedno dzieło - monumentalna polichromia w Sanktuarium Krzyża w Chwalęcinie. W latach 1748-1749 na zlecenie Kapituły Warmińskiej wykonał na sklepieniu kościoła cykl ukazujący Dzieje i Legendę Krzyża Świętego, oraz postacie świętych i teologów tzw. "nauczycieli wiary" zajmujących się teologią Krzyża. Polichromia powstała pod wpływem największego późnobarokowego malarza jezuickiego Andrei Pozzo. Z jego traktatu na temat dotyczącego malarstwa iluzjonistycznego Lossau zaczerpnął wiele rozwiązań malarskich.

Drugim monumentalnym dziełem niestety niezachowanym była polichromia w kościele parafialnym pod wezwaniem św. Jakuba Starszego w Osetniku wykonana w 1750 lub 1751 roku. W tym dziele Lossau ponownie wykorzystał dzieło Pozzo. Główna scenę umieścił w fikcyjnej architekturze tzw. Kwadraturze wzorowanej na ''Apoteozie św. Ignacego'' z rzymskiego kościoła św. Ignacego autorstwa Pozzo powtórzonej następnie w kilku wariantach w traktacie. Scena główna polichromii w Osetniku przedstawiała Trójcę Świętą, Michała Archanioła oraz patrona kościoła św. Jakuba Starszego jako tzw. Jeźdźca Opatrzności. Na niższym piętrze fikcyjnej architektury malarz namalował Ewangelistów, Apostołów, Proroków i Patriarchów. Polichromia ta została zniszczona w 1945 roku.
Obie polichromie wykonał technika tempery na deskach.

Jan Lossau wykonał jeszcze w 1749 roku dekoracje malarską do grobu wielkopiątkowego w kościele Św. Krzyża w Braniewie, dwa dwa lata później wykonał polichromię na nowych figurach do tego samego grobu. W 1753 roku wykonał prace malarskie w kościele św. Katarzyny w Braniewie na ołtarzu głównym. W ratuszu braniewskim wykonał nieznane prace malarskie w zamian za umorzenie opłaty za przyznanie praw miejskich.

Po 1753 roku nie ma informacji na temat jego działalności artystycznej, nie wiadomo kiedy zmarł prawdopodobnie nastąpiło to pomiędzy 1753 a 1772 rokiem.

Zagadką pozostają relacje pomiędzy Lossauem a Maciejem Meyerem najwybitniejszym malarzem barokowym na Warmii. Obaj tworzyli monumentalne polichromie w typie kwadratury. Nie wiadomo czy Lossau był uczniem Meyera. Z pewnością znał jego dzieła w Świętej Lipce, Fromborku i pozostałych miejscowościach warmińskich.

[[category:Malarze]]