LEKSYKON KULTURY WARMII I MAZUR - Wkład użytkownika [pl]

Tamara Wajsbrot

2015-04-17T06:02:49Z

Arom2001:

[[Image:wajsbrot.jpg|thumb|right|200px|Źródło:Archiwum Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie]]
(1923-2015) – bibliotekarka, bibliograf

==Biografia==
Urodziła się 20 maja 1923 r. w Białymstoku jako Tamara Sidorczuk. Po ukończeniu szkoły powszechnej w 1936 r. rozpoczęła naukę w białostockim gimnazjum. W 1945 r. wyszła za mąż i przeniosła się z mężem do Lublina. W 1951 r. zamieszkała w [[ewim:Olsztyn|Olsztynie]]. W 1967 r. uzyskała dyplom z zakresu bibliotekoznawstwa na Uniwersytecie Wrocławskim. Zmarła w 2015 r.

==Działalność==
W latach 1949-1953 kierowała kolejno bibliotekami szkół partyjnych przy Komitetach Wojewódzkich [[ewim:PZPR na Warmii i Mazurach|PZPR]] w Lublinie i Olsztynie. W latach 1953-1956 kierowała działem instrukcyjno-metodycznym [[Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Olsztynie |Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie]]. W 1957 r. przeszła do nowo organizowanego działu informacyjno-bibliograficznego tworząc od podstaw warsztat informacyjny Biblioteki. W 1964 została kierownikiem tego działu. Od początku pracy w tym dziale specjalizowała się w problematyce regionalnej, a od 1960 r. zajęła się opracowywaniem ''Bibliografii Warmii i Mazur''. Odegrała znaczącą rolę w organizacji bibliotek ówczesnego województwa olsztyńskiego i doskonaleniu zawodowym bibliotekarzy. Należała do Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, była też członkiem [[Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie |Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie]] oraz wykładowcą Policealnego Studium Bibliotekarskiego w Olsztynie.

==Publikacje==
Opracowała m.in.:
*''Literatura o Warmii i Mazurach 1945-1960'' (1960)
*''Poradnik bibliograficzny'' (1960)
*''Mazury i Warmia w literaturze pięknej 1945-1968'' (1970)
*''Bibliografia Wydawnictwa SSK „Pojezierze” 1957-1972'' (1972)
*''Hieronim Skurpski. Materiały Informacyjno-Bibliograficzne Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie(1979)
*''Bibliografia Warmii i Mazur'' za lata 1961-1964 oraz 1971-1976
Była też współautorką prac:
*''Pisarze olsztyńscy'' (1966)
*''Współcześni pisarze województwa Olsztyńskiego'' (1972)
*''Twórczość Emilii Sukertowej-Biedrawiny : bibliografia'' (1977)
*''Bibliografia Warmii i Mazur'' za lata 1965-1970, 1977-1981

==Nagrody i odznaczenia==
*Srebrny Krzyż Zasługi
*Odznaka „Zasłużonego Działacza Kultury”
*Złota Odznaka „Zasłużonym dla Warmii i Mazur”
*Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1977)

==Bibliografia==
#J.B.: „Zmiana pokolenia” w dziele informacyjno bibliograficznym WBP / J.B. //„Bibliotekarz Olsztyński”. – 1983, nr 3, s. 61-62.
#Oracki, Tadeusz: Twórcy i działacze kultury w województwie olsztyńskim w latach 1945-1970 / Tadeusz Oracki. – Olsztyn : Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, 1975, s. 84.

==Zobacz też==
[http://www.wbp.olsztyn.pl/katalog/br/bbg.html ''Bibliografia Warmii i Mazur''], materiał zamieszczony na stronie internetowej Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie

[[Category:Olsztyn|Wajsbrot,Tamara]]
[[Category:Bibliotekarstwo|Wajsbrot,Tamara]]
[[Category:Bibliotekarze i księgarze|Wajsbrot,Tamara]]
[[Category:1945-1989|Wajsbrot,Tamara]]
[[Category:1990-|Wajsbrot,Tamara]]

VariArt

2015-03-21T14:17:53Z

Arom2001:

[[Image:okladkavariart.jpg|thumb|right|200px| Pierwszy numer pisma. Okładka projektu [[Przemysław Kozak|Przemka Kozaka]] Źródło: Zbiory dżs WBP w Olsztynie]]
Czasopismo wydawane od 2008 r. w [[ewim:Olsztyn|Olsztynie]].

==Redakcja==
Wydawca: [[Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Olsztynie]].
 Zespół redakcyjny: [[Sylwia Białecka]], [[Iwona Bolińska-Walendzik]], [[Anna Rau]], [[Anita Romulewicz]].
 W wydawanie pisma angażowali się ponadt: [[Marek Samselski]], [[Waldemar Tychek]], [[Olga Lipnicka]], [[Agata Zaręba-Jankowska]].
 Grafika: [[Przemysław Kozak]], [[Iwona Bolińska-Walendzik]].
 Adres redakcji: variart@wbp.olsztyn.pl, Wojewódzka Biblioteka Publiczna, ul. 1 Maja 5, Olsztyn.

==Historia==
„VariArt” jest kwartalnikiem. Pierwszy numer ukazał się w listopadzie 2008 r. Pismo oznaczone jest numerem ISSN 2080-1483. Wszystkie numery dostępne są również w formie elektronicznej na stronie internetowej [[Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Olsztynie|Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie]] oraz w światowym serwisie czasopism cyfrowych [http://issuu.com/wbp_w_olsztynie issuu.com].

==Tematyka==
„VariArt” jest pismem kulturalno-literackim. Powstał z potrzeby prezentowania kultury, literatury i sztuki Olsztyna oraz województwa warmińsko-mazurskiego. Pismo jest z założenia „różnorodne”, otwarte dla wszystkich twórców, zarówno uznanych jak i debiutujących, niezależnie od przynależności do grupy czy programu artystycznego. Skierowane jest również do szerokiego grona odbiorców.
 W piśmie publikowane są: poezja, proza, dramat, recenzje książek, felietony, relacje z wydarzeń kulturalnych, artykuły poświęcone historii Warmii i Mazur, ciekawym inicjatywom, miejscom, które warto poznać. W galerii „VariArt-u” – kolorowych środkowych stronach pisma – prezentowane są prace i sylwetki artystów, m.in. [[Marek Szczęsny|Marka Szczęsnego]], [[Wojciech Jasionowicz|Wojciecha Jasionowicza]], [[Aleksander Woźniak|Aleksandra Woźniaka]]. W „VariArcie” zamieszczane są również wywiady z artystami, literatami, muzykami, przedstawicielami instytucji kulturalnych. Na łamach pisma publikowali m.in. [[Tamara Bołdak-Janowska]], [[Krzysztof Dariusz Szatrawski]], [[Krystyna Spikert]], [[Iwona Łazicka-Pawlak]], [[Lech Brywczyński]], [[Filip Onichimowski]], [[Arkadiusz Łuba]], [[Agnieszka Kacprzyk]], [[Paweł Jaszczuk]], [[Kazimierz Brakoniecki]], [[Hanna Brakoniecka]], [[Katarzyna Enerlich]], [[Joanna Wilengowska]], [[Andrzej Cieślak]] oraz wielu innych.
 Do stałych rubryk pisma należą:
*recenzja literatury regionalnej ([[Anna Rau]])
*recenzja literatury dla dzieci i młodzieży ([[Anita Romulewicz]])
*Fotomonter ([[Anna Rau]])

==Zobacz też==
Archiwum elektroniczne pisma [http://www.wbp.olsztyn.pl/publikacje/indexa.html www.wbp.olsztyn.pl]
[[Category:Czasopisma]] [[Category:Media]] [[Category:Olsztyn]] [[Category: 1990-]]

VariArt

2015-03-21T14:14:30Z

Arom2001:

[[Image:okladkavariart.jpg|thumb|right|200px| Pierwszy numer pisma. Okładka projektu [[Przemysław Kozak|Przemka Kozaka]] Źródło: Zbiory dżs WBP w Olsztynie]]
Czasopismo wydawane od 2008 r. w [[ewim:Olsztyn|Olsztynie]].

==Redakcja==
Wydawca: [[Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Olsztynie]].
 Zespół redakcyjny: [[Sylwia Białecka]], [[Iwona Bolińska-Walendzik]], [[Anna Rau]], [[Anita Romulewicz]].
 W wydawanie pisma angażowali się ponadt: [[Marek Samselski]], [[Waldemar Tychek]], [[Olga Lipnicka]], [[Agata Zaręba-Jankowska]].
 Grafika: [[Przemysław Kozak]], [[Iwona Bolińska-Walendzik]].
 Adres redakcji: variart@wbp.olsztyn.pl, Wojewódzka Biblioteka Publiczna, ul. 1 Maja 5, Olsztyn.

==Historia==
„VariArt” jest kwartalnikiem. Pierwszy numer ukazał się w listopadzie 2008 r. Pismo oznaczone jest numerem ISSN 2080-1483. Wszystkie numery dostępne są również w formie elektronicznej na stronie internetowej [[Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Olsztynie|Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie]] oraz [[http://issuu.com/wbp_w_olsztynie]].

==Tematyka==
„VariArt” jest pismem kulturalno-literackim. Powstał z potrzeby prezentowania kultury, literatury i sztuki Olsztyna oraz województwa warmińsko-mazurskiego. Pismo jest z założenia „różnorodne”, otwarte dla wszystkich twórców, zarówno uznanych jak i debiutujących, niezależnie od przynależności do grupy czy programu artystycznego. Skierowane jest również do szerokiego grona odbiorców.
 W piśmie publikowane są: poezja, proza, dramat, recenzje książek, felietony, relacje z wydarzeń kulturalnych, artykuły poświęcone historii Warmii i Mazur, ciekawym inicjatywom, miejscom, które warto poznać. W galerii „VariArt-u” – kolorowych środkowych stronach pisma – prezentowane są prace i sylwetki artystów, m.in. [[Marek Szczęsny|Marka Szczęsnego]], [[Wojciech Jasionowicz|Wojciecha Jasionowicza]], [[Aleksander Woźniak|Aleksandra Woźniaka]]. W „VariArcie” zamieszczane są również wywiady z artystami, literatami, muzykami, przedstawicielami instytucji kulturalnych. Na łamach pisma publikowali m.in. [[Tamara Bołdak-Janowska]], [[Krzysztof Dariusz Szatrawski]], [[Krystyna Spikert]], [[Iwona Łazicka-Pawlak]], [[Lech Brywczyński]], [[Filip Onichimowski]], [[Arkadiusz Łuba]], [[Agnieszka Kacprzyk]], [[Paweł Jaszczuk]], [[Kazimierz Brakoniecki]], [[Hanna Brakoniecka]], [[Katarzyna Enerlich]], [[Joanna Wilengowska]], [[Andrzej Cieślak]] oraz wielu innych.
 Do stałych rubryk pisma należą:
*recenzja literatury regionalnej ([[Anna Rau]])
*recenzja literatury dla dzieci i młodzieży ([[Anita Romulewicz]])
*Fotomonter ([[Anna Rau]])

==Zobacz też==
Archiwum elektroniczne pisma [http://www.wbp.olsztyn.pl/publikacje/indexa.html www.wbp.olsztyn.pl]
[[Category:Czasopisma]] [[Category:Media]] [[Category:Olsztyn]] [[Category: 1990-]]

Dwór w Powodowie

2015-02-25T11:16:38Z

Arom2001:

[[Image: dwor_powodowo_1.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://www.marienburg.pl/printview.php?t=7771&start=10&sid=4fc298b5e6a9ac7d918e63514f974768 www.marienburg.pl] ]]
[[Image: dwor_powodowo_2.jpg|thumb|right|250px| Zdjęcie lotnicze majątku wykonane przez Kurta Bocherta. 1944 rok. Źródło: [http://www.marienburg.pl/printview.php?t=7771&start=10&sid=4fc298b5e6a9ac7d918e63514f974768 www.marienburg.pl] ]]
[[Image: dwor_powodowo_4.jpg|thumb|right|250px|Fot. KZg. Źródło: [http://mapy.eholiday.pl/galeria-powodowo-rychliki-elblag,3313.html www.mapy.eholiday.pl] ]]
Zabytek architektury wzniesiony w drugiej połowie XVIII wieku.

==Lokalizacja==
Dwór został wybudowany na terenie wsi [[ewim:Powodowo|Powodowo]] (niem. Powunden), w środkowej części dawnego zespołu, w otoczeniu parku i w pobliżu kompleksu gospodarczego (w części wschodniej). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat elbląski| powiecie elbląskim]], w [[ewim:Rychliki (gmina wiejska)| gminie Rychliki]], około 18 km na południowy zachód od [[ewim:Pasłęk|Pasłęka]].

==Historia==
Majątek ziemski istniał w tej miejscowości już w 1427 roku, a jego właścicielem, z nadania wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego [[ewim:Henryk von Richtenberg |Henryka von Richtenberga]], został Peter Koberseh. W latach 1608-1618 właścicielem Powodowa był Fabian von Zehmen (nazwisko spolszczone w późniejszym okresie jako „Czema”). Od 1638 roku do końca XVII wieku znajdowała się tu siedziba rodziny Kerssenstein, a następnie – do początków XIX wieku – rodu von Brederlow. Obecny dwór datuje się na drugą połowę XVIII wieku, więc najprawdopodobniej został wzniesiony dla tej ostatniej rodziny. W 1851 roku właścicielem dóbr (które liczyły wówczas 750 ha) został major Adolf von Besser, a następnie von Neumann i Conrad Mekelburg. W 1917 roku majątek przejął ziemianin Otto Zimmermann, którego córka Wanda wyszła za mąż za Kurta Bocherta. Oni byli ostatnimi właścicielami dóbr przed 1945 rokiem. Po drugiej wojnie światowej na terenie majątku utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne, natomiast pomieszczenia dworu zaadoptowano na mieszkania. Po likwidacji PGR-ów w roku 1990, przez jakiś czas budynek stał opustoszały. Obecnie znów jest własnością prywatną.

==Opis==
Jest to dwór późnobarokowy o cechach klasycyzujących. Wzniesiono go jako budowlę parterową, przekrytą wysokim dachem mansardowym. Jego elewacje zostały podzielone trzema symetrycznymi, obustronnymi ryzalitami, zwieńczonymi wysokimi, trójkątnymi szczytami. Od strony ogrodu znajduje się taras z szerokimi schodami i balkonem wspartym na filarach. Elewacje ozdobiono szerokim gzymsem meandrowym. We wnętrzu zachowała się oryginalna stolarka wraz z wewnętrznymi okiennicami, a także fragmentarycznie kominki. W otoczeniu dworu znajduje się park ze stawami. Niegdyś na jego terenie usytuowany był cmentarz rodowy właścicieli majątku (zachowany szczątkowo).

==Ciekawostki==
*W dniu 21 czerwca 1623 roku w rezydencji w Powodowie gościł król Polski, Zygmunt III Waza, odpoczywający tu w drodze z [[ewim:Pasłęk|Pasłęka]] do [[ewim:Malbork|Malborka]].
*Ostatni właściciel majątku, Kurt Bochert był lotnikiem, majorem w Luftwaffe. Zrobił on wiele zdjęć lotniczych Powodowa. Część z nich, datowana na 1944 rok, zachowała się do dnia dzisiejszego.
*Majątek w Powodowie był prowadzony bardzo nowocześnie, istniały tu imponujące, częściowo zmechanizowane budynki inwentarskie i gospodarcze.

==Bibliografia==
#Jackiewicz-Garniec, Małgorzata: ''Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich : dobra utracone czy ocalone? '' / Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec. – Olsztyn : Studio Wydawnicze Arta Mirosław Garniec, 2001. - S. 56-59.
#Słodownik, Lech: ''Bochertowie - ostatni właściciele majątku ziemskiego w Powodowie'' / Lech Słodownik Cz. 1-2 // „Głos Pasłęka”. - 2008, nr 11, s. 15-16 ; nr 12, s. 17.
#Słodownik, Lech: ''Rychliki : 700-lecie (1310-2010) z dziejów wsi i okolic'' / Lech Słodownik. - Rychliki : Urząd Gminy, 2010. - S. 73-75.
#Słodownik, Lech: ''Życie i gospodarka w majątku szlacheckim Powodowo przed 1945 r. '' / Lech Słodownik Cz. 1-2 // „Głos Pasłęka”. - 2008, nr 1-2, s. 12-13.

==Zobacz też==
*''Powodowo: dwór Bocherta - lotnika Luftwaffe'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/15640,powodowo-barokowo-klasycystyczny-dwor-bochertow-%28xviii-w-%29.html www.polskaniezwykla.pl] [dostęp 16.01.2014 r.]

[[Category:Pałace i dwory]]
[[Category:Rychliki (gmina wiejska)]]
[[Category:Powiat elbląski]]
[[Category:1701-1800]]

Zespół Pieśni i Tańca Kortowo

2015-02-10T12:31:09Z

Arom2001:

[[Image:kort.jpg|thumb|right|350px|Źródło: Matulewicz, Tadeusz: Zespół Pieśni i Tańca „Kortowo”
[W:] Kalendarz Olsztyna 2008 , [pod red. Tomasza Śrutkowskiego], Olsztyn, Edytor Wers, 2007, s. 186. ]]
[[Image:kort1.jpg|thumb|right|350px|Źródło: Matulewicz, Tadeusz: Zespół Pieśni i Tańca „Kortowo”
[W:] Kalendarz Olsztyna 2008 , [pod red. Tomasza Śrutkowskiego], Olsztyn, Edytor Wers, 2007, s. 187. ]]
[[Image:kort2.jpg|thumb|right|350px|Źródło: Matulewicz, Tadeusz: Zespół Pieśni i Tańca „Kortowo”
[W:] Kalendarz Olsztyna 2008 , [pod red. Tomasza Śrutkowskiego], Olsztyn, Edytor Wers, 2007, s. 188. ]]
[[Image:kort3.jpg|thumb|right|350px|Źródło:[http://www.uwm.edu.pl/egu/news/8/czytaj/344/nagrode-rektora-wytanczyl-zpit-kortowo.html http://www.uwm.edu.pl/]]]
Reprezentacyjna grupa folklorystyczna [[ewim:Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie|Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie]]
.
==Historia==
Zespół powstał sięga lat 50-tych XX w., wtedy to [[Wacław Rybus]] wraz z grupą powołał grupę taneczną kultywującą polski folklor i tradycje ludowe. Od początku istnienia zespół działał przy olsztyńskiej uczelni, w Kortowie. Zespół prezentuje program w oryginalnych strojach ludowych, przedstawiając tańce narodowe m.in.: poloneza, mazura, kujawiaka i oberka, oraz pieśni i tańce ludowe z terenów niemal całej Polski. Grupa reprezentuje Polskę na wielu koncertach i festiwalach krajowych i zagranicznych.

==Skład zespołu<ref>Za stroną internetową: [http://www.uwm.edu.pl/kortowo/?q=pracownicy http://www.uwm.edu.pl/]</ref>==
*[[Bogusław Woźniak]] - kierownik zespołu
*[[Ewa Kokoszko]] - choreograf
*[[Bogusław Opaliński]] - przygotowanie wokalne, muzyczne
*[[Maciej Kleina]] - instruktor baletu
*[[Wojciech Delia]] - instruktor kapeli
*[[Damian Michałowski]] - akompaniator
*[[Marta Jankowska]] - przygotowanie kostiumów
Skład Zespołu Pieśni i Tańca „Kortowo”<ref>Za stroną internetową: [http://www.uwm.edu.pl/kortowo/?q=sklad http://www.uwm.edu.pl/kortowo/]</ref>

*[[Andrulewicz Bartosz]]
*[[Bittner Ziemowit]]
*[[Borys Kamil]]
*[[Cegiełka Sandra]]
*[[Ciechowska Anna]]
*[[Grul Jolanta]]
*[[Gutowska Ewa]]
*[[Gwiazdowska Marlena]]
*[[Jankowska Marta]]
*[[Jaśkiewicz Agata]]
*[[Jodko Kamila]]
*[[Kleina Maciej]]
*[[Kleszewska Katarzyna]]
*[[Kliniewska Ewelina]]
*[[Kodzik Aleksandra]]
*[[Kolasiński Michał]]
*[[Korkuć Radosław]]
*[[Korowaj Wioletta]]
*[[Kozłowska Małgorzata]]
*[[Kula Barbara]]
*[[Legacka Aleksandra]]
*[[Liszewski Michał]]
*[[Mikosza Jakub]]
*[[Morawski Piotr]]
*[[Murzyn Krzysztof]]
*[[Naczmański Jakub]]
*[[Pawłowski Rodian]]
*[[Piasta Atleta]]
*[[Piotrowski Marcin]]
*[[Pluszczewicz Milena]]
*[[Prusak Konrad]]
*[[Puśko Ludmiła]]
*[[Różański Kamil]]
*[[Saniewska Dorota]]
*[[Sar Katarzyna]]
*[[Skrobała Szymon]]
*[[Staniak Jakub]]
*[[Stocka Katarzyna]]
*[[Szuba Alicja]]
*[[Szyłejko Małgorzata]]
*[[Wierciński Tomasz]]
*[[Wilczewska Natalia]]
*[[Zalewska Justyna]]
*[[Zyskowska Agnieszka]]

==Nagrody m.in.==
*II miejsce na Krajowym Festiwalu Amatorskim Studenckich Zespołów Tanecznych w Poznaniu (1951 r.)
*I miejsce za wykonanie mazura na festiwalu w Krakowie (1952 r.)
*Zespół laureatem Nagrody Kulturalnej Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego (2010 r.)

==Multimedia==
<youtube>4PCP5llmcYU</youtube>
''Zespół Pieśni i Tańca „Kortowo”''. 
Źródło: Archiwum WBP w Olsztynie.

==Bibliografia==
#Bibliografia Warmii i Mazur:
*[http://www.wbp.olsztyn.pl/cgi-bin/br/makwww?IY=01&TY=&IY=02&TY=&IY=05&TY=ZESP%D3%A3%2BPIE%8CNI%2BI%2BTA%D1CA%2BKORTOWO%2BOLSZTYN%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B&SY=szukaj&OY=I&BM=02&MA1=rozwi%F1 za lata 2001-2002]
*[http://www.wbp.olsztyn.pl/cgi-bin/br/makwww?IY=01&TY=&IY=02&TY=&IY=05&TY=ZESP%D3%A3%2BPIE%8CNI%2BI%2BTA%D1CA%2BKORTOWO%2BOLSZTYN%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B&SY=szukaj&OY=I&BM=04&MA1=rozwi%F1 za lata 2003-2004]
*[http://www.wbp.olsztyn.pl/cgi-bin/br/makwww?IY=01&TY=&IY=02&TY=&IY=06&TY=ZESP%D3%A3%2BPIE%8CNI%2BI%2BTA%D1CA%2BKORTOWO%2BOLSZTYN%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B&SY=szukaj&OY=I&BM=06&MA1=rozwi%F1 za lata 2005-2006]
*[http://www.wbp.olsztyn.pl/cgi-bin/br/makwww?IY=01&TY=&IY=02&TY=&IY=06&TY=ZESP%D3%A3%2BPIE%8CNI%2BI%2BTA%D1CA%2BKORTOWO%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B&SY=szukaj&OY=I&BM=08&MA1=rozwi%F1 za lata 2007-2008]
*[http://www.wbp.olsztyn.pl/cgi-bin/br/makwww?IY=01&TY=&IY=02&TY=&IY=06&TY=ZESP%D3%A3%2BPIE%8CNI%2BI%2BTA%D1CA%2BKORTOWO%2BOLSZTYN%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B&SY=szukaj&OY=I&BM=10&MA1=rozwi%F1 za lata 2009-2010]

==Przypisy==
<references/>

==Zobacz też==

*Strona internetowa zespołu: http://www.uwm.edu.pl/kortowo/

[[Category: Zespoły pieśni i tańca]] [[Category:Muzyka]] [[Category:Taniec]] [[Category:1945-1989]] [[Category:1990-]]

Jerzy Nowosielski

2015-01-27T05:56:33Z

Arom2001:

[[Image:nowosielski_jerzy1.jpg|thumb|right|200px|Profesor Nowosielski w w cerkwi w Górowie Iławeckim. Źródło: Богдан Tхiр, ''Вiдiйшoв художник'', „Благовіст”, 2011, nr 3, s. 4.]]
[[Image:nowosielski_jerzy2.jpg|thumb|right|200px|Ikonostas w Górowie Iławeckim. Źródło: [http://ukraincy.wm.pl/11551-39169,Pogrzeb-jerzego-Nowosielskiego,276853.html ukraincy.wm.pl] ]]
[[Image:nowosielski_jerzy4a.jpg|thumb|right|200px|''Jezus Chrystus'' (fragment ikonostasu w Górowie iławeckim). Źródło: [http://ukraincy.wm.pl/11551-39169,Pogrzeb-jerzego-Nowosielskiego,276853.html ukraincy.wm.pl] ]]
[[Image:nowosielski_jerzy3.jpg|thumb|right|200px|Kaplica Ojców Bazylianów w Węgorzewie. Źródło: Богдан Tхiр, ''Вiдiйшoв художник'', „Благовіст”, 2011, nr 3, s. 4.]](1923-2011) – malarz, grafik, rysownik, scenograf, autor ikon, filozof, teolog

==Bibliografia==
Urodził się 7 stycznia 1923 w Krakowie, jako syn urzędnika kolejowego Stefana Nowosielskiego, grekokatolika (z pochodzenia Łemka) i Anny Harlaender z rodziny spolonizowanych Austriaków. 2 lutego 1924 r. został ochrzczony w cerkwi greckokatolickiej pw. św. Norberta przy ul. Wiślnej 11 w Krakowie. W latach 1937-1938 odbył z ojcem podróże do Ławry Poczajowskiej na Wołyniu, do Krzemieńca i do Lwowa. W 1940 r. rozpoczął studia w krakowskiej Kunstgewerbeschule, które przerwał po dwóch latach i w 1942 r. wstąpił do wspólnoty monastyru św. Jana Chrzciciela pod Lwowem. Po kilku miesiącach, z powodu choroby wrócił do Krakowa. W 1945 r. podjął naukę na wydziale malarstwa Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Krakowie w pracowni prof. Eugeniusza Eibischa. Przerwane studia dokończył eksternistycznie dopiero w 1961 r. Przez większość życia związany był z rodzinnym Krakowem. Podróżował jednak i tworzył w wielu miejscach w kraju i za granicą, m.in. na [[ewim:Warmia|Warmii]] i [[ewim:Mazury|Mazurach]]. Zmarł 21 lutego 2011 r. w Krakowie.

==Twórczość==
Uprawiał malarstwo ścienne, sztalugowe, rysunek oraz scenografię. Malował akty kobiece, martwe natury, pejzaże, obrazy abstrakcyjne. Jest autorem kilku tysięcy rysunków. Prace artysty znajdują się w licznych zbiorach muzealnych w Polsce i w kolekcjach prywatnych (USA, Kanada, Francja, Niemcy). Przygotował także dekoracje i kostiumy do sztuk teatralnych. Duży wpływ na jego twórczość miała sztuka bizantyjska, której elementy łączył ze sztuką nowoczesną. Fascynacje liturgią wschodnią wyniósł z tradycji rodzinnej. Wychowany został w wierze greckokatolickiej. Jego niepowtarzalny styl charakteryzuje się stosowaniem płaskiego układu barwnych plam obwiedzionych czystą linią konturu.
Stworzone przez niego ikonostasy, drogi krzyżowe, wizerunki Chrystusa i Bogurodzicy należą do najwybitniejszych osiągnięć współczesnej sztuki sakralnej. Jego prace można spotkać w wielu cerkwiach greckokatolickich, między innymi w: Białym Borze, Wrocławiu, Lublinie, Trzebiatowie, Zawierciu, Gródku Białostockim. Jest autorem licznych polichromii w kościołach (m. in. w kościoła św. Ducha w Nowych Tychach, kościoła w Wesołej k. Warszawy, cerkwi w Lourdes we Francji) oraz ikonostasów (m. in. w cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Krakowie).

W regionie Warmii i Mazur znajdują się:
*ikonostas i polichromie (oryginalne przedstawienie Matki Jezusa oraz świętych Kosmy i Damiana, patronów farmaceutów i lekarzy) w [[ewim:Cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Górowie Iławeckim |cerkwi pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Górowie Iławeckim]] (dawny kościół ewangelicki). <ref>''Prace Śp. Jerzego Nowosielskiego na Warmii i Mazurach'', materiał na stronie [http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl/phP2RLg2z,Prace-Sp.-Jerzego-Nowosielskiego-na-Warmii-i-Mazurach www.szlak-pielgrzymkowy.pl]</ref>
*ikony na bocznych ścianach i ikonostas w bocznej krypcie w cerkwi pw. św. Norberta w Górowie Iławeckim. Ikonostas pierwotnie wykonany został do kaplicy św. Doroty w klasztorze oo. augustianów. Obecnie nie jest wykorzystywany do kultu religijnego.
*ikonostas w kaplicy monasterskiej Ojców Bazylianów w Węgorzewie
Nowosielski jest także autorem polichromii oraz obrazów sakralnych w wielu cerkwiach, m.in. w Kętrzynie.
Prace Nowosielskiego znajdujące się w Górowie Iławeckim powstały w latach 1983-1984, z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. Juliana Gbura. Autorski projekt zakładał aranżację wnętrz remontowanej świątyni, ikonostas oraz polichromie.

==Nagrody i odznaczenia==
*Nagroda Wielkiej Fundacji Kultury za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury (1993)
*Złoty Medal Gloria Artis (2008)
*Nagroda Polskiej Akademii Umiejętności im. Erazma i Anny Jerzmanowskich (2010) – „w uznaniu dla osiągnięć artystycznych oraz jego wytrwałej pracy na rzecz pojednania Kościołów i narodów”
Jerzy Nowosielski był doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego i laureatem Srebrnego Medalu „Cracoviae Merenti” przyznawanego za zasługi dla Krakowa.

==Działalność==
Od 1947 r. był asystentem Tadeusza Kantora, po trzech latach wyjechał do Łodzi, gdzie był kierownikiem artystycznym Państwowej Dyrekcji Teatrów Lalek. Związał się z Grupą Młodych Plastyków (I Grupa Krakowska), a od 1957 r. był członkiem-współzałożycielem II Grupy Krakowskiej. W latach 1957-1962 wykładał w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi, a od 1962 do emerytury w 1993 r. w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Od 1996 r. działa założona przez Jerzego i Zofię Nowosielskich Fundacja przyznająca nagrody młodym wyróżniającym się artystom.

==Przynależność do organizacji==
*Członek Polskiej Akademii Umiejętności (od 1944 r.)
*Członek Grupy Młodych Plastyków i Grupy Krakowskiej

==Publikacje==
Jest autorem prac teoretycznych na temat malarstwa i ikonografii, m.in.: ''Wokół ikony. Rozmowy z Jerzym Nowosielskim'' (1985), ''Inność prawosławia'' (1991)

==Przypisy==
<references/>

==Bibliografia==
#Tхiр, Богдан: ''Вiдiйшoв художник'' / Богдан Tхiр // „Благовіст”. – 2011, nr 3, s. 1, 4-5.

==Zobacz też==
*Strona [http://www.miastoigminabialybor.portal.esp.parseta.pl/content/Gmina/Aktualnosci/ZMAR%C5%81-PROF--JERZY-NOWOSIELSKI.aspx Miasta i Gminy Biały Bór]
*Serwis [http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_nowosielski_jerzy www.culture.pl]
* Bohdan Tchórz, ''Wspomnienie o Jerzym Nowosielskim'', materiał na stronie [http://ukraincy.wm.pl/39169,Wspomnienie-o-Jerzym-Nowosielskim.html ukraincy.wm.pl]

[[Category:Malarze|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Malarstwo|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Graficy i rysownicy|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Grafika i rysunek|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Powiat węgorzewski|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Węgorzewo (gmina miejsko-wiejska)|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Powiat bartoszycki|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Górowo Iławeckie|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Powiat kętrzyński|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:Kętrzyn|Nowosielski,Jerzy]]
[[Category:1945-1989|Nowosielski,Jerzy]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-26T20:08:13Z

Arom2001:

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
[[Image: Chwalecin.jpg‎|thumb|right|400px| Sanktuarium w Chwalęcinie Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|300px|Polichromie w Sanktuarium. Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichr.jpg|thumb|right|300px|Całe sklepienie sanktuarium pokryte malowidłami, Źródło:http://orneta.wm.pl]]

(1720-1728) - Najmniejsze i najbardziej zapomniane miejsce pielgrzymkowe na Warmii, potocznie nazywane „młodszym bratem” Świętej Lipki.

==Legenda „czarnego krucyfiksu” ==

To małe sanktuarium w [[ewim:Chwalęcin|Chwalęcinie]] koło [[ewim:Orneta|Ornety]] jest mniej znane od [[ewim:Gietrzwałd|Gietrzwałdu]] czy [[ewim:Święta Lipka|Świętej Lipki]], ale może zadziwić.
Od strony drogi chwalęcińskiej wygląda niepozornie, natomiast wnętrze świątyni zaskakuje przepychem późnobarokowej [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]], przedstawiającej legendę Krzyża Świętego, któremu kościół zawdzięcza swoją nazwę. Sanktuarium znane jest bowiem ze słynącego łaskami [[ewim:Czarny Krucyfiks z Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|tzw. Czarnego Krucyfiksu]].

==Historia kościoła ==
W latach 80 XVII wieku planowano przebudowę kaplicy. Niestety, sprzeciw proboszcza z Osetnika na wiele lat odsunął te działania. Proboszcz ten planowała przeznaczyć zebrane fundusze na odbudowę kościoła w Osetniku zniszczonego przez pożar. Za sprzeciwianie się budowie został ukarany apopleksją.
Kiedy wyraził zgodę na budowę, choroba ustąpiła. Historia ta jest jednym z 6 cudów opisanych na [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]] na emporach w kościele.

Kiedy przystąpiono do budowy wybuchła Wielka Wojna Północna co sprawiło, że przebudowa została przesunięta w czasie. Chwalęcin stał się jeszcze bardziej znanym miejscem, kiedy na Warmii wybuchła epidemia dżumy (1709-1711). W najcięższym okresie przybywały tu tłumy ludzi prosząc o wstawiennictwo Boskie i ocalenie przed chorobą. Po wygaśnięciu zarazy kapituła zdecydowała, że jako wotum za odejście choroby powstanie nie kaplica, a kościół. Ostatecznie, w 1715 roku, po zbadaniu uzdrowień i cudów zadecydowano o budowie.

Projekt kościoła nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. Kościół powstawał w latach 1720-1728, na miejscu wcześniej wybudowanych kaplic: w 1570 roku i rozpoczętej w początku XVIII wieku. Prace budowlane zlecono mieszkającemu od wielu lat w Ornecie, a pochodzącemu z Westfalii, mistrzowi Janowi Krzysztofowi Reimersowi. W grudniu 1720 roku prace budowlane przerwano z powodu śmierci Reimersa. Dopiero kiedy kapituła zatrudniła nieznanego z imienia mistrza budowlanego i przekazała osiem tysięcy florenów, prace zostały dokończone według planu pozostawionego przez Reimersa. W rezultacie powstał kościół w halowy (ze sztucznie wydzielonymi nawami), który poprzez dodanie symetrycznych zakrystii z emporami, oraz półkolistej absydy zyskał plan zbliżony do krzyża.

Wyposażenie kościoła było stopniowo uzupełniane przez cały XVIII wiek. We wnętrzu świątyni pozorne sklepienie krzyżowe z lunetami pokryte jest piękną [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] z czternastoma scenami Legendy Krzyża Świętego. Malowidła wykonane są na drewnie i pokrywają całe sklepienie. Jest ona dziełem Jana Lossau z Braniewa( 1722-1788). Lossau pracował nad [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] w latach 1748 - 1749. W zamyśle wzorował się na Andrei Pozzo, włoskim jezuicie. w drugiej ćwierci XVIII w. powstały figury Marii i anioła na prospekcie organowym przypisywane rzeźbiarzowi z Reszla [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]].

Bogato zdobione są również ołtarze wybudowane w Reszlu i dodawane od 1728 roku. Prawy ołtarz boczny z 1730 r., a najprawdopodobniej też główny powstały w warsztacie [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztofa Peuckera]]. Niemal całe wyposażenie wnętrza i malowidła pochodzą z lat 30. i 40. XVIII wieku. Neoklasycystyczna fasada pochodzi z 1830 roku. Narożne kaplice wybudowano w latach 1820-1836. W 1836 r. kościół otoczono odpustowym dziedzińcem.Z myślą o pielgrzymkach w latach 1820- 1836 zbudowano krużganki

Dzisiaj pielgrzymi rzadko zaglądają do Chwalęcina. Tylko w niedzielę odprawiana jest jedna msza święta.

==Ciekawostka ==

To w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie reżyser Jan Jakub Kolski kręcił w 2009 roku zdjęcia do filmu "Wenecja".

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]
*[[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

==Źródła ==

1.http://www.polskaniezwykla.pl 
2.http://orneta.wm.pl/. 
3.http://orneta.wm.pl 
4.http://dziedzictwo.ekai.pl 
5.http://web.archive.org 
6.http://pl.wikipedia.org/wiki/ 

[[Category:Sanktuaria]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-26T20:07:29Z

Arom2001:

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
[[Image: Chwalecin.jpg‎|thumb|right|400px| Sanktuarium w Chwalęcinie Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|300px|Polichromie w Sanktuarium. Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichr.jpg|thumb|right|300px|Całe sklepienie sanktuarium pokryte malowidłami, Źródło:http://orneta.wm.pl]]

(1720-1728) - Najmniejsze i najbardziej zapomniane miejsce pielgrzymkowe na Warmii, potocznie nazywane „młodszym bratem” Świętej Lipki.

==Legenda „czarnego krucyfiksu” ==

To małe sanktuarium w [[ewim:Chwalęcin|Chwalęcinie]] koło [[ewim:Orneta|Ornety]] (z [[ewim:Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|z parafią w Chwalęcinie]]) jest mniej znane od [[ewim:Gietrzwałd|Gietrzwałdu]] czy [[ewim:Święta Lipka|Świętej Lipki]], ale może zadziwić.
Od strony drogi chwalęcińskiej wygląda niepozornie, natomiast wnętrze świątyni zaskakuje przepychem późnobarokowej [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]], przedstawiającej legendę Krzyża Świętego, któremu kościół zawdzięcza swoją nazwę. Sanktuarium znane jest bowiem ze słynącego łaskami [[ewim:Czarny Krucyfiks z Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|tzw. Czarnego Krucyfiksu]].

==Historia kościoła ==
W latach 80 XVII wieku planowano przebudowę kaplicy. Niestety, sprzeciw proboszcza z Osetnika na wiele lat odsunął te działania. Proboszcz ten planowała przeznaczyć zebrane fundusze na odbudowę kościoła w Osetniku zniszczonego przez pożar. Za sprzeciwianie się budowie został ukarany apopleksją.
Kiedy wyraził zgodę na budowę, choroba ustąpiła. Historia ta jest jednym z 6 cudów opisanych na [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]] na emporach w kościele.

Kiedy przystąpiono do budowy wybuchła Wielka Wojna Północna co sprawiło, że przebudowa została przesunięta w czasie. Chwalęcin stał się jeszcze bardziej znanym miejscem, kiedy na Warmii wybuchła epidemia dżumy (1709-1711). W najcięższym okresie przybywały tu tłumy ludzi prosząc o wstawiennictwo Boskie i ocalenie przed chorobą. Po wygaśnięciu zarazy kapituła zdecydowała, że jako wotum za odejście choroby powstanie nie kaplica, a kościół. Ostatecznie, w 1715 roku, po zbadaniu uzdrowień i cudów zadecydowano o budowie.

Projekt kościoła nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. Kościół powstawał w latach 1720-1728, na miejscu wcześniej wybudowanych kaplic: w 1570 roku i rozpoczętej w początku XVIII wieku. Prace budowlane zlecono mieszkającemu od wielu lat w Ornecie, a pochodzącemu z Westfalii, mistrzowi Janowi Krzysztofowi Reimersowi. W grudniu 1720 roku prace budowlane przerwano z powodu śmierci Reimersa. Dopiero kiedy kapituła zatrudniła nieznanego z imienia mistrza budowlanego i przekazała osiem tysięcy florenów, prace zostały dokończone według planu pozostawionego przez Reimersa. W rezultacie powstał kościół w halowy (ze sztucznie wydzielonymi nawami), który poprzez dodanie symetrycznych zakrystii z emporami, oraz półkolistej absydy zyskał plan zbliżony do krzyża.

Wyposażenie kościoła było stopniowo uzupełniane przez cały XVIII wiek. We wnętrzu świątyni pozorne sklepienie krzyżowe z lunetami pokryte jest piękną [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] z czternastoma scenami Legendy Krzyża Świętego. Malowidła wykonane są na drewnie i pokrywają całe sklepienie. Jest ona dziełem Jana Lossau z Braniewa( 1722-1788). Lossau pracował nad [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] w latach 1748 - 1749. W zamyśle wzorował się na Andrei Pozzo, włoskim jezuicie. w drugiej ćwierci XVIII w. powstały figury Marii i anioła na prospekcie organowym przypisywane rzeźbiarzowi z Reszla [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]].

Bogato zdobione są również ołtarze wybudowane w Reszlu i dodawane od 1728 roku. Prawy ołtarz boczny z 1730 r., a najprawdopodobniej też główny powstały w warsztacie [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztofa Peuckera]]. Niemal całe wyposażenie wnętrza i malowidła pochodzą z lat 30. i 40. XVIII wieku. Neoklasycystyczna fasada pochodzi z 1830 roku. Narożne kaplice wybudowano w latach 1820-1836. W 1836 r. kościół otoczono odpustowym dziedzińcem.Z myślą o pielgrzymkach w latach 1820- 1836 zbudowano krużganki

Dzisiaj pielgrzymi rzadko zaglądają do Chwalęcina. Tylko w niedzielę odprawiana jest jedna msza święta.

==Ciekawostka ==

To w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie reżyser Jan Jakub Kolski kręcił w 2009 roku zdjęcia do filmu "Wenecja".

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]
*[[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

==Źródła ==

1.http://www.polskaniezwykla.pl 
2.http://orneta.wm.pl/. 
3.http://orneta.wm.pl 
4.http://dziedzictwo.ekai.pl 
5.http://web.archive.org 
6.http://pl.wikipedia.org/wiki/ 

[[Category:Sanktuaria]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-26T19:51:45Z

Arom2001:

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym

2015-01-26T19:15:38Z

Arom2001: /* Matka Boża Pokoju */

[[Image:Stoczek baz.jpg|thumb|right|400px|Bazylika w Stoczku Klasztornym Źródło:commons.wikimedia.org]]

(1639 – 1641) - sanktuarium Matki Bożej Królowej Pokoju, jedno z sześciu pięknych sanktuariów na szlaku pielgrzymkowym „Świętej Warmii”, w latach 1953 – 1954 miejsce przetrzymywania przez komunistów Prymasa Polski, kardynała Stefana Wyszyńskiego.

== „Święta Warmia” ==

Do dziś możemy podziwiać bogate dziedzictwo kultury chrześcijańskiej naszego regionu. Niezliczone obiekty sakralne – kościoły, maleńkie kapliczki, pobożność ludności stanowią wyróżnik szczególnie tej części regionu, którą zwiemy „ Świętą Warmią”. Tam od wielu stuleci Matka Boża odbierała i odbiera cześć w słynących cudami sanktuariach Jej poświęconych. Wpisane w krajobraz „Świętej Warmii” sanktuaria tworzą ciekawy szlak pątniczy i turystyczny, godny przekazywania przyszłym pokoleniom. Najbardziej znane miejscowości na tym szlaku to: [[ewim:Gietrzwałd|Gietrzwałd]], [[ewim:Święta Lipka|Święta Lipka]], [[ewim:Stoczek Klasztorny|Stoczek Klasztorny]], [[ewim:Głotowo|Głotowo]], [[ewim:Krosno (gmina Orneta)|Krosno]], [[ewim:Chwalęcin|Chwalęcin]]. Jest to szlak cennych architektonicznie obiektów sakralnych wpisujących się na stałe w historię regionu, stanowiących jego niewątpliwy wyróżnik i atut.

== Dzieje sanktuarium ==
[[Image:‎ Stoczek tabl.jpg|thumb|left|400px|Tablica upamiętniająca uwięzienie Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Źródło:commons.wikimedia.org]]
Początki sanktuarium są podobne do innych tego typu miejsc na Warmii. Znaleziono figurkę Matki Boskiej, która zasłynęła cudami i na jej cześć wzniesiono kaplicę. W czasie reformacji kaplica została sprofanowana, a figurka zaginęła.
Podczas wieloletniej okupacji szwedzkiej biskup warmiński [[ewim:Mikołaj Szyszkowski|Mikołaj Szyszkowski]] złożył ślub, że jeśli Warmia zazna wreszcie pokoju wybuduje kościół. Wybrał Stoczek jako miejsce dopełnienia ślubu. W latach 1639 – 1641 wybudował tam kościół w stylu barokowym, w formie rotundy. Opiekę nad sanktuarium biskup powierzył zakonowi ojców bernardynów, których sprowadził z Barczewa. W 1666 r. biskup [[ewim:Jan Wydźga|Jan Wydźga]] wzniósł dla nich klasztor.
W latach 1708 – 1711 kościół powiększono o krużganki, narożne kaplice, dobudowano prezbiterium i postawiono wieżę.
W latach 1716 – 1717 za przyczyną biskupa [[ewim:Teodor Andrzej Potocki|Teodora Andrzeja Potockiego]] zabudowie klasztornej nadano nową formę w kształcie podkowy. W 1736 r. Maciej Meyer na sklepieniach krużganków namalował sceny ze Starego Testamentu, a Krzysztof Perwanger, rzeźbiarz tyrolski, wykonał w 1734 r. do krużganków - stacje Drogi Krzyżowej w formie płaskorzeźb. Świątynia została ozdobiona figurami drewnianymi – św. Franciszka z Asyżu i św. Piotra z Alkantary.
W 1810 r. na skutek kasaty zakonów w Prusach, zespół klasztorny przejęły władze pruskie, a po 15 latach oddały go w administrowanie diecezji( 1841).
Po II wojnie światowej , w 1957 roku, w Stoczku osiedlili się księża marianie, wysiedleni przez władze komunistyczne z Bielan w Warszawie w 1954 r., przebywający w latach 1954-1957 w Gietrzwałdzie w Domu NMP. Księża Marianie podjęli się wielu prac, doprowadzając świątynię do świetności. Odzyskała ona dawny charakter oraz splendor barokowy. Jednak dopiero 30 marca 1972 r. przekazano im na własność klasztor i świątynię.

Stoczek Klasztorny samodzielną placówką parafialną stał się 4 marca 1981 roku.
Papież Jan Paweł II kościół Najświętszej Maryi Panny Matki Pokoju w Stoczku Klasztornym włączył w poczet Bazylik Mniejszych 19 maja 1987 roku.

Władze polskie w latach 1953-1956 zajmowały klasztor,
w którym od 12 października 1954 roku więziły Prymasa Polski Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

== Matka Boża Pokoju ==
Po wybudowaniu świątyni w 1641 r. do kościoła sprowadzono kopię obrazu Matki Boskiej Salus Populi Romani(Zbawienie Ludu Rzymskiego), pochodzącego z kościoła Santa Maria Maggiore (Bazyliki Matki Bożej Większej) w Rzymie. Wizerunek stał się sławny w świecie chrześcijańskim od czasów zwycięstwa wojsk chrześcijańskich nad tureckimi w bitwie pod Lepanto w 1571 roku.
Obraz stoczkowski został namalowany przez nieznanego artystę na płótnie, wysokość obrazu wynosi 2,30 m, a szerokość 1,60 m. Na obrazie przedstawiona jest frontalnie postać Maryi z Dzieciątkiem na ręku. Obie postacie mają większą niż naturalna wielkość.
W 1670 r. obraz przyozdobiono dwiema koronami, a w 1687 r. udekorowano srebrną sukienką ze złotymi kwiatami. Koronacji obrazu dokonał Jan Paweł II na wałach Jasnej Góry dnia 19 czerwca 1983 roku.

W kościele tym, w latach 1712-1713 powstał ołtarz główny, który wykonany został w [[ewim:Reszel|Reszlu]] w warsztacie artysty-rzeźbiarza [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztofa Peuckera]].

== Architektura ==
[[Image:‎Stoczek ogrod.jpg|thumb|right|400px|Ogród przy Bazylice Źródło:commons.wikimedia.org]]

Zgodnie z rozbudowanym myśleniem symbolicznym ludzi baroku kształt architektoniczny kościoła odpowiadał jego treściom ideologicznym. Koło symbolizowało jedność, pokój oraz miłość Bożą. Dopełnieniem tego myślenia stała się sprowadzona kopia obrazu Matki Boskiej Zwycięskiej.
Forma idealna stoczkowskiej rotundy nie wytrzymała konfrontacji z wymogami liturgii klasztornej i zaspokojeniem potrzeb pątniczych. Kilkadziesiąt lat po jej wzniesieniu dobudowano wydłużone prezbiterium mieszczące wszystkich zakonników konwentu oraz otaczające kościół ze wszystkich stron krużganki dla coraz liczniej przybywających pielgrzymów. Pierwotna rotunda stanowi dziś nawę, którą poprzedza kruchta.

Na tle innych założeń krużgankowych, w Stoczku występuje nieczęsto spotykana wersja maksymalnie rozbudowana – obwód krużganków z czterema narożnymi kaplicami otaczającymi świątynię ze wszystkich stron. Kościół w Stoczku wyprzedził tendencje rozkwitu budownictwa pielgrzymkowego na Warmii o około 40 lat. Założenie w Stoczku, początkowo w skromnej, lecz unikatowej i pełnej znaczeń symbolicznych - formie rotundy, a następnie rozbudowany o kolejne części składowe: krużganki, prezbiterium, wieżę, klasztor mógł się stać inspiracją dla kolejnych późniejszych pielgrzymkowych założeń klasztornych.

== Barokowy ogród klasztorny ==
Dodatkowym walorem, podkreślającym wyjątkowość tego sanktuarium jest odrestaurowany w stylu barokowym ogród o pow. ok. 1,6 ha położony po stronie zespołu klasztornego a założony przez biskupa Teodora Andrzeja Potockiego.
Jest to jedyny tego typu obiekt na Warmii, w którym z tak dużą precyzją odtworzono osiemnastowieczne założenia stylu barokowego. Ogród zakomponowany został w 1996 r. według projektu Marzeny Zwierowicz, w historycznych granicach, wyznaczonych z trzech stron przez wysoki mur z cegły i kamienia polnego pochodzący prawdopodobnie z czasów budowy klasztoru (lata 1666 i 1708 -1717) a od strony południowej przez zespół budynków klasztornych. Nad przebiegiem prac czuwał ks. Grzegorz Deryngowski MIC.

Niezwykle interesujące ze względów architektoniczno-kompozycyjnych jest „okno widokowe” czyli obniżenie muru od strony zachodniej, dzięki któremu uzyskano otwarcie widokowe na otaczający krajobraz. W części północno-wschodniej istnieje kwaterowy ogród ozdobny, którego główną osią symetrii jest aleja obsadzona formowanymi tujami, stanowiąca przedłużenie wewnętrznej drogi klasztornej. Po obydwu stronach tej alei utworzono kompozycję symetryczną składającą się z ośmiu kwater (po cztery z każdej strony alei), które wyznaczają dwie krzyżujące się aleje obsadzone koliście formowanymi krzewami. W części północno - zachodniej znajduje się ogród użytkowy: sad i warzywnik utrzymany również w regularnym układzie kwaterowym.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kazimierz Ujazdowski przyznał Księżom Marianom w 2000 roku srebrny medal za najlepsze prace z zakresu ochrony zabytkowych założeń ogrodowych.

== Multimedia ==
<youtube>uos41fGMFAw</youtube> 
<youtube>oNDnzHyUTtI</youtube>

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[ewim:Mikołaj Szyszkowski|Mikołaj Szyszkowski]]
*[[ewim:Jan Wydźga|Jan Wydźga]]
*[[ewim:Teodor Andrzej Potocki|Teodor Andrzej Potocki]]

== Bibliografia ==
1. A. Kowalska, Kościół wotywny w Stoczku Klasztornym,w: Rocznik Olsztyński,t. XVI,1985, s. 351-363. 
2. A. Rzempołuch, Architektura warmińska XVII wieku,w:Rocznik Olsztyński XVII,s.13-42. 
3. S.Mossakowski, Tylman z Gameren - architekt polskiego baroku, Warszawa 1973, s. 235. 
4. Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, Tom I Święta Warmia, praca zbiorowa pod
red.ks.Bronisława Magdziarza,Olsztyn 1999. 
5. J.Chłosta, Słownik Warmii (historyczno-geograficzny), Olsztyn 2002. 
6. http://www.mazury.travel/ 
7. http://www.stoczek.pl/ 

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Sanktuaria]]
[[Category: Kiwity (gmina wiejska)]]
[[Category: Powiat lidzbarski]]
[[Category: 1601-1700]]

Kościół pw. św. Bartłomieja w Jezioranach

2015-01-26T19:10:51Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_4.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_2.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Widok od strony rynku w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56152.]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_5.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_3.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Wnętrze nawy głównej w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56157.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie [[ewim:Jeziorany |Jezioran]] (niem. Seeburg), w obrębie średniowiecznej zabudowy miasta. Znajduje się przy wschodnim boku obecnego placu Wolności Narodowej.

==Historia==
Pierwszy kościół w Jezioranach wybudowano już około 1345 roku. Uposażył go w dekrecie lokacyjnym z 5 lutego 1338 roku biskup [[ewim:Herman z Pragi |Herman z Pragi]]. Obecna świątynia powstała w latach 1360-1390. W XV wieku korpus nakryto sklepieniem gwiaździstym. W 1912 roku budowlę przedłużono o dwa przęsła ku wschodowi, dobudowano także nową zakrystię i kruchtę od północy oraz podwyższono wieżę o dwie kondygnacje. W 1913 roku przeprowadzono gruntowny remont starszych części kościoła.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, murowany z cegły na niskiej podmurówce z kamieni polnych. Od strony północnej znajduje się piętrowa zakrystia, od południa – kruchta, natomiast od zachodu – kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża, prawie całkowicie wciągnięta w obręb korpusu. W dolnej części wieży znajduje się kruchta przykryta sklepieniem gwiaździstym, do której prowadzi portal ostrołukowy o profilowanych ościeżach (podobny portal prowadzi z nawy do zakrystii). Wyższe kondygnacje podzielone zostały ostrołukowymi blendami. Całość zwieńczono dachem dwuspadowym i szczytami schodkowymi. Nawę główną przykryto sklepieniem gwiaździstym, wspartym na ośmiobocznych filarach, w nawach bocznych zastosowano sklepienia sieciowe. Korpus trójnawowej hali od zewnątrz został oszkarpowany. Zdobią go ostrołukowe okna, gzyms, tynkowany fryz wieńczący, a także szczyty sterczynowe i tynkowane blendy ostrołukowe. W zakrystii i kruchcie zastosowano szczyty uskokowe, ze sterczynami na zakończeniach stopni, dekorowane ostrołukowymi blendami. W fasadzie kruchty znajduje się metalowa płaskorzeźba z popiersiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem i napisem dotyczącym pożaru z 1873 roku.

==Wyposażenie==
Wystrój i wyposażenie wnętrze są niejednolite i pochodzą z XVIII i XIX wieku. Barokowy ołtarz główny został wykonany w 1734 roku w warsztacie [[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jana Chrystiana Schmidta]] w [[ewim:Reszel |Reszlu]]. Umieszczono w nim obraz Ostatniej Wieczerzy oraz rzeźby św. Walentego, Burcharda, Iwona, Albana, Konstantyna, Krzysztofa, Antoniego, Jana Nepomucena, Floriana i jednego nie rozpoznanego. W kościele znajduje się sześć ołtarzy bocznych:
*ołtarz boczny barokowo-klasycystyczny z końca XVIII wieku, ustawiony przy trzecim filarze północnym i wyposażony w obraz św. Barbary z XVIII wieku i alegoryczne rzeźbione postacie kobiece,
*ołtarz boczny klasycystyczny z pierwszej połowy XIX wieku, ustawiony przy trzecim filarze południowym, z rzeźbionymi postaciami św. Piotra i św. Pawła oraz obrazem Ukrzyżowania namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1864 roku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze północnym, z obrazem przedstawiającym Modlitwę w Ogrójcu z końca XVIII wieku, obrazem Matki Boskiej Bolesnej z 1893 roku oraz dwoma alegorycznymi postaciami kobiecymi z drugiej połowy XVIII wieku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze południowym, z obrazem, św. Anny uczącej Matkę Boską oraz figurami archaniołów: Rafała i Gabriela,
*ołtarz boczny klasycystyczny z około 1850 roku, ustawiony w nawie północnej, z obrazem św. Jana Nepomucena, namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1866 roku oraz figurami św. Mikołaja, św. Augustyna oraz Biskupów,
*ołtarz boczny barokowy (różańcowy) z początku XVIII wieku, ustawiony w nawie południowej, z obrazem Matki Boskiej Różańcowej ze św. Dominikiem i Katarzyną Sieneńską oraz z figurami: Madonny, św. Dominika, św. Katarzyny. Wykonany ok. 1710 r. w warsztacie reszelskiego rzeźbiarza [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztofa Peuckera]],
Tabernakulum oraz figury aniołów pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].
Ambona z herbem fundatora i inicjałami G.B.E.C. pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Z tego samego okresu pochodzi barokowo-klasycystyczna kaplica chrzcielna. W kościele znajdują się także trzy rzeźbione anioły z XVIII wieku, późnobarokowy krucyfiks, epitafium burmistrza jeziorańskiego [[ewim:Szymona Rogalla |Szymona Rogalli]] z 1763 roku. Są tam również cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*kielichy: z 1790 roku – wykonany prawdopodobnie przez złotnika z [[ewim:Braniewo |Braniewa]], [[ewim:Thomas Stefan |Thomasa Stefana]], z 1690 roku – wykonany przez [[ewim:Jan Bartolomowicz |Jana Bartolomowicza]], złotnika z [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarka Warmińskiego]], z 1655 roku i 1661 roku – wykonane przez [[ewim:Michael Ruhnau |Michaela Ruhnaua]], złotnika z [[ewim:Jeziorany |Jezioran]],
*monstrancja z 1743 roku i pacyfikał rokokowy, wykonane przez złotnika z [[ewim:Dobre Miasto |Dobrego Miasta]], [[ewim:Antoni Krieger |Antoniego Kriegera]],
*tacka trybowana i kadzielnica z około 1700 roku,
*puszka do przechowywania komunikantów (cyborium), wykonana przez [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]], złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]].

==Zobacz też==
*[[Kaplica pw. św. Krzyża w Jezioranach]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]
*[[ewim:Jan Bartolomowicz|Jan Bartolomowicz]]
*[[ewim:Michael Ruhnau|Michael Ruhnau]]
*[[ewim:Jan Geese|Jan Geese]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 170-171.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 50-51.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 34-38.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 16
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 70-71.

==Dodatkowa literatura==
*''Historia parafii'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://parafia-jeziorany.vot.pl/historia-parafii.html www.parafia-jeziorany.vot.pl] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-26T19:06:30Z

Arom2001:

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
[[Image: Chwalecin.jpg‎|thumb|right|400px| Sanktuarium w Chwalęcinie Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|300px|Polichromie w Sanktuarium. Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichr.jpg|thumb|right|300px|Całe sklepienie sanktuarium pokryte malowidłami, Źródło:http://orneta.wm.pl]]

(1720-1728) - Najmniejsze i najbardziej zapomniane miejsce pielgrzymkowe na Warmii, potocznie nazywane „młodszym bratem” Świętej Lipki.

==Legenda „czarnego krucyfiksu” ==

To małe sanktuarium w [[ewim:Chwalęcin|Chwalęcinie]] koło [[ewim:Orneta|Ornety]] jest mniej znane od [[ewim:Gietrzwałd|Gietrzwałdu]] czy [[ewim:Święta Lipka|Świętej Lipki]], ale może zadziwić.
Od strony drogi chwalęcińskiej wygląda niepozornie, natomiast wnętrze świątyni zaskakuje przepychem późnobarokowej [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]], przedstawiającej legendę Krzyża Świętego, któremu kościół zawdzięcza swoją nazwę.

Słynący łaskami "czarny krucyfiks" , umieszczony w ołtarzu głównym pochodzi z około 1400 roku. Legenda mówi, że został odnaleziony w lesie Applau nad Wałszą. Aby krzyż nie uległ zbezczeszczeniu, został przeniesiony do pobliskiego Osetnika. Jednak w tajemniczych okolicznościach znalazł się on znowu w lasach nad Wałszą. Po tym wydarzeniu w uroczystej procesji przeniesiono go do Osetnika. W nocy postawiono straż przed wejściem. Mimo to, sytuacja powtórzyła się i krucyfiks zniknął. Odnaleziono go w najbliżej okolicy Chwalęcina.

Kapituła Warmińska zdecydowała o upamiętnieniu tych niezwykłych wydarzeń. W 1570 roku zbudowano w Chwalęcinie kaplicę i tam przechowywano „czarny krucyfiks”. Miejsce to stało się znane wśród ludności całego komornictwa melzackiego (pieniężnieńskiego) jako słynące łaską i cudami.

==Historia kościoła ==
W latach 80 XVII wieku planowano przebudowę kaplicy. Niestety, sprzeciw proboszcza z Osetnika na wiele lat odsunął te działania. Proboszcz ten planowała przeznaczyć zebrane fundusze na odbudowę kościoła w Osetniku zniszczonego przez pożar. Za sprzeciwianie się budowie został ukarany apopleksją.
Kiedy wyraził zgodę na budowę, choroba ustąpiła. Historia ta jest jednym z 6 cudów opisanych na [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]] na emporach w kościele.

Kiedy przystąpiono do budowy wybuchła Wielka Wojna Północna co sprawiło, że przebudowa została przesunięta w czasie. Chwalęcin stał się jeszcze bardziej znanym miejscem, kiedy na Warmii wybuchła epidemia dżumy (1709-1711). W najcięższym okresie przybywały tu tłumy ludzi prosząc o wstawiennictwo Boskie i ocalenie przed chorobą. Po wygaśnięciu zarazy kapituła zdecydowała, że jako wotum za odejście choroby powstanie nie kaplica, a kościół. Ostatecznie, w 1715 roku, po zbadaniu uzdrowień i cudów zadecydowano o budowie.

Projekt kościoła nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. Kościół powstawał w latach 1720-1728, na miejscu wcześniej wybudowanych kaplic: w 1570 roku i rozpoczętej w początku XVIII wieku. Prace budowlane zlecono mieszkającemu od wielu lat w Ornecie, a pochodzącemu z Westfalii, mistrzowi Janowi Krzysztofowi Reimersowi. W grudniu 1720 roku prace budowlane przerwano z powodu śmierci Reimersa. Dopiero kiedy kapituła zatrudniła nieznanego z imienia mistrza budowlanego i przekazała osiem tysięcy florenów, prace zostały dokończone według planu pozostawionego przez Reimersa. W rezultacie powstał kościół w halowy (ze sztucznie wydzielonymi nawami), który poprzez dodanie symetrycznych zakrystii z emporami, oraz półkolistej absydy zyskał plan zbliżony do krzyża.

Wyposażenie kościoła było stopniowo uzupełniane przez cały XVIII wiek. We wnętrzu świątyni pozorne sklepienie krzyżowe z lunetami pokryte jest piękną [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] z czternastoma scenami Legendy Krzyża Świętego. Malowidła wykonane są na drewnie i pokrywają całe sklepienie. Jest ona dziełem Jana Lossau z Braniewa( 1722-1788). Lossau pracował nad [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] w latach 1748 - 1749. W zamyśle wzorował się na Andrei Pozzo, włoskim jezuicie. w drugiej ćwierci XVIII w. powstały figury Marii i anioła na prospekcie organowym przypisywane rzeźbiarzowi z Reszla [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]].

Bogato zdobione są również ołtarze wybudowane w Reszlu i dodawane od 1728 roku. Prawy ołtarz boczny z 1730 r., a najprawdopodobniej też główny powstały w warsztacie [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztofa Peuckera]]. Niemal całe wyposażenie wnętrza i malowidła pochodzą z lat 30. i 40. XVIII wieku. Neoklasycystyczna fasada pochodzi z 1830 roku. Narożne kaplice wybudowano w latach 1820-1836. W 1836 r. kościół otoczono odpustowym dziedzińcem.Z myślą o pielgrzymkach w latach 1820- 1836 zbudowano krużganki

Dzisiaj pielgrzymi rzadko zaglądają do Chwalęcina. Tylko w niedzielę odprawiana jest jedna msza święta.

==Ciekawostka ==

To w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie reżyser Jan Jakub Kolski kręcił w 2009 roku zdjęcia do filmu "Wenecja".

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]
*[[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

==Źródła ==

1.http://www.polskaniezwykla.pl 
2.http://orneta.wm.pl/. 
3.http://orneta.wm.pl 
4.http://dziedzictwo.ekai.pl 
5.http://web.archive.org 
6.http://pl.wikipedia.org/wiki/ 

[[Category:Sanktuaria]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Bazylika Archikatedralna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku

2015-01-26T19:04:18Z

Arom2001: /* Ołtarze */

[[Image:Frombork_katedra.jpg‎|thumb|right|350px| Archikatedra we Fromborku Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image:Frombork wnetrze.jpg|thumb|right|350px| Wnętrze gotyckiej świątyni Źródło:commons.wikimedia.org]]
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja we [[ewim:Frombork|Fromborku]] – pierwsza świątynia zwana'' „Matką Kościołów Archidiecezji Warmińskiej”''

==Historia ==
Z dokumentu wystawionego 2 września 1288 r. dowiadujemy się, że biskup [[ewim:Henryk Fleming|Henryk Fleming]] przeniósł stolicę biskupią z [[Braniewo|Braniewa]] do Fromborka i tu na ufortyfikowanym wzgórzu postawił kościół katedralny z drewna ku czci NMP - ''Ecclesia Warmiensis'' - główny kościół diecezjalny.

Obecna katedra gotycka została zbudowana w latach 1329 - 1388. Prezbiterium konsekrowano w roku 1342. Zachowała się tablica kamienna upamiętniająca ten fakt. Data ukończenia budowy zawarta jest w inskrypcji, we wnętrzu kruchty zachodniej.

Budowę katedry prowadzono od wschodu ku zachodowi. O jej przebiegu nic nie wiadomo. W drugiej połowie XIV i pierwszej połowie XV wieku wzniesiono potężny obwód warowny i zespół budynków towarzyszących. W sąsiedztwie bazyliki znajduje się dawna rezydencja biskupia i kanonie. Na początku XVI wieku dobudowano kaplicę św. Jerzego, w której od 1639 r. odprawiano nabożeństwa dla Polaków.

Katedra ma swoich biskupów - fundatorów. Wieżyczkę zegarową na południowej ścianie katedry z 1588 roku ufundował biskup [[Marcin Kromer]]. Biskup [[ewim:Michał Radziejowski|Michał Radziejowski]] ufundował dzwonnicę (1683-1685), odbudowaną w latach 1961-1972 po zniszczeniach wojennych.
W latach 1732-1735 biskup [[ewim:Krzysztof Szembek|Krzysztof Szembek]] wystawił sobie grobową kaplicę pw. Zbawiciela. Polichromię wykonał malarz [[ewim:Jan Meyer|Jan Maciej Meyer]], rodowity Warmiak. Na lata 1839 – 1841 przypada odrestaurowanie szczytu wschodniego katedry.W 1888 r. malarz [[ewim:Justuj Bornowski|Justuj Bornowski]] z [[ewim:Elbląg|Elbląga]] wymalował całe wnętrze świątyni. Ocalał jedynie fragment malowidła w prezbiterium, przedstawiający Ojców Kościoła, świadczący o średniowiecznym klimacie świątyni. Do 1945 roku w Bazylice przechowywany był słynny historyczny [[Skarbiec Fromborski]].

Katedra warmińska jest budowlą gotycką, halową, trójnawową o długości około 97 m i szerokości od 12 m (prezbiterium) do 22 m (główny korpus). Wysokość od posadzki do zwornika sklepienia wynosi 16,5 m. Jest miejscem spoczynku 25 biskupów warmińskich i około 140 kanoników.Należy do obiektów kultury o najwyższych wartościach artystycznych nie tylko w Polsce, ale i na świecie.
Bazyliką Mniejszą katedra ogłoszona została przez Papieża Pawła VI - 10 września 1965 r. Specjalnym zarządzeniem z dnia 8 września 1994 r. Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej uznał Bazylikę we Fromborku za Pomnik Historii.

==Ołtarze ==
[[Image:Frombork oltarz.jpg|thumb|left|300px|Ołtarz główny Katedry Fromborskiej Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image:Rombork_044.jpg|thumb|right|300px|Jeden z 23 bogato zdobionych ołtarzy Źródło:http://commons.wikimedia.org/wiki/]]

Zachowały się dwadzieścia trzy ołtarze, ufundowane przez biskupów i kanoników polskich. Pochodzą głównie z XVII wieku. Przepiękny ołtarz główny budowany był w latach 1747-1752 staraniem biskupa [[ewim:Adam Grabowski|Adama Grabowskiego]]. Elementy ołtarza z czarnego i różowego marmuru wykonali kamieniarze w Dębniku według projektu Franciszka Placidiego. Z okresu 1724-1725 pochodzi ołtarz maturalny, zaś z lat 1734-1738 stalle chórowe wykonane w warsztacie [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztofa Peuckera]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].

W lewej nawie bocznej znajduje się późnogotycki poliptyk - do połowy XVIII był to dawny ołtarz główny wykonany w Toruniu, w warsztacie św. Wolfganga, ufundowany w 1504 r. przez biskupa [[ewim:Łukasz Watzenrode|Łukasza Watzenrode]], wuja [[Mikołaj Kopernik|Mikołaja Kopernika]].

==Kaplice ==

Do najpiękniejszych należą: wybudowana przed 1500 r. [[Kaplica pw. św. Jerzego w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku |''Kaplica św. Jerzego'']] (zwana też ''Kaplicą Polską'', gdyż od 1639 r. do XIX w. z polecenia bpa [[ewim:Mikołaj Szyszkowski|Mikołaja Szyszkowskiego]] odprawiano w niej nabożeństwa dla ludności polskiej), oraz [[Kaplica pw. Zbawiciela w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku |''Kaplica Zbawiciela'']] , zwana ''Kaplicą Szembeka'', od nazwiska jej fundatora, biskupa warmińskiego [[ewim:Krzysztof Szembek|Krzysztofa Szembeka]]. Jej budowę rozpoczęto w 1732 r., a konsekrację przeprowadzono trzy lata później.

==Organy ==

W kościele znajdują się [[Organy w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku |duże organy]] (w nawie głównej), pochodzące z fundacji biskupa [[ewim: Michał Radziejowski |Michała Radziejowskiego]] i wykonane w latach 1683-1684 przez organmistrza [[ewim:Daniel Nitrowski |Daniela Nitrowskiego]] z Gdańska. Z tego samego okresu pochodzi [[Obraz „Procesja Bożego Ciała” z katedry we Fromborku|obraz „Procesja Bożego Ciała”]], wykonany przez [[ewim:Jerzy Pieper|J. Piepera]], artystę, który wykonał malowidła na ścianie organowej. W katedrze są także małe organy „chórowe” (umieszczone w prezbiterium, we wnęce nad [[Kaplica pw. św. Jerzego w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku |kaplicą św. Jerzego]]), wykonane w 1935 roku przez firmę Emanuela Kempera w Lubece. Oba instrumenty są połączone. Usłyszeć je można podczas letniego [[Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej we Fromborku|Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej we Fromborku]], organizowanego w tym mieście od 45 lat.

==Epitafia ==

[[Image:Epitafium_Kopernika.jpg|thumb|right|200px|Epitafium Mikołaja Kopernika Źródło:http://www.frombork.art.pl/]]

Najcenniejsze epitafium kanonika Bartłomieja Boreschowa z 1426 r.

Obraz malowany temperą na desce w kształcie koła ( tzw. tondo) przedstawia scenę adoracji Bożego Dzieciątka i Jego Matki Maryi, którym hołd składa kanonik Bartłomiej.

Epitafium to, jest jedynym w Polsce średniowiecznym obrazem w kształcie koła.Prezentowane było na wielu międzynarodowych wystawach, m.in. w Monachium, Nowym Jorku i Pradze.

Na pierwszym filarze nawy głównej Katedry znajduje się epitafium kanonika [[Mikołaj Kopernik|Mikołaja Kopernika]], ufundowane w 1735 r. przez kapituł katedralną.
[[Mikołaj Kopernik|Mikołaj Kopernik]] przebywał we Fromborku jako kanonik kapituły warmińskiej, żył i pracował na Wzgórzu Katedralnym niemal nieprzerwanie od 1510 r., aż do śmierci w maju 1543 r.
Właśnie tutaj światowej sławy polski astronom opracował "De Revolutionibus", dzieło które odmieniło dotychczasowe pojęcia o wszechświecie.
W Bazylice znajduje się grób [[Mikołaj Kopernik|Mikołaja Kopernika]]. 22 maja 2010 roku odbył się we Fromborku drugi pogrzeb wielkiego astronoma, niemal równo 467 lat po jego śmierci.Trumna ze szczątkami spoczęła w miejscu pierwotnego pochówku pod posadzką w nawie bocznej fromborskiej katedry, obok ołtarza św. Krzyża, którym za życia opiekował się słynny astronom. W pięknym sarkofagu, złożono szczątki wybitnego kanonika i wielkiego Polaka.
 

W kościele znajdują się także płyty nagrobne, m.in. [[ewim:Fabian Emmerich|Fabiana Emmericha]], kanonika dobromiejskiego i lekarza kapitulnego.

==Obrazy==
W kościele znajdują się m.in. prace [[ewim:Piotr Kolberg |Piotra Kolberga]] z lat 1710-1721.

==Zobacz też==
*[[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku]]
*[[Kościół pw. św. Mikołaja we Fromborku|Kościół pw. św. Mikołaja we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. Zbawiciela w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku|Kaplica pw. Zbawiciela w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. św. Anny we Fromborku|Kaplica pw. św. Anny we Fromborku]]
*[[ewim:Kaplica pw. św. Jerzego we Fromborku|Kaplica pw. św. Jerzego we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. św. Jerzego w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku]]
*[[ewim:Wieża dzwonna katedry we Fromborku|Wieża dzwonna katedry we Fromborku]]
*[[ewim:Wieża Mikołaja Kopernika we Fromborku|Wieża Mikołaja Kopernika we Fromborku]]
*[[ewim:Grota we Fromborku|Grota we Fromborku]]
*[[ewim:Cmentarz kanonicki we Fromborku|Cmentarz kanonicki we Fromborku]]
*[[ewim:Zespół kurii kanonicznych we Fromborku|Zespół kurii kanonicznych we Fromborku]]
*[[Muzeum_Mikołaja_Kopernika_we_Fromborku|Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku]]
*[[ewim:Henryk Fleming|Henryk Fleming]]
*[[Marcin Kromer]]
*[[ewim:Michał Radziejowski|Michał Radziejowski]]
*[[ewim:Krzysztof Szembek|Krzysztof Szembek]]
*[[ewim:Jan Meyer|Jan Maciej Meyer]]
*[[ewim:Justuj Bornowski|Justuj Bornowski]]
*[[ewim:Jan Zbąski|Jan Zbąski]]
*[[Skarbiec Fromborski]].

== Multimedia ==

<youtube>2AqpJZcGplM</youtube>

==Bibliografia ==

1.Ołtarze we Fromborku. W: Tadeusz Chrzanowski: Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii. Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1978. 
2.Frombork. W: Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii. Agencja Wydawnicza "Remix", 1991. 
3.Katedra warmińska. W: Andrzej Rzempołuch: Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich. Agencja Wydawnicza "Remix", 1992. 
4.M. Borzyszkowski, A. Kopiczko, J. Wojtkowski, Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Olsztyn, 1996. 
5.J. Chłosta, Słownik Warmii (historyczno-geograficzny), Olsztyn 2002. 
6.Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, Tom I Święta Warmia, praca zbiorowa pod red. ks. Bronisława Magdziarza, Olsztyn 1999. 
7.J. Obłąk, Historia diecezji warmińskiej, Olsztyn 1959. 
8.K. Wróblewska, Malarstwo Warmii i Mazur od XV do XIX wieku, Olsztyn 1978 
9.http://pl.wikipedia.org/wiki/Bazylika_archikatedralna 
10.http://www.frombork.art.pl/

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Historia kultury|Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja we Fromborku ]]
[[Category:Powiat braniewski|Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja we Fromborku]]
[[Category:Frombork (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400|Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja we Fromborku ]]

Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce

2015-01-26T18:58:56Z

Arom2001: /* Ołtarz główny */

[[Image:Lipka1.jpg|thumb|right|300px|Bazylika Mniejsza Nawiedzenia NMP w Świętej Lipce Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image:Sw lipka statua.JPG|thumb|right|280px|W kościele na pniu drzewa lipowego ustawionym w 1728 r. umieszczona jest rzeźba Matki Boskiej w sukience srebrnej z 1652. Źródło: commons.wikimedia.org]]

Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce (1688 - 1693) - kolebka kultu maryjnego archidiecezji warmińskiej, zwana "Częstochową Północy", perełka późnego baroku w Polsce

==Historia ==

To sławne sanktuarium maryjne położone w pobliżu [[ewim:Reszel|Reszla]], we wsi [[ewim:Święta Lipka|Święta Lipka]] ([[ewim:Reszel (gmina miejsko-wiejska)|gmina Reszel]]) już od średniowiecza przyciągało rzesze pielgrzymów nie tylko z [[ewim:Warmia|Warmii]] i Prus, ale także z najdalszych zakątków Polski. W pierwszej połowie XV wieku istniała tu kaplica, którą zburzono w czasie wprowadzania reformacji w [[ewim:Prusy Wschodnie|Prusach Wschodnich]] (1524).

Dzięki staraniom Stefana Sadorskiego, sekretarza króla Zygmunta III Wazy, biskup [[ewim:Szymon Rudnicki|Szymon Rudnicki]] w dniu 22 maja 1619 roku położył kamień węgielny pod budowę nowej kaplicy. Została ona powierzona jezuitom z Reszla, którzy objęli ją zarządzaniem w 1631 roku.

Wzrastająca liczba pielgrzymów zmusiła jezuitów do podjęcia budowy kościoła. W 1687 roku kapituła warmińska wydała na to pozwolenie, a biskup [[ewim:Michał Radziejowski|Michał Stefan Radziejowski]]
1 listopada 1687 roku uroczyście poświęcił kamień węgielny pod to dzieło. Budowniczym kościoła został Jerzy Ertli, Tyrolczyk zamieszkały w Wilnie.

Warto dodać, że Sanktuarium wzniesiono na podmokłym terenie. Dla wzmocnienia gruntu wbito w ziemię 10 tysięcy okutych pali olchowych, które przykryto warstwą kamieni i na nich zaczęto budowę fundamentów. Konsekracja kościoła odbyła się w 1693 roku, ale prace wykończeniowe prowadzono jeszcze do połowy XVIII wieku. Wśród ofiarodawców świątyni były między innymi rody: Radziwiłłów, Sapiehów, Czartoryskich, Potockich, Ossolińskich, a także król Stanisław Leszczyński.

Jezuici zarządzali Świętą Lipką do rozwiązania zakonu w 1773 roku. Kościół nie przeszedł jednak w zarząd państwowy, gdyż właścicielem jego była kapituła warmińska. Jezuici powrócili tu w roku 1932, a od 1945 r. sanktuarium opiekują się jezuici polscy.

== Święte drzewo ==

Kościół stanął na miejscu rosnącej tu niegdyś lipy, która dała początek i nazwę miejscowości. Według dawnych opowiadań w [[Zamek w Kętrzynie|zamku kętrzyńskim]] pewien skazaniec oczekiwał wyroku śmierci. W nocy przed jego wykonaniem objawiła mu się Matka Boża i poleciła wyrzeźbić figurkę. Rankiem znaleziono przy skazańcu cudowną figurę przedstawiającą Matkę Bożą z Dzieciątkiem na ręku. Sędziowie uznali to za znak, iż Bóg ułaskawił złoczyńcę, więc i oni go zwolnili. Ten ustawił figurkę na przydrożnej lipie. Wkrótce miejsce to zaczęło słynąć cudami. Przekazy historyczne w swej najstarszej wersji nie określają czasu opisywanych wydarzeń. Dopiero w wydaniach późniejszych z XIX wieku dodano, że miało to się dziać w pierwszej połowie XIV wieku.

== Perła późnego baroku w Polsce ==
Sanktuarium w Świętej Lipce to obiekt zabytkowy niezwykłej wartości. Zespół architektoniczny złożony z kościoła, krużganków i klasztoru posiada zachowaną w idealnym stanie bogatą i różnorodną dekorację. Wyposażanie wnętrza trwało ponad pięćdziesiąt lat. Ołtarz główny, ołtarze boczne, kunsztownie wykonane tabernakulum, organy, freski w kościele i w krużgankach, kuta brama, dzieła artystycznego kowalstwa i ślusarstwa - to wszystko stanowi, że Święta Lipka jest "Perłą Baroku" - obiektem niezwykłej wartości zabytkowej, zaliczanym do najwspanialszych okazów tego okresu w Polsce. Ołtarze, ambona i konfesjonały są jednorodne, pochodzą z Królewca, z warsztatu kierowanego przez Jana Krzysztofa Dobla, a następnie [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztofa Peuckera]]. Kilka obrazów pochodzi z pracowni [[ewim:Piotr Kolberg|Piotra Kolberga]] z [[ewim:Pieniężno|Pieniężna]].
Warto zwrócić uwagę na cykl czterdziestu czterech figur kamiennych umieszczonych nad krużgankiem zachodnim. Rzeźby zostały wykonane w latach 1744-1748 przez Krzysztofa Pervangera z Tolkmicka i przedstawiają przodków Chrystusa od Abrahama do św. Józefa. Przestrzeń między krużgankami a świątynią to teren dawnego cmentarza przykościelnego. W 1949 roku nagrobki przeniesiono na nowy cmentarz. Pozostawiono jedynie cztery kamienne posągi w narożnikach, wykonane w latach 1732- 1733:
[[Image:Wysoki_oltarz_lipka.JPG|thumb|right|350 px|Ołtarz Główny w Bazylice. Źródło:commons.wikimedia.org]]
*[[Rzeźba Matki Bożej Niepokalanej w Bazylice w Świętej Lipce|figurę Niepokalanej]],
*[[Kamienny krucyfiks w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Świętej Lipce|kamienny krucyfiks]],
*[[Portret Stefana Sadorskiego w Bazylice w Świętej Lipce|portret fundatora świątyni - Stefana Sadorskiego]],
*a także figury św. Józefa i św. Anny.
W fasadzie bazyliki, we wnęce umieszczono symbol sanktuarium, [[Figura Matki Bożej na Lipie w Bazylice w Świętej Lipce|Figurę Matki Boskiej na Lipie]]. W niszach wież stoją zaś rzeźby pierwszych jezuitów: św. Ignacego i św. Franciszka Ksawerego. Na gzymsie nad kolumnami umieszczono posągi świętych Piotra i Pawła.

== Ołtarz główny ==
Jest dziełem [[ewim:Krzysztof Peucker|Peuckera]] z 1714 roku. Znajduje się w nim cudowny obraz Matki Boskiej Świętolipskiej, namalowany w 1640 roku przez Bartłomieja Pensa z Flamandii. Przepiękne suknie ze srebra za dziełem Samuela Grewa z Królewca (1719). Ten sam złotnik jest też autorem dekoracji tabernakulum i monstrancji w kształcie lipy, która została skradziona z kościoła w 1980 roku. Jedenastego sierpnia 1968 r. Prymas Polski Ks. kardynał Stefan Wyszyński dokonał ceremonii przyozdobienia wizerunki Matki Boskiej koronami papieskimi. Sumę celebrował Ks. kardynał Karol Wojtyła.

Od XVI do XVIII wieku Święta Lipka stanowiła granicę państwową i wyznaniową: katolicyzmu na [[ewim:Warmia|Warmii]] i luteranizmu w [[ewim:Prusy Książęce|Prusach Książęcych]]. Sanktuarium stało się miejscem wyjątkowym, które od wieków jednoczyło dwa wyznania. Protestanci po kryjomu sympatyzowali z tymi, którzy modlili się przy drzewie, gdzie umieszczona została figura. Znajdująca się w bazylice mniejszej Matka Boska Świętolipska otrzymała nie przypadkowo tytuł Matki Jedności Chrześcijan.

==Organy ==
[[Image: Dobre.jpg‎ |thumb|right|250px| Organy w Świętej Lipce Źródło: commons.wikimedia.org]]
Zbudowane zostały w latach 1719-1721 przez organmistrza z Królewca, Jana Josue Mosengela. Już w tamtych czasach zaliczano je do najlepszych. Instrument początkowo projektowany był jako 18-głosowy o dwóch manuałach (bez pedału). W ostatniej formie, w roku 1721 dysponował trzema manuałami, pedałem oraz dyspozycją 40 głosów o barokowym brzmieniu. Jak wszystkie instrumenty w tamtych czasach, organy świętolipskie posiadały trakturę mechaniczną, a niezbędne do gry powietrze pompowane było przez 4 klinowe miechy uruchamiane nożnie przez tzw. kalikantów.

Mosengel przywiązywał wielką wagę zarówno do brzmienia instrumentu, jak i do jego wystroju zewnętrznego, którego elementy wykonywał w swoim warsztacie. Podziwiany do dzisiaj niezwykle kunsztownie wykonany prospekt organów z ruchomymi figurami również jest dziełem warsztatu mistrza Mosengela. Szafa zewnętrzna organów świętolipskich należy do najlepszych wzorców prospektów barokowych. Jest bogato zdobiona ornamentem roślinnym, złożonym głównie z przeplatanych wstęgami splotów akantu. Na zwieńczeniach więzi umieszczone są rzeźby przedstawiające aniołów grających na różnych instrumentach.

Wnętrze instrumentu zostało gruntownie przebudowane w 1905 roku. W miejsce większości barokowych głosów wstawiono nowe, o romantycznym brzmieniu ( łącznie 35 głosów), a trakturę mechaniczną zastąpiono pneumatyczną.

W czasie wojen światowych organy bardzo ucierpiały. Po II wojnie uzupełniono brakujące piszczałki, a w roku 1970 opiekujący się instrumentem jezuita, brat Waldemar Strzyżewski uruchomił nieczynne przez długie lata figury.

==Bazylika Mniejsza ==
[[Image:Lipka fasada.JPG|thumb|left|350px|Przemalowana niedawno fasada bazyliki z żółto-złotego na czerwono-różowy nawiązuje do oryginalnej kolorystyki świątyni Źródło:commons.wikimedia.org]]

W 1958 r. w Świętej Lipce studenci ks. dr. Karola Wojtyły nieśli go z radości na rękach, na wieść o biskupiej nominacji ich nauczyciela. Dzisiaj u podnóża ponad 300-letniego kościoła możemy podziwiać skromny, ale niezwykle piękny pomnik dwóch najważniejszych Polaków: Prymasa Tysiąclecia kard. Stefana Wyszyńskiego i bł. Ojca Świętego Jana Pawła II.

Dekretem z dnia 24 lutego 1983 roku papież Jan Paweł II nadał kościołowi w Świętej Lipce tytuł bazyliki mniejszej, a uroczyste ogłoszenie tego dekretu odbyło się 29 maja 1983 roku, czyli w dniu Nawiedzenia NMP. W tym dniu przybyła do Świętej Lipki pielgrzymka gwiaździsta, prowadzona przez trzech biskupów równocześnie, z trzech miast: Reszla, Kętrzyna i Mrągowa. Ordynariusz warmiński, biskup Jan Obłąk odczytał bullę papieską i poświęcił tablicę pamiątkową, wmurowaną przy wejściu do kościoła.

W trzechsetną rocznicę konsekracji kościoła odbyło się w Świętej Lipce sympozjum naukowe poświęcone Feliksowi Nowowiejskiemu, a główna uroczystość jubileuszowa z udziałem Episkopatu Polski miała miejsce 20 czerwca 1993 r.

Od 1989 r. w okresie wakacyjnym, w piątki, w godzinach wieczornych odbywają się w Bazylice "Świętolipskie Wieczory Muzyczne"- wydarzenie artystyczne o randze międzynarodowej.

==Multimedia ==

<youtube>3GhvBz-uuRM</youtube>

==Zobacz też==
*[[Świętolipskie Wieczory Muzyczne]]
*[[Rze%C5%BAba_Matki_Bo%C5%BCej_Niepokalanej_w_Bazylice_w_%C5%9Awi%C4%99tej_Lipce|Rzeźba Matki Bożej Niepokalanej w Bazylice w Świętej Lipce]]
*[[Kamienny krucyfiks w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Świętej Lipce|Kamienny krucyfiks w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Świętej Lipce]],
*[[Portret Stefana Sadorskiego w Bazylice w Świętej Lipce|Portret Stefana Sadorskiego w Bazylice w Świętej Lipce]],
*[[Figura Matki Bożej na Lipie w Bazylice w Świętej Lipce|Figura Matki Bożej na Lipie w Bazylice w Świętej Lipce]],
*[[ewim:Michał Radziejowski|Biskup Michał Stefan Radziejowski]],
*[[ewim:Szymon Rudnicki|Biskup Szymon Rudnicki]]
*[[ewim:Święta Lipka|Święta Lipka]]
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]

==Bibliografia ==

1.Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, Tom II Święta Warmia, praca zbiorowa
pod red. ks. Bronisława Magdziarza, Olsztyn 1999. 
2.http://pl.wikipedia.org/wiki/Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce. 
3.http://www.masuria.eu/zespol-klasztorny-w-swietej-lipce/ 
4.Tadeusz Pawlicki (TJ), Bądź pochwalona Świętolipska Matko, Święta Lipka, 1993.
5.Jerzy Paszenda (TJ), Święta Lipka, Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn, 1996. 
6.http://www.opoka.org.pl/ 
7.http://www.opiekun.kalisz.pl 

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Sanktuaria]]
[[Category: Powiat kętrzyński]]
[[Category: Reszel (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category: 1601-1700]]

Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce

2015-01-26T18:56:15Z

Arom2001: /* Perła późnego baroku w Polsce */

[[Image:Lipka1.jpg|thumb|right|300px|Bazylika Mniejsza Nawiedzenia NMP w Świętej Lipce Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image:Sw lipka statua.JPG|thumb|right|280px|W kościele na pniu drzewa lipowego ustawionym w 1728 r. umieszczona jest rzeźba Matki Boskiej w sukience srebrnej z 1652. Źródło: commons.wikimedia.org]]

Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce (1688 - 1693) - kolebka kultu maryjnego archidiecezji warmińskiej, zwana "Częstochową Północy", perełka późnego baroku w Polsce

==Historia ==

To sławne sanktuarium maryjne położone w pobliżu [[ewim:Reszel|Reszla]], we wsi [[ewim:Święta Lipka|Święta Lipka]] ([[ewim:Reszel (gmina miejsko-wiejska)|gmina Reszel]]) już od średniowiecza przyciągało rzesze pielgrzymów nie tylko z [[ewim:Warmia|Warmii]] i Prus, ale także z najdalszych zakątków Polski. W pierwszej połowie XV wieku istniała tu kaplica, którą zburzono w czasie wprowadzania reformacji w [[ewim:Prusy Wschodnie|Prusach Wschodnich]] (1524).

Dzięki staraniom Stefana Sadorskiego, sekretarza króla Zygmunta III Wazy, biskup [[ewim:Szymon Rudnicki|Szymon Rudnicki]] w dniu 22 maja 1619 roku położył kamień węgielny pod budowę nowej kaplicy. Została ona powierzona jezuitom z Reszla, którzy objęli ją zarządzaniem w 1631 roku.

Wzrastająca liczba pielgrzymów zmusiła jezuitów do podjęcia budowy kościoła. W 1687 roku kapituła warmińska wydała na to pozwolenie, a biskup [[ewim:Michał Radziejowski|Michał Stefan Radziejowski]]
1 listopada 1687 roku uroczyście poświęcił kamień węgielny pod to dzieło. Budowniczym kościoła został Jerzy Ertli, Tyrolczyk zamieszkały w Wilnie.

Warto dodać, że Sanktuarium wzniesiono na podmokłym terenie. Dla wzmocnienia gruntu wbito w ziemię 10 tysięcy okutych pali olchowych, które przykryto warstwą kamieni i na nich zaczęto budowę fundamentów. Konsekracja kościoła odbyła się w 1693 roku, ale prace wykończeniowe prowadzono jeszcze do połowy XVIII wieku. Wśród ofiarodawców świątyni były między innymi rody: Radziwiłłów, Sapiehów, Czartoryskich, Potockich, Ossolińskich, a także król Stanisław Leszczyński.

Jezuici zarządzali Świętą Lipką do rozwiązania zakonu w 1773 roku. Kościół nie przeszedł jednak w zarząd państwowy, gdyż właścicielem jego była kapituła warmińska. Jezuici powrócili tu w roku 1932, a od 1945 r. sanktuarium opiekują się jezuici polscy.

== Święte drzewo ==

Kościół stanął na miejscu rosnącej tu niegdyś lipy, która dała początek i nazwę miejscowości. Według dawnych opowiadań w [[Zamek w Kętrzynie|zamku kętrzyńskim]] pewien skazaniec oczekiwał wyroku śmierci. W nocy przed jego wykonaniem objawiła mu się Matka Boża i poleciła wyrzeźbić figurkę. Rankiem znaleziono przy skazańcu cudowną figurę przedstawiającą Matkę Bożą z Dzieciątkiem na ręku. Sędziowie uznali to za znak, iż Bóg ułaskawił złoczyńcę, więc i oni go zwolnili. Ten ustawił figurkę na przydrożnej lipie. Wkrótce miejsce to zaczęło słynąć cudami. Przekazy historyczne w swej najstarszej wersji nie określają czasu opisywanych wydarzeń. Dopiero w wydaniach późniejszych z XIX wieku dodano, że miało to się dziać w pierwszej połowie XIV wieku.

== Perła późnego baroku w Polsce ==
Sanktuarium w Świętej Lipce to obiekt zabytkowy niezwykłej wartości. Zespół architektoniczny złożony z kościoła, krużganków i klasztoru posiada zachowaną w idealnym stanie bogatą i różnorodną dekorację. Wyposażanie wnętrza trwało ponad pięćdziesiąt lat. Ołtarz główny, ołtarze boczne, kunsztownie wykonane tabernakulum, organy, freski w kościele i w krużgankach, kuta brama, dzieła artystycznego kowalstwa i ślusarstwa - to wszystko stanowi, że Święta Lipka jest "Perłą Baroku" - obiektem niezwykłej wartości zabytkowej, zaliczanym do najwspanialszych okazów tego okresu w Polsce. Ołtarze, ambona i konfesjonały są jednorodne, pochodzą z Królewca, z warsztatu kierowanego przez Jana Krzysztofa Dobla, a następnie [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztofa Peuckera]]. Kilka obrazów pochodzi z pracowni [[ewim:Piotr Kolberg|Piotra Kolberga]] z [[ewim:Pieniężno|Pieniężna]].
Warto zwrócić uwagę na cykl czterdziestu czterech figur kamiennych umieszczonych nad krużgankiem zachodnim. Rzeźby zostały wykonane w latach 1744-1748 przez Krzysztofa Pervangera z Tolkmicka i przedstawiają przodków Chrystusa od Abrahama do św. Józefa. Przestrzeń między krużgankami a świątynią to teren dawnego cmentarza przykościelnego. W 1949 roku nagrobki przeniesiono na nowy cmentarz. Pozostawiono jedynie cztery kamienne posągi w narożnikach, wykonane w latach 1732- 1733:
[[Image:Wysoki_oltarz_lipka.JPG|thumb|right|350 px|Ołtarz Główny w Bazylice. Źródło:commons.wikimedia.org]]
*[[Rzeźba Matki Bożej Niepokalanej w Bazylice w Świętej Lipce|figurę Niepokalanej]],
*[[Kamienny krucyfiks w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Świętej Lipce|kamienny krucyfiks]],
*[[Portret Stefana Sadorskiego w Bazylice w Świętej Lipce|portret fundatora świątyni - Stefana Sadorskiego]],
*a także figury św. Józefa i św. Anny.
W fasadzie bazyliki, we wnęce umieszczono symbol sanktuarium, [[Figura Matki Bożej na Lipie w Bazylice w Świętej Lipce|Figurę Matki Boskiej na Lipie]]. W niszach wież stoją zaś rzeźby pierwszych jezuitów: św. Ignacego i św. Franciszka Ksawerego. Na gzymsie nad kolumnami umieszczono posągi świętych Piotra i Pawła.

== Ołtarz główny ==
Jest dziełem Peuckera z 1714 roku. Znajduje się w nim cudowny obraz Matki Boskiej Świętolipskiej, namalowany w 1640 roku przez Bartłomieja Pensa z Flamandii. Przepiękne suknie ze srebra za dziełem Samuela Grewa z Królewca (1719). Ten sam złotnik jest też autorem dekoracji tabernakulum i monstrancji w kształcie lipy, która została skradziona z kościoła w 1980 roku. Jedenastego sierpnia 1968 r. Prymas Polski Ks. kardynał Stefan Wyszyński dokonał ceremonii przyozdobienia wizerunki Matki Boskiej koronami papieskimi. Sumę celebrował Ks. kardynał Karol Wojtyła.

Od XVI do XVIII wieku Święta Lipka stanowiła granicę państwową i wyznaniową: katolicyzmu na [[ewim:Warmia|Warmii]] i luteranizmu w [[ewim:Prusy Książęce|Prusach Książęcych]]. Sanktuarium stało się miejscem wyjątkowym, które od wieków jednoczyło dwa wyznania. Protestanci po kryjomu sympatyzowali z tymi, którzy modlili się przy drzewie, gdzie umieszczona została figura. Znajdująca się w bazylice mniejszej Matka Boska Świętolipska otrzymała nie przypadkowo tytuł Matki Jedności Chrześcijan.

==Organy ==
[[Image: Dobre.jpg‎ |thumb|right|250px| Organy w Świętej Lipce Źródło: commons.wikimedia.org]]
Zbudowane zostały w latach 1719-1721 przez organmistrza z Królewca, Jana Josue Mosengela. Już w tamtych czasach zaliczano je do najlepszych. Instrument początkowo projektowany był jako 18-głosowy o dwóch manuałach (bez pedału). W ostatniej formie, w roku 1721 dysponował trzema manuałami, pedałem oraz dyspozycją 40 głosów o barokowym brzmieniu. Jak wszystkie instrumenty w tamtych czasach, organy świętolipskie posiadały trakturę mechaniczną, a niezbędne do gry powietrze pompowane było przez 4 klinowe miechy uruchamiane nożnie przez tzw. kalikantów.

Mosengel przywiązywał wielką wagę zarówno do brzmienia instrumentu, jak i do jego wystroju zewnętrznego, którego elementy wykonywał w swoim warsztacie. Podziwiany do dzisiaj niezwykle kunsztownie wykonany prospekt organów z ruchomymi figurami również jest dziełem warsztatu mistrza Mosengela. Szafa zewnętrzna organów świętolipskich należy do najlepszych wzorców prospektów barokowych. Jest bogato zdobiona ornamentem roślinnym, złożonym głównie z przeplatanych wstęgami splotów akantu. Na zwieńczeniach więzi umieszczone są rzeźby przedstawiające aniołów grających na różnych instrumentach.

Wnętrze instrumentu zostało gruntownie przebudowane w 1905 roku. W miejsce większości barokowych głosów wstawiono nowe, o romantycznym brzmieniu ( łącznie 35 głosów), a trakturę mechaniczną zastąpiono pneumatyczną.

W czasie wojen światowych organy bardzo ucierpiały. Po II wojnie uzupełniono brakujące piszczałki, a w roku 1970 opiekujący się instrumentem jezuita, brat Waldemar Strzyżewski uruchomił nieczynne przez długie lata figury.

==Bazylika Mniejsza ==
[[Image:Lipka fasada.JPG|thumb|left|350px|Przemalowana niedawno fasada bazyliki z żółto-złotego na czerwono-różowy nawiązuje do oryginalnej kolorystyki świątyni Źródło:commons.wikimedia.org]]

W 1958 r. w Świętej Lipce studenci ks. dr. Karola Wojtyły nieśli go z radości na rękach, na wieść o biskupiej nominacji ich nauczyciela. Dzisiaj u podnóża ponad 300-letniego kościoła możemy podziwiać skromny, ale niezwykle piękny pomnik dwóch najważniejszych Polaków: Prymasa Tysiąclecia kard. Stefana Wyszyńskiego i bł. Ojca Świętego Jana Pawła II.

Dekretem z dnia 24 lutego 1983 roku papież Jan Paweł II nadał kościołowi w Świętej Lipce tytuł bazyliki mniejszej, a uroczyste ogłoszenie tego dekretu odbyło się 29 maja 1983 roku, czyli w dniu Nawiedzenia NMP. W tym dniu przybyła do Świętej Lipki pielgrzymka gwiaździsta, prowadzona przez trzech biskupów równocześnie, z trzech miast: Reszla, Kętrzyna i Mrągowa. Ordynariusz warmiński, biskup Jan Obłąk odczytał bullę papieską i poświęcił tablicę pamiątkową, wmurowaną przy wejściu do kościoła.

W trzechsetną rocznicę konsekracji kościoła odbyło się w Świętej Lipce sympozjum naukowe poświęcone Feliksowi Nowowiejskiemu, a główna uroczystość jubileuszowa z udziałem Episkopatu Polski miała miejsce 20 czerwca 1993 r.

Od 1989 r. w okresie wakacyjnym, w piątki, w godzinach wieczornych odbywają się w Bazylice "Świętolipskie Wieczory Muzyczne"- wydarzenie artystyczne o randze międzynarodowej.

==Multimedia ==

<youtube>3GhvBz-uuRM</youtube>

==Zobacz też==
*[[Świętolipskie Wieczory Muzyczne]]
*[[Rze%C5%BAba_Matki_Bo%C5%BCej_Niepokalanej_w_Bazylice_w_%C5%9Awi%C4%99tej_Lipce|Rzeźba Matki Bożej Niepokalanej w Bazylice w Świętej Lipce]]
*[[Kamienny krucyfiks w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Świętej Lipce|Kamienny krucyfiks w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Świętej Lipce]],
*[[Portret Stefana Sadorskiego w Bazylice w Świętej Lipce|Portret Stefana Sadorskiego w Bazylice w Świętej Lipce]],
*[[Figura Matki Bożej na Lipie w Bazylice w Świętej Lipce|Figura Matki Bożej na Lipie w Bazylice w Świętej Lipce]],
*[[ewim:Michał Radziejowski|Biskup Michał Stefan Radziejowski]],
*[[ewim:Szymon Rudnicki|Biskup Szymon Rudnicki]]
*[[ewim:Święta Lipka|Święta Lipka]]
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]

==Bibliografia ==

1.Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, Tom II Święta Warmia, praca zbiorowa
pod red. ks. Bronisława Magdziarza, Olsztyn 1999. 
2.http://pl.wikipedia.org/wiki/Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce. 
3.http://www.masuria.eu/zespol-klasztorny-w-swietej-lipce/ 
4.Tadeusz Pawlicki (TJ), Bądź pochwalona Świętolipska Matko, Święta Lipka, 1993.
5.Jerzy Paszenda (TJ), Święta Lipka, Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn, 1996. 
6.http://www.opoka.org.pl/ 
7.http://www.opiekun.kalisz.pl 

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Sanktuaria]]
[[Category: Powiat kętrzyński]]
[[Category: Reszel (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category: 1601-1700]]

Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie

2015-01-26T18:50:33Z

Arom2001:

[[Image: Krosno baz.jpg |thumb|right|450px|Sanktuarium w Krośnie - Mała Święta Lipka Źródło:http://www.dioblina.eu]]

Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Pannyi św. Józefa w Krośnie (1709-1759) – zwane Małą Świętą Lipką

==Historia ==

Najpierw była tu wieś założona w 1384 roku na miejscu pruskiej osady. Nazwę wzięła od nazwiska jej pierwszego właściciela Johanna von Crossen. Kult maryjny w [[ewim:Krosno (gmina Orneta)|Krośnie]] związany był ze znalezieniem w końcu XIV w. w nurcie płynącej przez Krosno [[ewim:Rzeka Drwęca|Drwęcy]] – alabastrowej figurki Matki Bożej. W pobliżu tego miejsca ok. 1400 r. postawiono drewnianą kaplicę, a w 1593 r. – murowaną – i tam umieszczono otaczane kultem figurkę Figurka zniknęła z kościoła w 1945 roku. Nie wiadomo, czy została ukryta, czy też padła łupem jakiegoś rosyjskiego żołnierza.

Obecnie istniejący kościół i jego otoczenie zbudowano w latach w latach 1709-1759 na dębowych palach. Aby ołtarz główny postawić dokładnie w miejscu znalezienia figurki zmieniono koryto rzeki. Fundatorem budowy zespołu odpustowego był biskup Teodor Potocki , budowniczym zaś Hans Christopher Reimers z Ornety. Budowę kościoła zakończono w 1720 roku, a wykańczanie wnętrza i zdobienia fasady dopiero w 1759 roku.
Ósmego września 1720 r., w Święto Narodzenia NMP biskup Teodor Potocki w obecności siedmiu kanoników katedralnych i czterech dobromiejskich dokonał poświęcenia kościoła w stanie surowym, nadając mu zachowany do dziś tytuł Nawiedzenia NMP i św. Józefa. W grudniu tego roku zmarł budowniczy kościoła Jan Krzysztof Reimers i został pochowany w jego podziemiach. Przez dwa kolejne lata trwały prace wykończeniowe a następnie kosztowne wyposażanie świątyni. W 1722 r. położono przywiezioną z Gdańska kamienną posadzkę. Z Gdańska pochodzą dwa dzwony, które poświęcono rok później.

== Architektura ==

Budowa zespołu pielgrzymkowego w Krośnie wzorowana była na znanym założeniu architektonicznym Świętej Lipki. Kościół, obejścia krużgankowe z kaplicami narożnymi i dom kongregacji wybudowane zostały z czerwonej cegły i pokryte tynkiem. Dom wzniesiono w latach 1724-1727 na północny wschód od kościoła. W przeciwieństwie do samej świątyni zarówno jego projekt jak i realizacja były dziełem miejscowego warsztatu budowlanego prowadzonego mistrza budowlanego Piotra Olchowskiego z Reszla. Jeszcze podczas budowy tego jednopiętrowego budynku zapadła decyzja o budowie ostatniego elementu obecnego zespołu, czyli krużgankowego obejścia kościoła. Budowę krużganków w rozpoczęto 1726 roku. Powstało wtedy skrzydło wschodnie wraz z flankującymi je kaplicami. W tym samym lub następnym roku wzniesione zostały skrzydła południowe i północne, wchodzące w budynek kongregacji księży.
W latach 1751-1759 miała miejsce niewielka przebudowa i dekoracja fasady kościoła. Jej fundatorem był biskup Adam Grabowski. Zdobienia fasady świątyni wykonane zostały w warsztacie Krzysztofa Perwangera zakończono około 1760 r. Fasada pokryta została sztukateriami o motywach rokokowych. Nad portalem umieszczono reliefowe panneau ze sceną Nawiedzenia NMP wykonaną ze stiuku a w szczycie bliżej nie określoną dziś figurkę Matki Boskiej, która przetrwała jedynie do 1845 roku. W niszach fasady znalazły swe miejsce figury czterech Ojców Kościoła oraz śś. Piotra i Pawła.
Niedługo po wykończeniu i przyozdobieniu fasady kościoła przystąpiono do budowy zachodniego skrzydła krużganków i flankujących je kaplic. Za kościołem, w obrębie krużganków, ocalał do dziś cmentarz proboszczów.
W 1768 r. w przejeździe bramy zamontowano dekoracyjne kute wrota. Zostały one sprowadzone z Elbląga. Prace wykończeniowe trwały jeszcze do 1777 roku. Można przyjąć, że zespół pielgrzymkowy w Krośnie koło Ornety przybrał swą ostateczną formę w II poł. XVIII w.
II połowa XVIII w. była czasem spokojnego rozwoju sanktuarium. Skończyły się kataklizmy trapiące Warmię w XVII i początkach XVIII wieku. Nowo wybudowany kościół nie wymagał remontów. Przybywających licznie pielgrzymów obsługiwali księża zgromadzeni w Kongregacji.
Zespół pielgrzymkowy ucierpiał dopiero w czasie ofensywy wojsk rosyjskich w sierpniu 1914 roku. Podczas ataku rosyjskiego spłonął dach kościoła. Całkowicie zostały zniszczone barokowe hełmy na wieżach. Poważnie zniszczona została kaplica północno-wschodnia i przylegające doń fragmenty krużganka. Spalony został też dom Kongregacji. Niemal natychmiast podjęto prace zabezpieczające i remontowe. Trwały one do 1928 roku.
W latach 1925-1927 drewniane figury Chrystusa i apostołów z attyki zachodniego skrzydła krużganka zostały zastąpione kamiennymi kopiami wykonanymi przez Franz Threyne z Królewca. Oryginalne figury w 1941 r. zostały wywiezione do Królewca.

Świeżo odrestaurowane po zniszczeniach wojennych sanktuarium w Krośnie w 1932 r. znalazło się obok Świętej Lipki, Gietrzwałdu, Stoczka i Głotowa na liście znaczniejszych miejsc peregrynacji polecanych wiernym przez synod diecezjalny. Biskup Maksymilian Keller zarządził do nich diecezjalne pielgrzymki i sam wielekroć w nich uczestniczył, co wydatnie przełożyło się na wzrost zainteresowania nimi katolików niemieckich.

Druga wojna światowa nie spowodowała w zabudowaniach zespołu tak poważnych zniszczeń jak pierwsza. Sanktuarium poniosło jednak ogromną stratę. W 1945 r. zaginęła czczona tu od 500 lat alabastrowa figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem.
W latach 1821-1945 Krosno było własnością diecezjalnego przytułku księży emerytów. Po 1945 r. dobra ziemskie zostały przejęte przez Fundusz Ziemi a w 1954 roku przekazane PGR. W października 1994 roku w Krośnie utworzona została samodzielna parafia. W 2007 roku z inicjatywy senatora warmińskiego R. Góreckiego kilkudziesięciu senatorów wystosowało apel do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o ratowanie zabytkowego kościoła.

== Wnętrze świątyni ==
Układ wnętrza świątyni nawiązuje do rozwiązań architektonicznych w kościele św. Piotra i Pawła w Krakowie. Na obecne wyposażenie wnętrza składa się:
*siedem ołtarzy,
*ambona,
*empora muzyczna z prospektem organowym,
*obrazy, w tym siedem autorstwa [[ewim:Piotr Kolberg|Piotra Kolberga]] z początku XVIII w.
*konfesjonały oraz
*zespół barokowych ław.
Szereg figur i dekoracji pochodzi z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].

[[Organy w Sanktuarium Maryjnym Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny i św. Józefa w Krośnie|Organy]] zbudowane zostały przez Jerzego Wolffa i jego syna w latach 1729-1731. W kościele znajduje się też późnobarokowa ambona z 1725 r. ze srebrnymi elementami wystroju. Na barokowe wyposażenie świątyni składa się też siedem ołtarzy, ambona, empora muzyczna i prospekt organowy.
Pięć barokowych ołtarzy wykonał w latach 1722-1729 [[ewim:Krzysztof Peucker|Krzysztof Peucker]] (Preike) z Reszla.
W 1724 roku wystawiono ołtarz główny, w którego centralnej części umieszczono znalezioną niegdyś w rzece alabastrowej figurkę Madonny z Dzieciątkiem (dziś jest to kopia, oryginał figurki zaginął w 1945 roku.). W następnym roku wzniesiono ołtarz w pierwszej od prezbiterium kaplicy południowej a w następnych latach – dwa kolejne ustawione naprzeciw siebie w środkowym przęśle nawy.

Prawdopodobnie jedynym motywem wzniesienia tu tak wspaniałego kościoła odpustowego była odpowiedź na stale – zwłaszcza w 2 połowie XVII wieku - narastający ruch pątniczy. Niewątpliwie trwał on w latach budowy sanktuarium.

== Multimedia ==

<youtube>3NHsPMY8PtA</youtube>

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]
*[[Organy w Sanktuarium Maryjnym Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny i św. Józefa w Krośnie]]

==Bibliografia ==

1.M.Borzyszkowski, A. Kopiczko, J. Wojtkowski, Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Olsztyn, 1996. 
2.J.Chłosta, Słownik Warmii (historyczno-geograficzny), Olsztyn 2002. 
3.Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, Tom I Święta Warmia, praca zbiorowa pod red.ks. Bronisława Magdziarza, Olsztyn 1999. 
4.J.Obłąk, Historia diecezji warmińskiej, Olsztyn 1959. 
5.K.Wróblewska, Malarstwo Warmii i Mazur od XV do XIX wieku, Olsztyn 1978 
6.http://mapa.nocowanie.pl 
7.http://mojemazury.pl 
8.http://www.szlak-pielgrzymkowy.pl 

[[Category:Sanktuaria]]
[[Category: Kościoły i kaplice]]

[[Category: Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category: 1701-1800]]

Statuetka Mrongowiusza 2003

2015-01-26T04:50:32Z

Arom2001: /* Laureaci */

Czwarta edycja nagrody [[Statuetka Mrongowiusza]] przyznana w 2003 r. za szczególne zasługi dla miasta [[ewim:Mrągowo|Mrągowa]].

==Zasady==
Nagroda przyznawana jest osobom i instytucjom szczególnie zasłużonym dla miasta Mrągowa, za całokształt pracy społeczno-zawodowej. Wnioski o jej przyznanie mogą składać do Urzędu Miasta w Mrągowie instytucje i organizacje społeczne znajdujące się na terenie miasta, a także radni, członkowie Kapituły Statuetki Mrongowiusza oraz mieszkańcy.

==Opis==
Uchwałą Rady Miasta Statuetkę Mrongowiusza otrzymał [[Władysław Marczuk]]. Wnioskodawcą w tej sprawie było Polskie Towarzystwo Numizmatyczne Oddział w Mrągowie.

==Laureaci==
*[[Władysław Marczuk]] - uhonorowany Statuetką Mrongowiusza nr 9 – z zamiłowania kolekcjoner pamiątek z przeszłości Mrągowa, od wielu lat działa aktywne w mrągowskim oddziale Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego, jest jednym z fundatorów pomnika [[ewim:Krzysztof Celestyn Mrongowiusz |Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza]], od 1993 r. aktywnie działa w Miejskim Klubie Sportowym „Mrągovia”

==Bibliografia==
#''Statuetka Mrongowiusza'' // „Magazyn Mrągowski”. - 2005, nr 15/16, dod. „Walka o Słowo Polskie”, s. 8.

==Zobacz też==
*''Statuetka Mrongowiusza'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.mragowo.pl/informator/ludzie_roku.html www.mragowo.pl]
[[Category:Nagrody]]
[[Category:Powiat mrągowski]]
[[Category:Mrągowo]]
[[Category:1990-]]

Ryszard Bitowt

2015-01-26T04:49:38Z

Arom2001: /* Publikacje */

[[Image:bitowt_ryszard_portret.jpg|thumb|right|200px|Fot. z archiwum autora. Źródło: „Gazeta Olsztyńska”, 2010, nr 264, s. 15.]]
[[Image:bitowt_ryszard_szkola.jpg|thumb|right|250px|Ryszard Bitowt z uczniami klasy VII Szkoły Podstawowej w Pieszkowie, 1960 r. Fot. z archiwum autora. Źródło: „Gazeta Olsztyńska”, 2010, nr 264, s. 15.]]
(1930- ) – nauczyciel, etnograf, kolekcjoner, działacz społeczny, kronikarz związany z [[ewim:Mrągowo|Mrągowem]]

==Biografia==
Urodził się w 1930 r. jako syn Moniki z domu Duchiewicz i Antoniego Bitowta - sołtysa i gospodarza z Białozoryszek pod Wilnem, w rodzinie o bogatych tradycjach patriotycznych. Uczył się w progimnazjum w Bezdanach. W styczniu 1946 r. wraz z rodziną opuścił Bezdany i w maju tegoż roku, w ramach akcji repatriacyjnej trafił do Pieszkowa koło [[ewim:Lidzbark Warmiński|Lidzbarka Warmińskiego]]. W 1963 r. przeniósł się do [[ewim:Wyszembork|Wyszemborka]] koło [[ewim:Mrągowo|Mrągowa]]. W 1974 r. osiadł w Mrągowie, gdzie mieszka do dziś.

==Działalność==
Już jako młodych chłopiec, w czasie II wojny światowej, wraz z ojcem brał udział w akcjach ukrywania książek ze zbiorów bibliotecznych i prywatnych przed zniszczeniem. Ocalała część trafiła w 1946 r. do Społecznej Biblioteki w Pieszkowie, utworzonej z inicjatywy Antoniego Bitowta, a prowadzonej przez kolejnych 16 lat przez Ryszarda Bitowta. Na początku 1947 r. został nauczycielem w Szkole Podstawowej w [[ewim:Górowo Iławeckie|Górowie Iławeckim]] (w wieku 17 lat). Po rozpoczęciu pracy w Wyszemborku działał na rzecz rozwoju kultury i edukacji wsi. Organizował zespoły artystyczne. Znaczącym sukcesem była wygrana w konkursie „Wieś bliżej teatru”. Organizował także lokalną zasadniczą szkołę rolniczą. W latach 1974-1984 pracował w Szkole Podstawowej nr 1 w [[ewim:Mrągowo|Mrągowie]]. W tym czasie stworzył szkolną izbę pamięci, zorganizował Szkolne Towarzystwo Archeologiczne i Numizmatyczne oraz współtworzył [[Towarzystwo Miłośników Ziemi Mrągowskiej]] (prowadził sekcję historyczną badającą i popularyzującą dzieje miasta i okolic). Po przejściu na emeryturę nadal rozwija liczne pasje: kolekcjonerską, historyczną i społecznikowską.

===Kolekcjonerska===
Zainteresowania kolekcjonerskie odziedziczył po ojcu, dzięki któremu po przyjeździe w okolice Mrągowa ratował pamiątki polskości [[ewim:Warmia|Warmii]] i [[ewim:Mazury|Mazur]]: kolekcje znaczków pocztowych, starych banknotów, numizmatów, medali, starych pocztówek, głównie zaś pamiątek związanych z osobą Józefa Piłsudskiego. Dziś stanowią one cenny zbiór o wartościach historycznych i edukacyjnych. Swoje kolekcje prezentował w formie tematycznych wystaw historycznych, m.in. w trakcie edycji Festiwalu Kultury Kresowej w Mrągowie:
*[[I Festiwal Kultury Kresowej w Mrągowie]] (1995) – ph. ''Polskie Pamiątki Kresowe''
*[[XIII Festiwal Kultury Kresowej w Mrągowie]] (2007)
*[[XV Festiwal Kultury Kresowej w Mrągowie]] (2009)
*[[XVI Festiwal Kultury Kresowej w Mrągowie]] (2010) – ph. ''Dokumenty kresowe, pamiątki i przedmioty codziennego użytku''

===Społeczna===
Jako długoletni nauczyciel i wychowawca kilku pokoleń mrągowskiej młodzieży, także dziś popularyzuje wiedzę o dziejach Mazur, a zwłaszcza Mrągowa i okolic. Uczestniczy w akcjach edukacyjnych jak np. „Zielone archiwum mówionej historii”. Jest także inicjatorem reaktywowania w Mrągowie sanatorium.

===Historyczna===
Jest badaczem i popularyzatorem dziejów Mazur, zwłaszcza zaś Ziemi Mrągowskiej. Analizuje i kolekcjonuje (kontynuując pasje ojca) kamienie ze znakami pogańskimi. Bada pierwotne pismo pogańskich Prusów. Jest autorem wielu publikacji poświęconych historii Mrągowa.

==Publikacje==
*''Pieniądz zastępczy Prus Wschodnich, ze szczególnym uwzględnieniem Mrągowa i Ziemi Mrągowskiej'' (1999)
*''Nekropolie Mrągowa'' (1999)
*''Historia parku im. Juliusza Słowackiego w Mrągowie'' (2000)
*''Droga do Polski. Wspomnienia'' (2000)
*''Neuanfang in Ostpreussen'' (2000)
*''Nowe życie na Mazurach'' (2001)
*''Len. Znaczenie gospodarcze upraw lnu i konopii w powiecie mrągowskim od czasów najdawniejszych do 1945 roku na tle tradycji i obyczajów oraz porównań z sąsiednimi krainami'' (2006)
*''Regionaliści Warmii i Mazur ujawniają tajemnice'' (2009)
Autor wspomnień w pracach zbiorowych:
*''Codzienność zapamiętana : Warmia i Mazury we wspomnieniach'' / red. Hans Jürgen Karp, [[Robert Traba]] (2004)
*''Wypędzeni ze Wschodu : wspomnienia Polaków i Niemców'' / red. Hans-Jürgen Bömelburg, Renate Stössinger, [[Robert Traba]] (2001)
Jest autorem broszurowego wydania zawierającego legendy mrągowskie (zebrane i opublikowane z okazji 35-lecia Towarzystwa Miłośników Ziemi Mrągowskiej). Publikował także na łamach pism regionalnych: „[[Magazyn Mrągowski]]”, „[[Mrągowskie Studia Humanistyczne]]”, „[[Gazeta Olsztyńska]]”. Tematem jego artykułów prasowych były zagadnienia z dziejów Mrągowa ([[ewim:Krzysztof Celestyn Mrongowiusz|Krzysztof Celestyn Mrongowiusz]], nekropolie Mrągowa, przedwojenna historia parku im. Juliusza Słowackiego) oraz wspomnienia sprzed czasu repatriacji. W 1997 r. ukazał się w piśmie „[[Borussia]]” tekst pt. ''Wypędzenie'' wyróżniony w konkursie „Wypędzenie ze Wschodu (1939-1959)” zorganizowanym przez Ośrodek „Karta”.

==Udział w organizacjach==
Przez wiele lat był prezesem mrągowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego. Aktywnie działa w [[Towarzystwo Miłośników Ziemi Mrągowskiej |Towarzystwie Miłośników Ziemi Mrągowskiej]] oraz kilku innych stowarzyszeniach. Należy do mrągowskiego oddziału Stowarzyszenia Dzieci Wojny w Polsce.

==Nagrody i odznaczenia==
*Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
*Medal 40-lecia Polski Ludowej
*Złota Odznaka z Diamentowym Orłem (najwyższe odznaczenia PCK)
*Członek [[ewim:Zjednoczone Stronnictwo Ludowe na Warmii i Mazurach|Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego]] (od 1951 r.)
*Order Wdzięczności Społecznej (1985)
*Zasłużony dla Numizmatyki Polskiej (1993)
*[[Statuetka Mrongowiusza 2000 |Statuetka Mrongowiusza]] nr 2 za całokształt pracy społeczno-zawodowej na rzecz miasta Mrągowa (2000)
*III miejsce w konkursie [[Ars Libris 2009 |Ars Libris]] za książkę „Regionaliści Warmii i Mazur ujawniają tajemnice” (2009) – współautor

==Bibliografia==
#Wenzlawski, Alfred: ''Kawaler Orderu Wdzięczności Społecznej'' / Alfred Wenzlawski // „Gazeta Olsztyńska”. – 1985, nr 156, s. 5.
#Wieczorek, Stanisław: ''Wciąż taki sam'' / Stanisław Wieczorek // „Warmia i Mazury”. – 1986, nr 24, s. 3.
#Mazgal, Ewa: ''Zapomniałem, jak się tańczy. Z Białozoryszek do Polski'' / Ewa Mazgal // „Gazeta Olsztyńska”. – 1998, nr 31, s. 4.
#Brzozowski, Stanisław: ''Piłsudski był sąsiadem moich rodziców'' / Stanisław Brzozowski // „Gazeta Olsztyńska”. - 2010, nr 264, s. 14-15.
#Adamowicz, Krystyna: ''Gdy wyjeżdzali, ojciec całował próg domu'' / Krystyna Adamowicz. - (Rodowody wileńskie) // „Gazeta Olsztyńska”. - 2010, nr 218, s. 20-21.
#Katarzyński, Władysław: ''Prywatne muzeum patrioty z Mrągowa. Siedziałem na Kasztance'' // Władysław Katarzyński // „Gazeta Olsztyńska”. – 1999, nr 220, dod. „Magazyn”, s. 10.

==Zobacz też==
*''Nagrodzeni Statuetka Mrongowiusza'' [http://www.mragowo.pl/informator/ludzie_roku.html www.mragowo.pl]
*Enerlich, Katarzyna: ''Tajemnice Ryszarda Bitowta'', materiał na stronie [http://it.mragowo.pl/tajemnice-ryszarda-bitowta,0,1072,pl.html it.mragowo.pl]
*Wojciechowska, Zofia: ''Zielone archiwum mówionej historii'', materiał na stronie [http://mragowo.wm.pl/26903,Zielone-archiwum-mowionej-historii.html /mragowo.wm.pl]

[[Category:Organizatorzy i animatorzy kultury|Bitowt,Ryszard]]
[[Category:Działacze społeczni|Bitowt,Ryszard]]
[[Category:Badacze historii i kultury|Bitowt,Ryszard]]
[[Category:Powiat mrągowski|Bitowt,Ryszard]]
[[Category:Mrągowo|Bitowt,Ryszard]]
[[Category:1945-1989|Bitowt,Ryszard]]
[[Category:1990-|Bitowt,Ryszard]]

Andrzej Wakar

2015-01-26T04:38:01Z

Arom2001:

[[Image:wakar1.jpg|thumb|right|300px|Źródło: Cykl ''Życiorysy'' [http://www.muzeum.olsztyn.pl/inf/inf.htm Muzeum Warmii i Mazur] ]]
(1920-1995) – historyk, publicysta, działacz społeczny, edytor (pseud.: Antoni Rawka)

== Biografia ==
Urodził się 30 listopada 1920 r. w Warszawie w rodzinie Włodzimierza i Marii z Czmochów. W 1938 r. ukończył gimnazjum im. W. Górskiego i rozpoczął studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Przerwał studia z powodu wybuchu wojny. Brał udział w Powstaniu Warszawskim w obronie cywilnej. Po wojnie najpierw mieszkał w [[ewim:Bartoszyce|Bartoszycach]] (1945-1948), a następnie w 1949 r. przeniósł się do [[ewim:Olsztyn|Olsztyna]]. W tym czasie podjął przerwane studia historyczne, które ukończył w 1962 r. W 1988 r. uzyskał tytuł doktora nauk humanistycznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. W Olsztynie pracował aż do emerytury. Zmarł 21 maja 1995 r.

== Działalność ==
W latach 1945-1948 był wicestarostą i pierwszym przewodniczącym Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Bartoszycach. Po przyjeździe do Olsztyna w 1949 r. rozpoczął pracę w Zarządzie Miejskim, na stanowisku naczelnika Wydziału Ogólno-Organizacyjnego. Następnie w latach 1952-1956 pełnił funkcję sekretarza Zarządu Wojewódzkiego [[ewim:Towarzystwo Wiedzy Powszechnej w Olsztynie|Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Olsztynie]]. Pracował też w redakcji miesięcznika społeczno-kulturalnego „[[Warmia i Mazury]]” oraz tygodnika ilustrowanego „[[Panorama Północy]]”. W latach 1966-1987 był redaktorem naczelnym i dyrektorem [[Wydawnictwo Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Pojezierze” | Wydawnictwa „Pojezierze”]]. Angażował się w działania społeczno-polityczne i kulturalne regionu. Należał do założycieli [[Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Pojezierze” |Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Pojezierze”]], uczestniczył aktywnie w pracach [[ewim:Polskie Towarzystwo Historyczne na Warmii i Mazurach|Polskiego Towarzystwa Historycznego, [[Ośrodek Badań Naukowych im Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie |Ośrodka Badań Naukowych im Wojciecha Kętrzyńskiego]] i Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego. Był także członkiem Związku Literatów Polskich, Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek oraz Stowarzyszenia Autorów ZAIKS.

== Publikacje ==
[[Image:wakar2.jpg|thumb|right|200px|Publikacja Wydawnictwa „Pojezierze”, Olsztyn 1971.]]
[[Image:wakar3.jpg|thumb|right|200px|Publikacja Wydawnictwa „Pojezierze”, Olsztyn 1986.]]
[[Image:Wakar71.jpg|thumb|right|200px| Źródło: Archiwum [[Andrzej Cieślak|Andrzeja Cieślaka]]]]
Debiutował w 1954 r. na łamach „[[Głos Olsztyński |Głosu Olsztyńskiego]]” szkicem historycznym ''Kultura Warmii i Mazur w dobie Odrodzenia''. Jego debiutem książkowym była broszura ''Sto lat walki o szkolę polską na Mazurach i Warmii'' (1955). Na łamach „[[Warmia i Mazury |Warmii i Mazur]]” opublikował kilkanaście opowiadań o tematyce regionalnej. Wynikiem podróży na Kubę był cykl reportaży, najpierw drukowanych w „[[Panorama Północy |Panoramie Północy]]”, później wydanych w książce. Napisał szkice i portrety wybitnych Warmiaków i Mazurów oraz wiele popularnonaukowych opracowań historycznych, m.in. na temat walki o polską szkołę, plebiscytów w 1920 r. Edytorsko opracował i poprzedził wstępami m.in. prozę [[Ernst Wiechert |E. Wiecherta]], [[Karol Małłek |K. Małłka]], [[ewim:Anna Łubieńska |A. Łubieńskiej]], [[Wojciech Kętrzyński |W. Kętrzyńskiego]]. Wiele uwagi poświęcił dziejom „[[Gazeta Olsztyńska |Gazety Olsztyńskiej]]”, oprócz artykułów naukowych i popularnonaukowych owocem tych zainteresowań była obszerna monografia tego czasopisma, w której omówił lata 1886-1918 (lata międzywojenne opracował W. Wrzesiński). Jako dyrektor wydawnictwa był inicjatorem wydawania serii monografii ''Miasta Warmii i Mazur'' (w serii ukazało się 19 praca w latach 1966-1983) i ''Literatura Warmii i Mazur w dawnych wiekach'' (11 prac w latach 1973-1988). Samodzielnie opublikował m.in.:
*''Sto lat walki o szkolę polską na Mazurach i Warmii'' (1955)
*''[[ewim:Krzysztof Celestyn Mrongowiusz|Krzysztof Celestyn Mrongowiusz]]'' (1956)
*''Sześć wieków Olsztyna'' (1956) - współautor [[Bolesław Wolski]]
*''Wojciech Kętrzyński wielki syn ziemi mazurskiej'' (1956)
*''O polskości Mazur i Warmii w dawnych wiekach'' (1958)
*''Przebudzenie narodowe Warmii'' 1886-1893 (1965)
*''Giżycko. Z dziejów miasta t powiatu'' (1966) - współautor [[Tadeusz Willan]]
*''Kształtowanie się władzy ludowej na Warmii i Mazurach 1945-1947'' (1966)
*''Węgorzewo. Z dziejów miasta i powiatu'' (1968) - współautor [[Bohdan Wilamowski]]
*''Plebiscyt na Pojezierzu Mazurskim'' (1970)
*''Olsztyn 1353-1945'' (1971)
*''Kronika Olsztyna 1945-1950'' (1972)
*''Bałwany chwaląc bez zakonu żył. Szkice i portrety'' (1986)
*''„[[Gazeta Olsztyńska]]” w latach 1886-1939'' (1986) - współautor [[Wojciech Wrzesiński]]

== Nagrody ==
Otrzymał liczne nagrody, w tym:
*II nagrodę [[Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie |Ośrodka Badań Naukowych]] za wspomnienia w konkursie „Moje życie i praca na Warmii i Mazurach” (1967)
*Wojewódzką Nagrodę Literacką (1970)
*[[Regionalna Nagroda im. Michała Lengowskiego |Regionalną Nagrodę Stowarzyszenia PAX im. M. Lengowskiego]] (1976)
*Nagrodą Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Historycznego za edycję monografii ''Z dziejów miast i powiatów'' (1976)
*Nagrodą Instytutu Zachodniego za monografię Gazeta Olsztyńska 1886-1939 – wspólnie z [[wojciech Wrzesiński |W. Wrzesińskim]] (1987)
Został też wpisany do Księgi Zasłużonych dla miasta Olsztyna

== Odznaczenia ==
Został wyróżniony odznaczeniami regionalnymi i państwowymi:
*Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
*Odznaką „Zasłużonym dla Warmii i Mazur”
*Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”
*Medalem „Godzien kraj kochania” przyznany przez kapitułę Nagrody im. Biskupa Ignacego Krasickiego, za „wybitne osiągnięcia wydawnicze, popularyzatorskie i historyczne dla Regionu Warmii i Mazur” (1992)

== Bibliografia ==
#Jasiński, Janusz: ''Andrzej Wakar jako historyk. Przyczynek do powojennej historiografii Olsztyna'' / Janusz Jasiński // „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”. - 1981, nr 1, s. 179-186.
#''Olsztyńskie biografie literackie 1945-1988'' / praca zbiorowa pod red. Jana Chłosty. – Olsztyn : Towarzystwo Naukowe im. Wojciecha Kętrzyńskiego, 1991. - S. 103-106.
#Rojek, Józef Jacek: ''Literaci & literatura Warmii i Mazur. Przewodnik eseistyczny''. – Olsztyn : Fundacja Środowisk Twórczych, 2008. - S. 64-66.
#''Współcześni pisarze województwa olsztyńskiego'' / [red. nauk. Edward Martuszewski ; aut. not biograficznych Jan Burakowski et al. ; aut. bibliogr. Sabina Siemaszko, Tamara Wajsbrot.]. - Olsztyn : Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, 1972. - S. 163-164.

[[Category:Historia kultury|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Badacze historii i kultury|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Działacze społeczni|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Dziennikarze i publicyści|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Wydawcy|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Organizatorzy i animatorzy kultury|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Media|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Powiat bartoszycki|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Bartoszyce|Wakar,Andrzej]]
[[Category:Olsztyn|Wakar,Andrzej]]
[[Category:1945-1989|Wakar,Andrzej]]
[[Category:1990-|Wakar,Andrzej]]

Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Reszlu

2015-01-25T20:45:53Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_piotra i pawla_reszel_1a.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_piotra i pawla_reszel_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Igor Hrywna. Źródło: [http://naszawarmia.pl/1804-5519,Reszel-Kosciol-sw-sw-Piotra-i-Pawla,36135.html? www.nasza.warmia.pl] ]]
[[Image: kosciol_piotra i pawla_reszel_2.jpg|thumb|left|200px| Fot. Adolf Bötticher. 1890/1896 rok Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57902a.]]
[[Image: kosciol_piotra i pawla_reszel_4.jpg|thumb|left|200px| Fot. Engels. Wnętrze nawy głównej, 1937 rok Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57915.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie [[ewim:Reszel |Reszla]] (niem. Röβel), u południowych granic starego miasta, przy skraju wzgórza (obecna ulica Słowackiego).

==Historia==
Świątynia otrzymała uposażenie w przywileju lokacyjnym miasta z 12 lipca 1337 roku. Wzniesiono ją prawdopodobnie po 1360 roku (pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1402 roku). Wraz z korpusem wybudowano wówczas dolną część wieży, zakrystia i kruchta powstały w wieku XV. Kościół został częściowo zniszczony na skutek pożaru w 1474 roku. W trakcie odbudowy, którą podjęto w następnym roku, został wzniesiony nowy szczyt wschodni i gwiaździste sklepienie korpusu. W ostatniej fazie podwyższono wieżę (około 1500 roku). W dniu 3 kwietnia 1580 roku konsekracji kościoła dokonał biskup [[Marcin Kromer |Marcin Kromer]] ku czci Najświętszej Maryi Panny oraz św. Apostołów Piotra i Pawła. Po pożarze z 1806 roku, odbudowany kościół został ponownie konsekrowany 31 maja 1817 roku, przez biskupa pomocniczego [[ewim:Andrzej Stanisław Hatten |Andrzeja Stanisława Hattena]] na cześć świętych Apostołów Piotra i Pawła i św. Katarzyny. W 1837 roku powstał nowy hełm wieży z latarnią, a w latach 1822-1843 na nowo wyposażono wnętrze.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, trójnawowy, halowy, bez wyodrębnionego prezbiterium. Wzniesiono go na rzucie prostokąta z cegły, na niskiej podmurówce z kamienia.. Po stronie zachodniej znajduje się kwadratowa ośmiokondygnacyjna wieża (52 m wysokości), z kruchtą w przyziemiu przykrytą pozornym (drewnianym) sklepieniem kolebkowym. Wnętrze korpusu przykryto sklepieniem gwiaździstym, wspartym na czterech parach ośmiobocznych filarów i takiej samej liczbie półfilarów umieszczonych przy ścianach. W przylegającej od północy piętrowej zakrystii, a także w kruchcie zastosowano sklepienia gwiaździste oraz krzyżowo-żebrowe. Pomiędzy zakrystią i kruchtą znajduje się parterowa, wąska, przybudówka, natomiast po stronie wschodniej – prostokątna parterowa biblioteka, dobudowana w 1471 roku, sklepiona kolebkowo. Korpus budowli opięto szkarpami. Znajdują się w nim portale ostrołukowe o bogato profilowanych ościeżach z drugiej połowy XIV wieku. Okna osadzono od wewnątrz w szerokich ostrołukowych wnękach. Budowlę ozdobiono profilowanymi gzymsami i blendami, a także szczytami uskokowo-sterczynowym. Szczyt wschodni został rozczłonkowany szeregiem narożnie ustawionych słupków sterczynowych. Na osi szczytu znajduje się ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę. W półszczytach zakrystii zostawiono wnęki imitujące ostrołukowe okna. Od zewnątrz, we wnęce nad portalem kruchty północnej umieszczono późnobarokową grupę pasyjną, natomiast po lewej stronie portalu – pręgierz w formie okrągłej płyty kamiennej z XIV lub XV wieku. We wnęce na ścianie wschodniej znajduje się figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem z pierwszej połowy XIX wieku.

==Wyposażenie==
Ołtarz główny, ufundowany przez biskupa [[ewim:Józef von Hohenzollern |Józefa Hohenzollerna]], wykonany został w latach 1820-1822 przez [[ewim:Wilhelm Biereichel |Wilhelma Biereichela]]. Umieszczono w nim obrazy św. Piotra i Pawła oraz św. Katarzyny, namalowane przez [[ewim:Jan Blank |Jana Blanka]] w 1821 roku, a także cztery rzeźby Apostołów. [[ewim:Wilhelm Biereichel |Wilhelm Biereichel]] jest także twórcą innych elementów wyposażenia kościoła, w tym:
*dwóch ołtarzy bocznych, wykonanych w latach 1823-1825, z reliefami Zmartwychwstania (w lewym) i Wniebowzięcia (w prawym) oraz figurami aniołów,
*dwóch ołtarzy ustawionych przy czwartej parze filarów, wykonanych w latach 1826-1827; w lewym umieszczono obrazy św. Anny z Maryją i Joachimem z 1856 roku i św. Józefa oraz rzeźby alegoryczne i anioły, w prawym – obrazy św. Walentego z 1770 roku i św. Rocha, a także rzeźby zakonników i aniołów,
*ambony z 1822 roku,
*chóru muzycznego, wykonanego w latach 1828-1830,
*chrzcielnicy z ośmiobocznym ogrodzeniem zwieńczonym barokową koroną i figurami Boga Ojca, Chrztu Chrystusa i aniołków, wykonaną w latach 1828-1833,
*prospektu organowego, zbudowanego w 1841 roku wraz z [[ewim:Karol Jaroszewicz |Karolem Jaroszewiczem]].
W kościele znajdują się także cztery barokowo-klasycystyczne ołtarze boczne (ustawione przy drugiej i trzeciej parze filarów), wykonane w latach 1843-1844 przez [[ewim:Karol Ludwik Biereichel |Karola Ludwika Biereichela]]. Umieszczono w nich figury świętych: Dominika, Katarzyny, Zachariasza i Szymona z 1771 roku, a także obrazy: Pokłon Trzech Króli i Trójca Święta z XVII wieku, Boże Narodzenie, św. Szymon, św. Juda, św. Mikołaj i św. Józef, wykonane przed 1781 rokiem (z wcześniejszych ołtarzy spalonych w 1806 roku). Cztery rokokowe konfesjonały wykonał podobno w 1758 roku [[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jan Chrystian Schmidt]]. Inni badacze konfesjonały i inne elementy wyposażenia przypisują jego synowi, [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystianowi Bernardowi Schmidtowi]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].<ref>Wagner Arkadiusz, ''Warsztat rzeźbiarski Chrystiana Bernarda Schmidta na Warmii'', Olsztyn 2007, OBN, s. 267.</ref> Z pewnością Jan Chrystian Schmidt jest autorem ołtarza Matki Boskiej Bolesnej, który powstał w latach 50-tych XVIII w. Ponadto w kościele znajdują się obrazy: Niepokalanej z 1770 roku (na chórze muzycznym), Męża Boleści z pierwszej połowy XIX wieku i Matki Boskiej Bolesnej z 1826 roku, a także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.
*kielich z 1693 roku, wykonany przez złotnika z [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarka Warmińskiego]], [[ewim:Jan Bartolomowicz |Jana Bartolomowicza]],
*kielich z XVIII wieku, wykonany przez złotnika z [[ewim: Elbląg |Elbląga]] [[ewim:Jan Gottlieb Pröll |Jana Gottlieba Prölla]]
*monstrancja z 1709 roku,
*dwa relikwiarze z około 1725 roku,
*lampka wieczna z pierwszej połowy XVIII wieku,
*dwa rokokowe krzyże ołtarzowe.

==Przypisy==
<references/>

==Zobacz też==
*[[Marcin Kromer |Marcin Kromer]]
*[[ewim:Andrzej Stanisław Hatten |Andrzej Stanisław Hatten]]
*[[ewim:Józef von Hohenzollern |Józef Hohenzollern]]
*[[ewim:Wilhelm Biereichel |Wilhelm Biereichel]]
*[[ewim:Jan Blank |Jan Blank]]
*[[ewim:Karol Jaroszewicz |Karol Jaroszewicz]]
*[[ewim:Karol Ludwik Biereichel |Karol Ludwik Biereichel]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jan Chrystian Schmidt]]
*[[ewim:Jan Bartolomowicz |Jan Bartolomowicz]]
*[[ewim:Jan Gottlieb Pröll |Jan Gottlieb Pröll]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 264.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 96-97.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 81-87.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 18-19
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 177-178.

==Linki==
*''Reszel: kościół św. św. Piotra i Pawła'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://reszel.wm.pl/5519,Reszel-Kosciol-sw-sw-Piotra-i-Pawla.html#axzz2myKBFbaq www.reszel.wm.pl ] [dostęp 09.12.2013 r.]

*Pikała, Łukasz: ''Kościół św. Piotra i Pawła'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.reszel.net/reszel_kosciol_sw_piotra_pawla.htm www.reszel.net] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat kętrzyński]]
[[Category:Reszel (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Andrzeja Apostoła w Barczewie

2015-01-25T20:39:36Z

Arom2001:

[[Image: kosciol andrzeja_barczewo_1a.jpg|thumb|right|200px| Źródło: [http://pl.wikipedia.org/wiki/Parafia_%C5%9Bw._Andrzeja_Aposto%C5%82a_w_Barczewie pl.wikipedia.org] ]]
[[Image: kosciol andrzeja_barczewo_4.jpg|thumb|right|200px| Nawa kościoła. Źródło:
[http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,1,15707.html www.polskaniezwykla.pl] ]]
[[Image: kosciol andrzeja_barczewo_6.jpg|thumb|right|200px| Nagrobek Andrzeja i Baltazara Batorych. Źródło: [http://ofmbarczew.cal24.pl/wp-content/uploads/2013/01/grob.jpg ofmbarczew.cal24.pl] ]]
[[Image: kosciol andrzeja_barczewo_2.jpg|thumb|right|200px| Fot. Karl Müller. 1929 rok. Widok fasady. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 55074.]]
[[Image: kosciol andrzeja_barczewo_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Karl Müller. 1929 rok. Elewacja południowa. Widok z kościoła ewangelickiego. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 55078.]]

[[Image: kosciol andrzeja_barczewo_5.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. 1904/1909 rok. Stalle w prezbiterium. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 55104.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony na terenie [[ewim:Barczewo |Barczewa]] pod koniec XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół wzniesiono w południowo-wschodnim narożniku starego miasta. Obecnie znajduje się przy Placu Batorego.

==Historia==
Kościół został wzniesiony przy klasztorze franciszkanów, którzy zostali sprowadzeni do Barczewa w 1364 roku przez biskupa [[ewim:Jan Stryprock |Jana Stryprocka]]. Jeszcze przed końcem XIV wieku zaczęli oni wznosić czworoboczne założenie klasztorne z wirydarzem. W latach 1380-1390 wybudowano nawę kościoła, który stanowił południowe skrzydło zespołu, a po 1414 roku prezbiterium. W okresie nasilonych wpływów reformacji, w połowie XVI wieku, franciszkanie opuścili klasztor. Świątynia uległa wówczas dewastacji. Dopiero w roku 1594 kardynał [[ewim:Andrzej Batory|Andrzej Batory]] osadził w nim bernardynów. Z jego inicjatywy budowla została wyremontowana (1589-1596), a do jej południowej ściany dobudowano kaplicę św. Antoniego (1594 rok). Na przełomie XVI i XVII wieku bernardyni odrestaurowali świątynię i rozbudowali klasztor. Miejsce to było w ich posiadaniu do 1810 roku, kiedy to władze pruskie dokonały kasaty zakonu. W 1834 roku budynki klasztorne zaadaptowano na więzienie, a po pożarze z 1846 zostały rozebrane. W 1982 roku, po 172 latach nieobecności, bernardyni powrócili do Barczewa. W 1987 roku wzniesiono dla nich dom klasztorny, a od lipca 1989 roku dawny kościół poklasztorny franciszkanów stał się kościołem parafialnym.

==Opis==
Jest to świątynia jednonawowa, bez wieży, z niższym czteroprzęsłowym chórem. Główna jej część pozostaje gotycka. Fasada w stylu późnego baroku jest wynikiem przebudowy z około 1780 roku. Od zachodu znajduje się na niej łaciński napis: ''Ku chwale św. Andrzeja'', od północy widoczne są łuki tarczowe gotyckiego krużganka – jedyny ślad po rozebranym klasztorze. Wschodnią część świątyni przedłuża prezbiterium, długością dorównujące nawie. Wnętrza nawy i chóru przykrywają sklepienia kolebkowe z lunetami, z gęstą siatką żeber.

==Wyposażenie==
Świątynia posiada bogaty wystrój wnętrza, głównie z XVII i XVIII wieku. Znajduje się tam osiem barokowych ołtarzy, w tym [[Ołtarz główny w kościele pw. św. Andrzeja Apostoła w Barczewie |ołtarz główny]] z 1736 roku oraz dwa ołtarze boczne po obu stronach łuku tęczowego, datowane na lata 30-te XVIII wieku. Ich pochodzenie początkowo przypisywano [[ewim:Christoph Peucker|Krzysztofowi Peuckerowi]] z [[ewim:Reszel|Reszla]], jednak najnowsze badania wskazują na jego następcę [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jana Chrystiana Schmidta]]. Lewy poświęcony jest Świętemu Krzyżowi, prawy zaś ofiarowany Matce Boskiej Szkaplerznej. Ściany kościoła zdobią cztery inne ołtarze, stanowiące wspólną kompozycję architektoniczną:
*kompozycja rzeźb św. Rocha i św. Jana oraz obrazów św. Józefa i św. Barbary (lata 30-te XVIII wieku)
*[[Ołtarz św. Franciszka w kościele pw. św. Andrzeja Apostoła w Barczewie | ołtarz św. Franciszka]] (z 1745 roku)
*obraz św. Bonawentury i rzeźby świętych bernardyńskich
*ołtarz św. Anny
*ołtarz św. Antoniego (lata 30-te XVIII wieku).
Rokokowa ambona pochodzi z pracowni [[ewim:Krzysztof Pervanger |Krzysztofa Pervangera]] z [[ewim:Tolkmicko |Tolkmicka]]. W posadzce kościoła znajduje się płyta nagrobna biskupa warmińskiego [[ewim:Piotr Tylicki |Piotra Tylickiego]] z 1655 roku, natomiast w chórze zachowały się manierystyczne stalle zakonne z początku XVII wieku. W kaplicy św. Antoniego znajduje się renesansowy nagrobek Andrzeja Batorego i jego brata Baltazara, wykonany w gdańskim warsztacie Wilhelma i Abrahama van der Block w 1598 roku. Na podwójnym pomniku przedstawiono leżącą figurę Baltazara (w dolnej strefie) i klęczącą figurę Andrzeja (pod arkadą). Autorem dwóch figur aniołów jest [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].

==Ciekawostki==
*Sprowadzeni przez biskupa Andrzeja Batorego bernardyni zainicjowali na Warmii kult św. Antoniego, który osiągnął apogeum w XVIII wieku. Przez niemal 300 lat, 13 czerwca – na św. Andrzeja i 15 lipca – na św. Bonawenturę, do miasta ciągnęły pielgrzymki z całego regionu.
*Pomimo wybudowania grobowca rodzinnego, Andrzej Batory nie spoczął w tym kościele. W 1599 roku zrzucił biskupią mitrę, by objąć tron w rodzinnym Siedmiogrodzie i tam został zamordowany przez poddanych. Pochowano go w Białogardzie Siedmiogrodzkim.
*W kościele został pochowany [[ewim:Paweł Górnicki |Paweł Górnicki]] (1548-1632) - kanonik wileński, inflancki i warmiński, prepozyt kapituły warmińskiej, sekretarz króla Stefana Batorego. W trakcie najazdu szwedzkiego schronił się w [[Klasztor bernardynów w Barczewie |klasztorze bernardynów w Barczewie]], gdzie zmarł w 1632 r.

==Zobacz też==
*[[Kościół pw. św. Anny i św. Szczepana w Barczewie]]
*[[ewim:Jan Stryprock |Jan Stryprock]]
*[[ewim:Andrzej Batory|Andrzej Batory]]
*[[Ołtarz główny w kościele pw. św. Andrzeja Apostoła w Barczewie]]
*[[ewim:Christoph Peucker|Christoph Peucker]]
*[[Ołtarz św. Franciszka w kościele pw. św. Andrzeja Apostoła w Barczewie]]
*[[ewim:Krzysztof Pervanger |Krzysztof Pervanger]]
*[[ewim:Piotr Tylicki |Piotr Tylicki]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 2 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 66-68.
#Laskowska, Urszula: ''Barczewo: z dziejów parafii św. Anny'' / Urszula Laskowska. - Olsztyn : AD REM, 1999. – S. 172-198.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Kościoły na Warmii, Mazurach i Powiślu'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Wydawnictwo Offer, 1991. – S. 10.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 107-108.
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 50-51.
#Zaorska, K. ''Święci franciszkańscy w stallach w Kościele św. Andrzeja Apostoła w Barczewie'', w: ''Katalog świadków wiary w Barczewie, Sząbruku i Kętrzynie. Studium z edukacji artystycznej w zakresie sztuk plastycznych'', pod red. J. Wojtkowskiego, Olsztyn 2009, s. 30-37.

==Przypisy==
<references/>

==Linki==
*''Parafia Św. Andrzeja Apostoła'', materiał zamieszczony na stronie internetowej, [http://www.barczewo.bil-wm.pl/index.php?inf=9&id=1 www.barczewo.bil-wm.pl] [dostęp 28.10.2013 r.]
*''Barczewo: kościół św. Andrzeja Apostoła'', materiał zamieszczony na stronie internetowej, [http://mojemazury.pl/31320,Barczewo-kosciol-sw-Andrzeja-Apostola.html#axzz2izmTAv52 www.mojemazury.pl] [dostęp 28.10.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Barczewo (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Katarzyny w Henrykowie

2015-01-25T20:33:24Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_2.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_2a.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_5.jpg|thumb|left|200px| Fot. Anton Ulbrich. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056125.]]
[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_2b.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_6.jpg|thumb|left|200px| Fot. Anton Ulbrich. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056129.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim:Henrykowo |Henrykowo]] (niem. Heinrikau). Wieś położona jest w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska) |gminie Orneta]], w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]].

==Historia==
Pierwsze wzmianki o kościele w tej miejscowości pojawiły się dokumentach z lat 1312 i 1316. Obecną świątynię wzniesiono jednakże dopiero w drugiej połowie XIV wieku. W późniejszych wiekach była ona kilkakrotnie niszczona, a w następstwie tego remontowana i przebudowywana. Pierwszy raz ucierpiała w 1414 roku, w czasie wojnach głodowej, w 1444 roku powodem zniszczeń był pożar, a w latach 1454-1466 działania prowadzone w ramach wojny trzynastoletniej. W 1501 roku odbudowany kościół konsekrowano ku czci św. Katarzyny i św. Marii Magdaleny. W latach 1710-1715 drewnianą wieżę zastąpiono murowaną. Budowlę odnawiano również w latach 1721, 1795, 1886 i 1930-1932. Dodatkowo w 1886 roku została wykonana nadbudowa szczytu wschodniego. Pod koniec II wojny światowej budowla po raz kolejny została uszkodzona. Całkowicie zniszczono wówczas wieżę dzwonniczą. Prace remontowe i restauracyjne zakończono w 1960 roku.

==Opis==
Jest to kościół orientowany, salowy, murowany z cegły. Jego jednonawową, prostokątną bryłę zdobi wysoki schodkowy szczyt i boczne dobudówki: od południa neogotycka kaplica chrzcielna, od północy zakrystia oraz dobudowana w roku 1724 barokowa kruchta, od zachodu duża kruchta będąca pozostałością po zniszczonej w 1945 roku wieży. Wnętrze nawy przykryto stropem z neobarokową polichromią autorstwa [[ewim:Jan Strunge |Jana Strunge]] z [[ewim:Reszel |Reszla]] (1850 rok).

==Wyposażenie==
Ołtarz główny wykonany został około 1800 roku w warsztacie [[ewim:Chrystian Beniamin Schultz |Chrystiana Beniamina Schultza]] w [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarku Warmińskim]]. Figury na ołtarzu głównym wykonane w latach 30-tych XVIII w. przypisywane są reszelskiemu rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]. W ołtarzu umieszczono obrazy [[ewim:Jerzy Piper |Jerzego Pipera]]: Koronacja św. Katarzyny, św. Maria Magdalena (oba z 1682 roku). W kościele znajduje się także obraz „Święty Antoni uzdrawiający chorego”, wykonany przez [[ewim:Piotr Kolberg |Piotra Kolberga]] na początku XVIII w., klasycystyczna ambona z około 1800 roku, gotycka granitowa chrzcielnica, dwa konfesjonały z XVIII wieku, barokowy krucyfiks z około 1700 roku z malowanymi postaciami Matki Boskiej i św. Jana, a także późnogotycki [[Kielich z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie|kielich]] z XV wieku, pochodzący z [[Kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie|kościoła w Ornecie]].

==Zobacz też==
*[[ewim:Jan Strunge |Jan Strunge]]
*[[ewim:Chrystian Beniamin Schultz |Chrystian Beniamin Schultz]]
*[[Kielich z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie]]
*[[Kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie]]

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Tadeusz: ''Przewodnik po zabytkowych kościołach Północnej Warmii'' / Tadeusz Chrzanowski. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1978. – S. 57-59.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orneta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 118-120.
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 250-251.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 34.

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Katarzyny w Henrykowie

2015-01-25T20:33:11Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_2.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_2a.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_5.jpg|thumb|left|200px| Fot. Anton Ulbrich. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056125.]]
[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_2b.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_katarzyna_henrykowo_6.jpg|thumb|left|200px| Fot. Anton Ulbrich. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056129.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim:Henrykowo |Henrykowo]] (niem. Heinrikau). Wieś położona jest w [[ewim:Orneta (gmina miejsko-wiejska) |gminie Orneta]], w [[ewim:Powiat lidzbarski| powiecie lidzbarskim]].

==Historia==
Pierwsze wzmianki o kościele w tej miejscowości pojawiły się dokumentach z lat 1312 i 1316. Obecną świątynię wzniesiono jednakże dopiero w drugiej połowie XIV wieku. W późniejszych wiekach była ona kilkakrotnie niszczona, a w następstwie tego remontowana i przebudowywana. Pierwszy raz ucierpiała w 1414 roku, w czasie wojnach głodowej, w 1444 roku powodem zniszczeń był pożar, a w latach 1454-1466 działania prowadzone w ramach wojny trzynastoletniej. W 1501 roku odbudowany kościół konsekrowano ku czci św. Katarzyny i św. Marii Magdaleny. W latach 1710-1715 drewnianą wieżę zastąpiono murowaną. Budowlę odnawiano również w latach 1721, 1795, 1886 i 1930-1932. Dodatkowo w 1886 roku została wykonana nadbudowa szczytu wschodniego. Pod koniec II wojny światowej budowla po raz kolejny została uszkodzona. Całkowicie zniszczono wówczas wieżę dzwonniczą. Prace remontowe i restauracyjne zakończono w 1960 roku.

==Opis==
Jest to kościół orientowany, salowy, murowany z cegły. Jego jednonawową, prostokątną bryłę zdobi wysoki schodkowy szczyt i boczne dobudówki: od południa neogotycka kaplica chrzcielna, od północy zakrystia oraz dobudowana w roku 1724 barokowa kruchta, od zachodu duża kruchta będąca pozostałością po zniszczonej w 1945 roku wieży. Wnętrze nawy przykryto stropem z neobarokową polichromią autorstwa [[ewim:Jan Strunge |Jana Strunge]] z [[ewim:Reszel |Reszla]] (1850 rok).

==Wyposażenie==
Ołtarz główny wykonany został około 1800 roku w warsztacie [[ewim:Chrystian Beniamin Schultz |Chrystiana Beniamina Schultza]] w [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarku Warmińskim]]. Figury na ołtarzu głównym wykonane w latach 30-tych XVIII w. przypisywane są reszelskiemu rzeźbiarzowi [[Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]]. W ołtarzu umieszczono obrazy [[ewim:Jerzy Piper |Jerzego Pipera]]: Koronacja św. Katarzyny, św. Maria Magdalena (oba z 1682 roku). W kościele znajduje się także obraz „Święty Antoni uzdrawiający chorego”, wykonany przez [[ewim:Piotr Kolberg |Piotra Kolberga]] na początku XVIII w., klasycystyczna ambona z około 1800 roku, gotycka granitowa chrzcielnica, dwa konfesjonały z XVIII wieku, barokowy krucyfiks z około 1700 roku z malowanymi postaciami Matki Boskiej i św. Jana, a także późnogotycki [[Kielich z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie|kielich]] z XV wieku, pochodzący z [[Kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie|kościoła w Ornecie]].

==Zobacz też==
*[[ewim:Jan Strunge |Jan Strunge]]
*[[ewim:Chrystian Beniamin Schultz |Chrystian Beniamin Schultz]]
*[[Kielich z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie]]
*[[Kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie]]

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Tadeusz: ''Przewodnik po zabytkowych kościołach Północnej Warmii'' / Tadeusz Chrzanowski. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1978. – S. 57-59.
#''Katalog zabytków sztuki. T. 2: Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orneta i okolice. Z. 1: tekst'' / pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980. - S. 118-120.
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 250-251.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 34.

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-25T20:31:19Z

Arom2001:

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
[[Image: Chwalecin.jpg‎|thumb|right|400px| Sanktuarium w Chwalęcinie Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|300px|Polichromie w Sanktuarium. Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichr.jpg|thumb|right|300px|Całe sklepienie sanktuarium pokryte malowidłami, Źródło:http://orneta.wm.pl]]

(1720-1728) - Najmniejsze i najbardziej zapomniane miejsce pielgrzymkowe na Warmii, potocznie nazywane „młodszym bratem” Świętej Lipki.

==Legenda „czarnego krucyfiksu” ==

To małe sanktuarium w [[ewim:Chwalęcin|Chwalęcinie]] koło [[ewim:Orneta|Ornety]] jest mniej znane od [[ewim:Gietrzwałd|Gietrzwałdu]] czy [[ewim:Święta Lipka|Świętej Lipki]], ale może zadziwić.
Od strony drogi chwalęcińskiej wygląda niepozornie, natomiast wnętrze świątyni zaskakuje przepychem późnobarokowej [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]], przedstawiającej legendę Krzyża Świętego, któremu kościół zawdzięcza swoją nazwę.

Słynący łaskami "czarny krucyfiks" , umieszczony w ołtarzu głównym pochodzi z około 1400 roku. Legenda mówi, że został odnaleziony w lesie Applau nad Wałszą. Aby krzyż nie uległ zbezczeszczeniu, został przeniesiony do pobliskiego Osetnika. Jednak w tajemniczych okolicznościach znalazł się on znowu w lasach nad Wałszą. Po tym wydarzeniu w uroczystej procesji przeniesiono go do Osetnika. W nocy postawiono straż przed wejściem. Mimo to, sytuacja powtórzyła się i krucyfiks zniknął. Odnaleziono go w najbliżej okolicy Chwalęcina.

Kapituła Warmińska zdecydowała o upamiętnieniu tych niezwykłych wydarzeń. W 1570 roku zbudowano w Chwalęcinie kaplicę i tam przechowywano „czarny krucyfiks”. Miejsce to stało się znane wśród ludności całego komornictwa melzackiego (pieniężnieńskiego) jako słynące łaską i cudami.

==Historia kościoła ==
W latach 80 XVII wieku planowano przebudowę kaplicy. Niestety, sprzeciw proboszcza z Osetnika na wiele lat odsunął te działania. Proboszcz ten planowała przeznaczyć zebrane fundusze na odbudowę kościoła w Osetniku zniszczonego przez pożar. Za sprzeciwianie się budowie został ukarany apopleksją.
Kiedy wyraził zgodę na budowę, choroba ustąpiła. Historia ta jest jednym z 6 cudów opisanych na [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]] na emporach w kościele.

Kiedy przystąpiono do budowy wybuchła Wielka Wojna Północna co sprawiło, że przebudowa została przesunięta w czasie. Chwalęcin stał się jeszcze bardziej znanym miejscem, kiedy na Warmii wybuchła epidemia dżumy (1709-1711). W najcięższym okresie przybywały tu tłumy ludzi prosząc o wstawiennictwo Boskie i ocalenie przed chorobą. Po wygaśnięciu zarazy kapituła zdecydowała, że jako wotum za odejście choroby powstanie nie kaplica, a kościół. Ostatecznie, w 1715 roku, po zbadaniu uzdrowień i cudów zadecydowano o budowie.

Projekt kościoła nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. Kościół powstawał w latach 1720-1728, na miejscu wcześniej wybudowanych kaplic: w 1570 roku i rozpoczętej w początku XVIII wieku. Prace budowlane zlecono mieszkającemu od wielu lat w Ornecie, a pochodzącemu z Westfalii, mistrzowi Janowi Krzysztofowi Reimersowi. W grudniu 1720 roku prace budowlane przerwano z powodu śmierci Reimersa. Dopiero kiedy kapituła zatrudniła nieznanego z imienia mistrza budowlanego i przekazała osiem tysięcy florenów, prace zostały dokończone według planu pozostawionego przez Reimersa. W rezultacie powstał kościół w halowy (ze sztucznie wydzielonymi nawami), który poprzez dodanie symetrycznych zakrystii z emporami, oraz półkolistej absydy zyskał plan zbliżony do krzyża.

Wyposażenie kościoła było stopniowo uzupełniane przez cały XVIII wiek. We wnętrzu świątyni pozorne sklepienie krzyżowe z lunetami pokryte jest piękną [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] z czternastoma scenami Legendy Krzyża Świętego. Malowidła wykonane są na drewnie i pokrywają całe sklepienie. Jest ona dziełem Jana Lossau z Braniewa( 1722-1788). Lossau pracował nad [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] w latach 1748 - 1749. W zamyśle wzorował się na Andrei Pozzo, włoskim jezuicie. w drugiej ćwierci XVIII w. powstały figury Marii i anioła na prospekcie organowym przypisywane rzeźbiarzowi z Reszla [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]].

Bogato zdobione są również ołtarze wybudowane w Reszlu i dodawane od 1728 roku. Niemal całe wyposażenie wnętrza i malowidła pochodzą z lat 30. i 40. XVIII wieku. Neoklasycystyczna fasada pochodzi z 1830 roku. Narożne kaplice wybudowano w latach 1820-1836. W 1836 r. kościół otoczono odpustowym dziedzińcem.Z myślą o pielgrzymkach w latach 1820- 1836 zbudowano krużganki

Dzisiaj pielgrzymi rzadko zaglądają do Chwalęcina. Tylko w niedzielę odprawiana jest jedna msza święta.

==Ciekawostka ==

To w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie reżyser Jan Jakub Kolski kręcił w 2009 roku zdjęcia do filmu "Wenecja".

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]
*[[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

==Źródła ==

1.http://www.polskaniezwykla.pl 
2.http://orneta.wm.pl/. 
3.http://orneta.wm.pl 
4.http://dziedzictwo.ekai.pl 
5.http://web.archive.org 
6.http://pl.wikipedia.org/wiki/ 

[[Category:Sanktuaria]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie

2015-01-25T20:31:04Z

Arom2001:

[[Image: Lata 30 XX wieku.jpg|thumb|right|400px|Kościół w Chwalęcinie lata 30 XX wieku.]]
[[Image: Chwalecin.jpg‎|thumb|right|400px| Sanktuarium w Chwalęcinie Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichromia.JPG|thumb|right|300px|Polichromie w Sanktuarium. Źródło:commons.wikimedia.org]]
[[Image: Polichr.jpg|thumb|right|300px|Całe sklepienie sanktuarium pokryte malowidłami, Źródło:http://orneta.wm.pl]]

(1720-1728) - Najmniejsze i najbardziej zapomniane miejsce pielgrzymkowe na Warmii, potocznie nazywane „młodszym bratem” Świętej Lipki.

==Legenda „czarnego krucyfiksu” ==

To małe sanktuarium w [[ewim:Chwalęcin|Chwalęcinie]] koło [[ewim:Orneta|Ornety]] jest mniej znane od [[ewim:Gietrzwałd|Gietrzwałdu]] czy [[ewim:Święta Lipka|Świętej Lipki]], ale może zadziwić.
Od strony drogi chwalęcińskiej wygląda niepozornie, natomiast wnętrze świątyni zaskakuje przepychem późnobarokowej [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]], przedstawiającej legendę Krzyża Świętego, któremu kościół zawdzięcza swoją nazwę.

Słynący łaskami "czarny krucyfiks" , umieszczony w ołtarzu głównym pochodzi z około 1400 roku. Legenda mówi, że został odnaleziony w lesie Applau nad Wałszą. Aby krzyż nie uległ zbezczeszczeniu, został przeniesiony do pobliskiego Osetnika. Jednak w tajemniczych okolicznościach znalazł się on znowu w lasach nad Wałszą. Po tym wydarzeniu w uroczystej procesji przeniesiono go do Osetnika. W nocy postawiono straż przed wejściem. Mimo to, sytuacja powtórzyła się i krucyfiks zniknął. Odnaleziono go w najbliżej okolicy Chwalęcina.

Kapituła Warmińska zdecydowała o upamiętnieniu tych niezwykłych wydarzeń. W 1570 roku zbudowano w Chwalęcinie kaplicę i tam przechowywano „czarny krucyfiks”. Miejsce to stało się znane wśród ludności całego komornictwa melzackiego (pieniężnieńskiego) jako słynące łaską i cudami.

==Historia kościoła ==
W latach 80 XVII wieku planowano przebudowę kaplicy. Niestety, sprzeciw proboszcza z Osetnika na wiele lat odsunął te działania. Proboszcz ten planowała przeznaczyć zebrane fundusze na odbudowę kościoła w Osetniku zniszczonego przez pożar. Za sprzeciwianie się budowie został ukarany apopleksją.
Kiedy wyraził zgodę na budowę, choroba ustąpiła. Historia ta jest jednym z 6 cudów opisanych na [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromii]] na emporach w kościele.

Kiedy przystąpiono do budowy wybuchła Wielka Wojna Północna co sprawiło, że przebudowa została przesunięta w czasie. Chwalęcin stał się jeszcze bardziej znanym miejscem, kiedy na Warmii wybuchła epidemia dżumy (1709-1711). W najcięższym okresie przybywały tu tłumy ludzi prosząc o wstawiennictwo Boskie i ocalenie przed chorobą. Po wygaśnięciu zarazy kapituła zdecydowała, że jako wotum za odejście choroby powstanie nie kaplica, a kościół. Ostatecznie, w 1715 roku, po zbadaniu uzdrowień i cudów zadecydowano o budowie.

Projekt kościoła nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. Kościół powstawał w latach 1720-1728, na miejscu wcześniej wybudowanych kaplic: w 1570 roku i rozpoczętej w początku XVIII wieku. Prace budowlane zlecono mieszkającemu od wielu lat w Ornecie, a pochodzącemu z Westfalii, mistrzowi Janowi Krzysztofowi Reimersowi. W grudniu 1720 roku prace budowlane przerwano z powodu śmierci Reimersa. Dopiero kiedy kapituła zatrudniła nieznanego z imienia mistrza budowlanego i przekazała osiem tysięcy florenów, prace zostały dokończone według planu pozostawionego przez Reimersa. W rezultacie powstał kościół w halowy (ze sztucznie wydzielonymi nawami), który poprzez dodanie symetrycznych zakrystii z emporami, oraz półkolistej absydy zyskał plan zbliżony do krzyża.

Wyposażenie kościoła było stopniowo uzupełniane przez cały XVIII wiek. We wnętrzu świątyni pozorne sklepienie krzyżowe z lunetami pokryte jest piękną [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] z czternastoma scenami Legendy Krzyża Świętego. Malowidła wykonane są na drewnie i pokrywają całe sklepienie. Jest ona dziełem Jana Lossau z Braniewa( 1722-1788). Lossau pracował nad [[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie|polichromią]] w latach 1748 - 1749. W zamyśle wzorował się na Andrei Pozzo, włoskim jezuicie. w drugiej ćwierci XVIII w. powstały figury Marii i anioła na prospekcie organowym przypisywane rzeźbiarzowi z Reszla [[Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Schmidtowi]].

Bogato zdobione są również ołtarze wybudowane w Reszlu i dodawane od 1728 roku. Niemal całe wyposażenie wnętrza i malowidła pochodzą z lat 30. i 40. XVIII wieku. Neoklasycystyczna fasada pochodzi z 1830 roku. Narożne kaplice wybudowano w latach 1820-1836. W 1836 r. kościół otoczono odpustowym dziedzińcem.Z myślą o pielgrzymkach w latach 1820- 1836 zbudowano krużganki

Dzisiaj pielgrzymi rzadko zaglądają do Chwalęcina. Tylko w niedzielę odprawiana jest jedna msza święta.

==Ciekawostka ==

To w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie reżyser Jan Jakub Kolski kręcił w 2009 roku zdjęcia do filmu "Wenecja".

==Zobacz też==
*[[Sanktuarium Maryjne Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Krośnie]]
*[[Sanktuarium Najświętszego Sakramentu i Męki Pańskiej w Głotowie]]
*[[Bazylika Mniejsza Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce]]
*[[Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie]]
*[[Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Stoczku Klasztornym]]
*[[Polichromia w Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie]]

==Źródła ==

1.http://www.polskaniezwykla.pl 
2.http://orneta.wm.pl/. 
3.http://orneta.wm.pl 
4.http://dziedzictwo.ekai.pl 
5.http://web.archive.org 
6.http://pl.wikipedia.org/wiki/ 

[[Category:Sanktuaria]]
[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat lidzbarski]]
[[Category:Orneta (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Kościół pw. Trójcy Świętej w Chruścielu

2015-01-25T20:27:54Z

Arom2001:

[[Image: kosciol_chrusciel_1.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz. 2007 r.]]

[[Image: kosciol_chrusciel_2.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz. 2007 r.]]
[[Image: kosciol_chrusciel_2a.jpg|thumb|right|200px|Fot. A. Romulewicz. 2007 r.]]

[[Image: kosciol_trojcy_chrusciel_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Ołtarz główny. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 055362.]]

[[Image: kosciol_trojcy_chrusciel_4.jpg|thumb|left|200px| Fot. Anton Ulbrich. Prezbiterium i ołtarz boczny prawy. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 055363.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w pierwszej połowie XVIII wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim:Chruściel |Chruściel]] (niem. Tiedmannsdorf). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat braniewski| powiecie braniewskim]], w [[ewim:Płoskinia (gmina wiejska)| gminie Płoskinia]].

==Historia==
Pierwsza świątynia powstała niedługo po lokacji wsi z 1296 roku. Jego powtórna konsekracja odbyła się w 1582 roku. Obecna budowla została wzniesiona w latach 1719-1721 przez mistrza murarskiego [[ewim:Tobias Schlater |Tobiasa Schlatera]]. W latach 1925-1927 przeprowadzono jej renowację. Przedłużono wówczas budowlę w kierunku wschodnim oraz dobudowano niską drewnianą wieżyczkę.

==Opis==
Pierwotnie była to budowla salowa, murowana z cegły, o bardzo skromnych dekoracjach barokowych (prezbiterium z okrągłymi oknami). Surowy wygląd nie otynkowanych ścian, okna o pełnych łukach i szkarpy wspierające nawę nadają budowli lekkich cech gotyckich. Wnętrze nawy nakryto drewnianym pozornym sklepieniem kolebkowym. Barokową polichromię sklepienia wykonano około 1730 roku. Jej autorem jest malarz [[ewim: Gotfryd Canehl |Gotfryd Canehl]] z [[ewim:Braniewo |Braniewa]]. Oprócz ornamentów regencyjnych, na malowidłach znajdują się większe sceny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i Koronacji w Niebie, a także sześć medalionów z popiersiami św. Hieronima, św. Augustyna oraz Ewangelistów. W prezbiterium zastosowano sklepienie krzyżowe.

==Wyposażenie==
Barokowy, drewniany ołtarz główny wykonano około 1690 roku. Umieszczono w nim rzeźby świętych: Jana, Wojciecha, Marka i Łukasza oraz obrazy: św. Antoniego i Koronacja Najświętszej Maryi Panny. Dwa ołtarze boczne pochodzą z 1660 roku. Na lewym ołtarzu znajdują się figury św. Barbary i św. Katarzyny oraz obraz św. Józefa. Na prawym, figury św. Jana Ewangelisty i Marii Magdaleny oraz obrazy: Opłakiwanie Chrystusa i Chrystus Niosący Krzyż. Drewniana ambona posiada kosz z około 1630 roku i baldachim z lat 1720-1730. Fragmenty dekoracji ambony przypisuje się reszelskiemu rzeźbiarzowi [[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Janowi Chrystianowi Szmidtowi]]. Z 1721 roku pochodzi chór muzyczny, a rokokowy prospekt organowy z drugiej połowy XVIII wieku. W kościele znajdują się także granitowe chrzcielnica i kropielnica (prawdopodobnie z okresu średniowiecza), barokowa grupa ukrzyżowania z 1700 roku i rzeźba Pieta z 1680 roku, a także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*monstrancja z około 1750 roku, sygnowana przez złotnika [[ewim:Jan Zachariasz Krzyżewicz |Jana Zachariasza Krzyżewicza]], działającego w [[ewim:Orneta |Ornecie]] i [[ewim:Braniewo |Braniewie]],
*kielich z 1766 roku, wykonany przez złotnika gdańskiego Daniela Konrada Lundgrena,
*kielich barokowy, wykonany przez [[ewim:Michał Ruhnau |Michała Ruhnaua]] z [[ewim:Jeziorany |Jezioran]],
*puszka na komunikanty z drugiej połowu XVII wieku.
Na kościelnej wieży zawieszono dwa dzwony: jeden z 1491 roku, drugi z XVIII wieku.

==Zobacz też==
*[[ewim:Tobias Schlater |Tobias Schlater]]
*[[ewim: Gotfryd Canehl |Gotfryd Canehl]]
*[[ewim:Jan Zachariasz Krzyżewicz |Jan Zachariasz Krzyżewicz]]
*[[ewim:Michał Ruhnau |Michał Ruhnau]]

==Bibliografia==
#Chrzanowski, Tadeusz: ''Przewodnik po zabytkowych kościołach Północnej Warmii'' / Tadeusz Chrzanowski. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1978. – S. 21.
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 166-167.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku''. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 24.
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. – Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 144.

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat braniewski]]
[[Category:Płoskinia (gmina wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Reszlu

2015-01-25T19:55:34Z

Arom2001:

[[Image: kosciol_piotra i pawla_reszel_1a.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_piotra i pawla_reszel_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Igor Hrywna. Źródło: [http://naszawarmia.pl/1804-5519,Reszel-Kosciol-sw-sw-Piotra-i-Pawla,36135.html? www.nasza.warmia.pl] ]]
[[Image: kosciol_piotra i pawla_reszel_2.jpg|thumb|left|200px| Fot. Adolf Bötticher. 1890/1896 rok Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57902a.]]
[[Image: kosciol_piotra i pawla_reszel_4.jpg|thumb|left|200px| Fot. Engels. Wnętrze nawy głównej, 1937 rok Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57915.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie [[ewim:Reszel |Reszla]] (niem. Röβel), u południowych granic starego miasta, przy skraju wzgórza (obecna ulica Słowackiego).

==Historia==
Świątynia otrzymała uposażenie w przywileju lokacyjnym miasta z 12 lipca 1337 roku. Wzniesiono ją prawdopodobnie po 1360 roku (pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1402 roku). Wraz z korpusem wybudowano wówczas dolną część wieży, zakrystia i kruchta powstały w wieku XV. Kościół został częściowo zniszczony na skutek pożaru w 1474 roku. W trakcie odbudowy, którą podjęto w następnym roku, został wzniesiony nowy szczyt wschodni i gwiaździste sklepienie korpusu. W ostatniej fazie podwyższono wieżę (około 1500 roku). W dniu 3 kwietnia 1580 roku konsekracji kościoła dokonał biskup [[Marcin Kromer |Marcin Kromer]] ku czci Najświętszej Maryi Panny oraz św. Apostołów Piotra i Pawła. Po pożarze z 1806 roku, odbudowany kościół został ponownie konsekrowany 31 maja 1817 roku, przez biskupa pomocniczego [[ewim:Andrzej Stanisław Hatten |Andrzeja Stanisława Hattena]] na cześć świętych Apostołów Piotra i Pawła i św. Katarzyny. W 1837 roku powstał nowy hełm wieży z latarnią, a w latach 1822-1843 na nowo wyposażono wnętrze.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, trójnawowy, halowy, bez wyodrębnionego prezbiterium. Wzniesiono go na rzucie prostokąta z cegły, na niskiej podmurówce z kamienia.. Po stronie zachodniej znajduje się kwadratowa ośmiokondygnacyjna wieża (52 m wysokości), z kruchtą w przyziemiu przykrytą pozornym (drewnianym) sklepieniem kolebkowym. Wnętrze korpusu przykryto sklepieniem gwiaździstym, wspartym na czterech parach ośmiobocznych filarów i takiej samej liczbie półfilarów umieszczonych przy ścianach. W przylegającej od północy piętrowej zakrystii, a także w kruchcie zastosowano sklepienia gwiaździste oraz krzyżowo-żebrowe. Pomiędzy zakrystią i kruchtą znajduje się parterowa, wąska, przybudówka, natomiast po stronie wschodniej – prostokątna parterowa biblioteka, dobudowana w 1471 roku, sklepiona kolebkowo. Korpus budowli opięto szkarpami. Znajdują się w nim portale ostrołukowe o bogato profilowanych ościeżach z drugiej połowy XIV wieku. Okna osadzono od wewnątrz w szerokich ostrołukowych wnękach. Budowlę ozdobiono profilowanymi gzymsami i blendami, a także szczytami uskokowo-sterczynowym. Szczyt wschodni został rozczłonkowany szeregiem narożnie ustawionych słupków sterczynowych. Na osi szczytu znajduje się ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę. W półszczytach zakrystii zostawiono wnęki imitujące ostrołukowe okna. Od zewnątrz, we wnęce nad portalem kruchty północnej umieszczono późnobarokową grupę pasyjną, natomiast po lewej stronie portalu – pręgierz w formie okrągłej płyty kamiennej z XIV lub XV wieku. We wnęce na ścianie wschodniej znajduje się figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem z pierwszej połowy XIX wieku.

==Wyposażenie==
Ołtarz główny, ufundowany przez biskupa [[ewim:Józef von Hohenzollern |Józefa Hohenzollerna]], wykonany został w latach 1820-1822 przez [[ewim:Wilhelm Biereichel |Wilhelma Biereichela]]. Umieszczono w nim obrazy św. Piotra i Pawła oraz św. Katarzyny, namalowane przez [[ewim:Jan Blank |Jana Blanka]] w 1821 roku, a także cztery rzeźby Apostołów. [[ewim:Wilhelm Biereichel |Wilhelm Biereichel]] jest także twórcą innych elementów wyposażenia kościoła, w tym:
*dwóch ołtarzy bocznych, wykonanych w latach 1823-1825, z reliefami Zmartwychwstania (w lewym) i Wniebowzięcia (w prawym) oraz figurami aniołów,
*dwóch ołtarzy ustawionych przy czwartej parze filarów, wykonanych w latach 1826-1827; w lewym umieszczono obrazy św. Anny z Maryją i Joachimem z 1856 roku i św. Józefa oraz rzeźby alegoryczne i anioły, w prawym – obrazy św. Walentego z 1770 roku i św. Rocha, a także rzeźby zakonników i aniołów,
*ambony z 1822 roku,
*chóru muzycznego, wykonanego w latach 1828-1830,
*chrzcielnicy z ośmiobocznym ogrodzeniem zwieńczonym barokową koroną i figurami Boga Ojca, Chrztu Chrystusa i aniołków, wykonaną w latach 1828-1833,
*prospektu organowego, zbudowanego w 1841 roku wraz z [[ewim:Karol Jaroszewicz |Karolem Jaroszewiczem]].
W kościele znajdują się także cztery barokowo-klasycystyczne ołtarze boczne (ustawione przy drugiej i trzeciej parze filarów), wykonane w latach 1843-1844 przez [[ewim:Karol Ludwik Biereichel |Karola Ludwika Biereichela]]. Umieszczono w nich figury świętych: Dominika, Katarzyny, Zachariasza i Szymona z 1771 roku, a także obrazy: Pokłon Trzech Króli i Trójca Święta z XVII wieku, Boże Narodzenie, św. Szymon, św. Juda, św. Mikołaj i św. Józef, wykonane przed 1781 rokiem (z wcześniejszych ołtarzy spalonych w 1806 roku). Cztery rokokowe konfesjonały wykonał podobno w 1758 roku [[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jan Chrystian Schmidt]]. Inni badacze konfesjonały i inne elementy wyposażenia przypisują jego synowi, [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystianowi Bernardowi Schmidtowi]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].<ref>Wagner Arkadiusz, ''Warsztat rzeźbiarski Chrystiana Bernarda Schmidta na Warmii'', Olsztyn 2007, OBN, s. 267.</ref> Ponadto w kościele znajdują się obrazy: Niepokalanej z 1770 roku (na chórze muzycznym), Męża Boleści z pierwszej połowy XIX wieku i Matki Boskiej Bolesnej z 1826 roku, a także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.
*kielich z 1693 roku, wykonany przez złotnika z [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarka Warmińskiego]], [[ewim:Jan Bartolomowicz |Jana Bartolomowicza]],
*kielich z XVIII wieku, wykonany przez złotnika z [[ewim: Elbląg |Elbląga]] [[ewim:Jan Gottlieb Pröll |Jana Gottlieba Prölla]]
*monstrancja z 1709 roku,
*dwa relikwiarze z około 1725 roku,
*lampka wieczna z pierwszej połowy XVIII wieku,
*dwa rokokowe krzyże ołtarzowe.

==Przypisy==
<references/>

==Zobacz też==
*[[Marcin Kromer |Marcin Kromer]]
*[[ewim:Andrzej Stanisław Hatten |Andrzej Stanisław Hatten]]
*[[ewim:Józef von Hohenzollern |Józef Hohenzollern]]
*[[ewim:Wilhelm Biereichel |Wilhelm Biereichel]]
*[[ewim:Jan Blank |Jan Blank]]
*[[ewim:Karol Jaroszewicz |Karol Jaroszewicz]]
*[[ewim:Karol Ludwik Biereichel |Karol Ludwik Biereichel]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jan Chrystian Schmidt]]
*[[ewim:Jan Bartolomowicz |Jan Bartolomowicz]]
*[[ewim:Jan Gottlieb Pröll |Jan Gottlieb Pröll]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 264.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 96-97.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 81-87.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 18-19
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 177-178.

==Linki==
*''Reszel: kościół św. św. Piotra i Pawła'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://reszel.wm.pl/5519,Reszel-Kosciol-sw-sw-Piotra-i-Pawla.html#axzz2myKBFbaq www.reszel.wm.pl ] [dostęp 09.12.2013 r.]

*Pikała, Łukasz: ''Kościół św. Piotra i Pawła'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.reszel.net/reszel_kosciol_sw_piotra_pawla.htm www.reszel.net] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat kętrzyński]]
[[Category:Reszel (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kaplica pw. św. Anny we Fromborku

2015-01-25T17:30:15Z

Arom2001:

[[Image: kaplica_anna_frombork_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://papieripatyna.blogspot.com/2013/07/frombork-szpital-sw-ducha.html www.papieripatyna.blogspot.com] ]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_2.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://papieripatyna.blogspot.com/2013/07/frombork-szpital-sw-ducha.html www.papieripatyna.blogspot.com] ]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Ściana wschodnia z ołtarzami. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 055844.]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_4.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Ambona dłuta [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]]. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 055845.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku.

==Lokalizacja==
Kaplica powstała w obrębie średniowiecznej zabudowy [[ewim:Frombork|Fromborka]] (niem. Frauenburg), przy [[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku |szpitalu pw. Św. Ducha]] (obecna ulica Stara).

==Historia==
Pierwsze wzmianki na temat kaplicy pochodzą z 1437 roku. Powstała ona równocześnie ze [[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku |szpitalem]], a czas jej budowy sytuuje się między latami 1430 i 1450. Pochodzi ona z fundacji proboszcza kapituły, kanonika [[ewim:Arnold von Datteln |Arnolda von Datteln]]. W 1507 roku kaplicę oddano na cele klasztorne antonitom przybyłym do [[ewim:Frombork|Fromborka]] z Tempzin z Meklemburgii. Pozostała w ich rękach do roku 1519. Z tego czasu pochodzi szczyt północny aneksu kaplicy (1507-1513). Po 1686 roku kaplica otrzymała drewniane sklepienie kolebkowe, ozdobione motywami gwiazdek i prostą dekorację malarską. W roku 1709 kustosz [[ewim:Jan Jerzy Kunigk |Jan Jerzy Kunigk]] wzniósł od wschodu nową, prostokątną zakrystię, przylegającą do apsydy kaplicy i ufundował do niej ołtarz. Z kolei, w 1712 roku, z legatu kanonika [[ewim:Szymon Aleksy Treter|Szymona Aleksego Tretera]], do kaplicy ufundowano dwukondygnacyjny ołtarz główny, a w sześć lat później, dwa ołtarze boczne. Na przełomie XIX i XX wieku kaplica użytkowana była przez polską gminę katolicką (stąd zwana była również „polską”). W latach 1927-1932 została ona odrestaurowana. W trakcie prac odsłonięto na jej ścianach średniowieczne freski z przedstawieniami scen „Sądu Ostatecznego” (1931 rok). W 1945 roku kaplica uległa w znacznym stopniu zniszczeniu. Prace remontowe prowadzono w latach 1948-1958 roku. Zamurowano wówczas przejście łączące kaplicę ze szpitalem.

==Opis==
Kaplicę wzniesiono w stylu gotyckim. Jest to budowla salowa, jednonawowa, murowana z cegły, zamknięta od wschodu półkolista apsydą, przechodzącą w górnej części w czworobok. Po bokach kaplicy znajdują się dwa kwadratowe oratoria otwarte swą całą szerokością do wnętrza kaplicy. Od wschodu za apsydą usytuowana jest prostokątna dobudówka zakrystii, osłonięta szczytem schodkowym ze sterczynami i trzema blendami o łukach odcinkowych. Kaplica złączona jest szeroką półkolistą arkadą z nawą główną szpitala. Jej wnętrze przykryto pozornym (drewnianym) sklepieniem kolebkowym W apsydzie znajduje się strop belkowy, natomiast w bocznych oratoriach – strop kolebkowy. W XIX wieku nad kaplicą umieszczono wieżyczkę na sygnaturkę. Wnętrze kaplicy pokryte zostało malowidłami. Badania przeprowadzone w 2007 roku wskazały, że ich powstanie należy wiązać z pobytem antonitów (1507-1519). Jedynie malowana kotara na ścianie wschodniej, wykonana została około 1712 roku, kiedy to ustawiono w tym miejscu dwukondygnacyjny ołtarz Dobrego Pasterza. Najcenniejsze malowidła znajdują się w apsydzie. Widnieje tam kompozycja 19 scen odnoszących się do tematyki Sądu Ostatecznego, rozmieszczonych w czterech strefach pośród schematycznie wykonanej dekoracji z wici roślinnej. Sceny prezentują m.in.: Chrystusa Sędziego, zwołującego na sąd aniołów, zmarłych wychodzących z grobów, Archanioła Gabriela ważącego dusze, Matkę Boską i św. Jana Chrzciciela jako orędowników, anioła walczącego z diabłem o dusze, diabły prowadzące do piekła grzeszników, wyobrażenia grzechów głównych. Na ścianach bocznych kaplicy, ścianie z łukiem tęczowym i w bocznych oratoriach, zachowały się fragmenty malowideł ściennych z zacheuszkami, wicią roślinną, przedstawieniami ludzi i zwierząt. Malowidła te mają cechy sztuki stosowanej w zdobieniu średniowiecznych inkunabułów.

==Wyposażenie==
W kaplicy zachowały się fragmenty dawnego wyposażenia (niektóre mocno zniszczone), w tym: ambona rokokowa z 1775 roku, pochodząca z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]], późnobarokowe stalle i konfesjonał z około połowy XVIII wieku, a także tors rzeźby Matki Boskiej z Dzieciątkiem z drugiej połowy XIV wieku i późnobarokowa rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z drugiej połowy XVIII wieku.

==Zobacz też==
*[[Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku| Bazylika Archikatedralna we Fromborku]]
*[[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku]]
*[[Kościół pw. św. Mikołaja we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. Zbawiciela w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku]]
*[[ewim:Kaplica pw. św. Jerzego we Fromborku|Kaplica pw. św. Jerzego we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. św. Jerzego w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku]]
*[[ewim:Wieża dzwonna katedry we Fromborku|Wieża dzwonna katedry we Fromborku]]
*[[ewim:Wieża Mikołaja Kopernika we Fromborku|Wieża Mikołaja Kopernika we Fromborku]]
*[[ewim:Grota we Fromborku|Grota we Fromborku]]
*[[ewim:Cmentarz kanonicki we Fromborku|Cmentarz kanonicki we Fromborku]]
*[[ewim:Zespół kurii kanonicznych we Fromborku|Zespół kurii kanonicznych we Fromborku]]
*[[Muzeum_Mikołaja_Kopernika_we_Fromborku|Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]
 

==Bibliografia==
#Czubiel, Lucjan: ''Zabytki Fromborka'' // „Komentarze Fromborskie”. – Z. 2 (1968), s. 30.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 33.
#''Województwo elbląskie'' / oprac. aut. Marian Arszyński i Marian Kutzner; red. nacz. Jerzy Z. Łoziński, Barbara Wolff-Łozińska. – Warszawa : Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1980. – S. 112-114.

==Linki==
*Piastowski, Tadeusz: ''Malowidła ścienne w przyszpitalnej kaplicy św. Anny we Fromborku'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.frombork.art.pl/Pol130malowidla.htm www.frombork.art.pl] [dostęp 08.01.2014 r.]
*Semków, Jagoda: ''Historia budowy i przekształceń zespołu szpitalnego św. Ducha'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.frombork.art.pl/Pol07.htm www.frombork.art.pl] [dostęp 08.022014 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat braniewski]]
[[Category:Frombork (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Kaplica pw. św. Anny we Fromborku

2015-01-25T17:29:31Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kaplica_anna_frombork_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://papieripatyna.blogspot.com/2013/07/frombork-szpital-sw-ducha.html www.papieripatyna.blogspot.com] ]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_2.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://papieripatyna.blogspot.com/2013/07/frombork-szpital-sw-ducha.html www.papieripatyna.blogspot.com] ]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Ściana wschodnia z ołtarzami. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 055844.]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_4.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Ambona. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 055845.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku.

==Lokalizacja==
Kaplica powstała w obrębie średniowiecznej zabudowy [[ewim:Frombork|Fromborka]] (niem. Frauenburg), przy [[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku |szpitalu pw. Św. Ducha]] (obecna ulica Stara).

==Historia==
Pierwsze wzmianki na temat kaplicy pochodzą z 1437 roku. Powstała ona równocześnie ze [[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku |szpitalem]], a czas jej budowy sytuuje się między latami 1430 i 1450. Pochodzi ona z fundacji proboszcza kapituły, kanonika [[ewim:Arnold von Datteln |Arnolda von Datteln]]. W 1507 roku kaplicę oddano na cele klasztorne antonitom przybyłym do [[ewim:Frombork|Fromborka]] z Tempzin z Meklemburgii. Pozostała w ich rękach do roku 1519. Z tego czasu pochodzi szczyt północny aneksu kaplicy (1507-1513). Po 1686 roku kaplica otrzymała drewniane sklepienie kolebkowe, ozdobione motywami gwiazdek i prostą dekorację malarską. W roku 1709 kustosz [[ewim:Jan Jerzy Kunigk |Jan Jerzy Kunigk]] wzniósł od wschodu nową, prostokątną zakrystię, przylegającą do apsydy kaplicy i ufundował do niej ołtarz. Z kolei, w 1712 roku, z legatu kanonika [[ewim:Szymon Aleksy Treter|Szymona Aleksego Tretera]], do kaplicy ufundowano dwukondygnacyjny ołtarz główny, a w sześć lat później, dwa ołtarze boczne. Na przełomie XIX i XX wieku kaplica użytkowana była przez polską gminę katolicką (stąd zwana była również „polską”). W latach 1927-1932 została ona odrestaurowana. W trakcie prac odsłonięto na jej ścianach średniowieczne freski z przedstawieniami scen „Sądu Ostatecznego” (1931 rok). W 1945 roku kaplica uległa w znacznym stopniu zniszczeniu. Prace remontowe prowadzono w latach 1948-1958 roku. Zamurowano wówczas przejście łączące kaplicę ze szpitalem.

==Opis==
Kaplicę wzniesiono w stylu gotyckim. Jest to budowla salowa, jednonawowa, murowana z cegły, zamknięta od wschodu półkolista apsydą, przechodzącą w górnej części w czworobok. Po bokach kaplicy znajdują się dwa kwadratowe oratoria otwarte swą całą szerokością do wnętrza kaplicy. Od wschodu za apsydą usytuowana jest prostokątna dobudówka zakrystii, osłonięta szczytem schodkowym ze sterczynami i trzema blendami o łukach odcinkowych. Kaplica złączona jest szeroką półkolistą arkadą z nawą główną szpitala. Jej wnętrze przykryto pozornym (drewnianym) sklepieniem kolebkowym W apsydzie znajduje się strop belkowy, natomiast w bocznych oratoriach – strop kolebkowy. W XIX wieku nad kaplicą umieszczono wieżyczkę na sygnaturkę. Wnętrze kaplicy pokryte zostało malowidłami. Badania przeprowadzone w 2007 roku wskazały, że ich powstanie należy wiązać z pobytem antonitów (1507-1519). Jedynie malowana kotara na ścianie wschodniej, wykonana została około 1712 roku, kiedy to ustawiono w tym miejscu dwukondygnacyjny ołtarz Dobrego Pasterza. Najcenniejsze malowidła znajdują się w apsydzie. Widnieje tam kompozycja 19 scen odnoszących się do tematyki Sądu Ostatecznego, rozmieszczonych w czterech strefach pośród schematycznie wykonanej dekoracji z wici roślinnej. Sceny prezentują m.in.: Chrystusa Sędziego, zwołującego na sąd aniołów, zmarłych wychodzących z grobów, Archanioła Gabriela ważącego dusze, Matkę Boską i św. Jana Chrzciciela jako orędowników, anioła walczącego z diabłem o dusze, diabły prowadzące do piekła grzeszników, wyobrażenia grzechów głównych. Na ścianach bocznych kaplicy, ścianie z łukiem tęczowym i w bocznych oratoriach, zachowały się fragmenty malowideł ściennych z zacheuszkami, wicią roślinną, przedstawieniami ludzi i zwierząt. Malowidła te mają cechy sztuki stosowanej w zdobieniu średniowiecznych inkunabułów.

==Wyposażenie==
W kaplicy zachowały się fragmenty dawnego wyposażenia (niektóre mocno zniszczone), w tym: ambona rokokowa z 1775 roku, pochodząca z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]], późnobarokowe stalle i konfesjonał z około połowy XVIII wieku, a także tors rzeźby Matki Boskiej z Dzieciątkiem z drugiej połowy XIV wieku i późnobarokowa rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z drugiej połowy XVIII wieku.

==Zobacz też==
*[[Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku| Bazylika Archikatedralna we Fromborku]]
*[[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku]]
*[[Kościół pw. św. Mikołaja we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. Zbawiciela w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku]]
*[[ewim:Kaplica pw. św. Jerzego we Fromborku|Kaplica pw. św. Jerzego we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. św. Jerzego w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku]]
*[[ewim:Wieża dzwonna katedry we Fromborku|Wieża dzwonna katedry we Fromborku]]
*[[ewim:Wieża Mikołaja Kopernika we Fromborku|Wieża Mikołaja Kopernika we Fromborku]]
*[[ewim:Grota we Fromborku|Grota we Fromborku]]
*[[ewim:Cmentarz kanonicki we Fromborku|Cmentarz kanonicki we Fromborku]]
*[[ewim:Zespół kurii kanonicznych we Fromborku|Zespół kurii kanonicznych we Fromborku]]
*[[Muzeum_Mikołaja_Kopernika_we_Fromborku|Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]
 

==Bibliografia==
#Czubiel, Lucjan: ''Zabytki Fromborka'' // „Komentarze Fromborskie”. – Z. 2 (1968), s. 30.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 33.
#''Województwo elbląskie'' / oprac. aut. Marian Arszyński i Marian Kutzner; red. nacz. Jerzy Z. Łoziński, Barbara Wolff-Łozińska. – Warszawa : Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1980. – S. 112-114.

==Linki==
*Piastowski, Tadeusz: ''Malowidła ścienne w przyszpitalnej kaplicy św. Anny we Fromborku'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.frombork.art.pl/Pol130malowidla.htm www.frombork.art.pl] [dostęp 08.01.2014 r.]
*Semków, Jagoda: ''Historia budowy i przekształceń zespołu szpitalnego św. Ducha'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.frombork.art.pl/Pol07.htm www.frombork.art.pl] [dostęp 08.022014 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat braniewski]]
[[Category:Frombork (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Kaplica pw. św. Anny we Fromborku

2015-01-25T17:29:15Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kaplica_anna_frombork_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://papieripatyna.blogspot.com/2013/07/frombork-szpital-sw-ducha.html www.papieripatyna.blogspot.com] ]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_2.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://papieripatyna.blogspot.com/2013/07/frombork-szpital-sw-ducha.html www.papieripatyna.blogspot.com] ]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Ściana wschodnia z ołtarzami. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 055844.]]
[[Image: kaplica_anna_frombork_4.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Ambona. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 055845.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku.

==Lokalizacja==
Kaplica powstała w obrębie średniowiecznej zabudowy [[ewim:Frombork|Fromborka]] (niem. Frauenburg), przy [[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku |szpitalu pw. Św. Ducha]] (obecna ulica Stara).

==Historia==
Pierwsze wzmianki na temat kaplicy pochodzą z 1437 roku. Powstała ona równocześnie ze [[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku |szpitalem]], a czas jej budowy sytuuje się między latami 1430 i 1450. Pochodzi ona z fundacji proboszcza kapituły, kanonika [[ewim:Arnold von Datteln |Arnolda von Datteln]]. W 1507 roku kaplicę oddano na cele klasztorne antonitom przybyłym do [[ewim:Frombork|Fromborka]] z Tempzin z Meklemburgii. Pozostała w ich rękach do roku 1519. Z tego czasu pochodzi szczyt północny aneksu kaplicy (1507-1513). Po 1686 roku kaplica otrzymała drewniane sklepienie kolebkowe, ozdobione motywami gwiazdek i prostą dekorację malarską. W roku 1709 kustosz [[ewim:Jan Jerzy Kunigk |Jan Jerzy Kunigk]] wzniósł od wschodu nową, prostokątną zakrystię, przylegającą do apsydy kaplicy i ufundował do niej ołtarz. Z kolei, w 1712 roku, z legatu kanonika [[ewim:Szymon Aleksy Treter|Szymona Aleksego Tretera]], do kaplicy ufundowano dwukondygnacyjny ołtarz główny, a w sześć lat później, dwa ołtarze boczne. Na przełomie XIX i XX wieku kaplica użytkowana była przez polską gminę katolicką (stąd zwana była również „polską”). W latach 1927-1932 została ona odrestaurowana. W trakcie prac odsłonięto na jej ścianach średniowieczne freski z przedstawieniami scen „Sądu Ostatecznego” (1931 rok). W 1945 roku kaplica uległa w znacznym stopniu zniszczeniu. Prace remontowe prowadzono w latach 1948-1958 roku. Zamurowano wówczas przejście łączące kaplicę ze szpitalem.

==Opis==
Kaplicę wzniesiono w stylu gotyckim. Jest to budowla salowa, jednonawowa, murowana z cegły, zamknięta od wschodu półkolista apsydą, przechodzącą w górnej części w czworobok. Po bokach kaplicy znajdują się dwa kwadratowe oratoria otwarte swą całą szerokością do wnętrza kaplicy. Od wschodu za apsydą usytuowana jest prostokątna dobudówka zakrystii, osłonięta szczytem schodkowym ze sterczynami i trzema blendami o łukach odcinkowych. Kaplica złączona jest szeroką półkolistą arkadą z nawą główną szpitala. Jej wnętrze przykryto pozornym (drewnianym) sklepieniem kolebkowym W apsydzie znajduje się strop belkowy, natomiast w bocznych oratoriach – strop kolebkowy. W XIX wieku nad kaplicą umieszczono wieżyczkę na sygnaturkę. Wnętrze kaplicy pokryte zostało malowidłami. Badania przeprowadzone w 2007 roku wskazały, że ich powstanie należy wiązać z pobytem antonitów (1507-1519). Jedynie malowana kotara na ścianie wschodniej, wykonana została około 1712 roku, kiedy to ustawiono w tym miejscu dwukondygnacyjny ołtarz Dobrego Pasterza. Najcenniejsze malowidła znajdują się w apsydzie. Widnieje tam kompozycja 19 scen odnoszących się do tematyki Sądu Ostatecznego, rozmieszczonych w czterech strefach pośród schematycznie wykonanej dekoracji z wici roślinnej. Sceny prezentują m.in.: Chrystusa Sędziego, zwołującego na sąd aniołów, zmarłych wychodzących z grobów, Archanioła Gabriela ważącego dusze, Matkę Boską i św. Jana Chrzciciela jako orędowników, anioła walczącego z diabłem o dusze, diabły prowadzące do piekła grzeszników, wyobrażenia grzechów głównych. Na ścianach bocznych kaplicy, ścianie z łukiem tęczowym i w bocznych oratoriach, zachowały się fragmenty malowideł ściennych z zacheuszkami, wicią roślinną, przedstawieniami ludzi i zwierząt. Malowidła te mają cechy sztuki stosowanej w zdobieniu średniowiecznych inkunabułów.

==Wyposażenie==
W kaplicy zachowały się fragmenty dawnego wyposażenia (niektóre mocno zniszczone), w tym: ambona rokokowa z 1775 roku, pochodząca z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]], późnobarokowe stalle i konfesjonał z około połowy XVIII wieku, a także tors rzeźby Matki Boskiej z Dzieciątkiem z drugiej połowy XIV wieku i późnobarokowa rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z drugiej połowy XVIII wieku.

==Zobacz też==
*[[Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku| Bazylika Archikatedralna we Fromborku]]
*[[Szpital pw. Św. Ducha we Fromborku]]
*[[Kościół pw. św. Mikołaja we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. Zbawiciela w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku]]
*[[ewim:Kaplica pw. św. Jerzego we Fromborku|Kaplica pw. św. Jerzego we Fromborku]]
*[[Kaplica pw. św. Jerzego w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku]]
*[[ewim:Wieża dzwonna katedry we Fromborku|Wieża dzwonna katedry we Fromborku]]
*[[ewim:Wieża Mikołaja Kopernika we Fromborku|Wieża Mikołaja Kopernika we Fromborku]]
*[[ewim:Grota we Fromborku|Grota we Fromborku]]
*[[ewim:Cmentarz kanonicki we Fromborku|Cmentarz kanonicki we Fromborku]]
*[[ewim:Zespół kurii kanonicznych we Fromborku|Zespół kurii kanonicznych we Fromborku]]
*[[Muzeum_Mikołaja_Kopernika_we_Fromborku|Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku]]
 

==Bibliografia==
#Czubiel, Lucjan: ''Zabytki Fromborka'' // „Komentarze Fromborskie”. – Z. 2 (1968), s. 30.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 33.
#''Województwo elbląskie'' / oprac. aut. Marian Arszyński i Marian Kutzner; red. nacz. Jerzy Z. Łoziński, Barbara Wolff-Łozińska. – Warszawa : Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1980. – S. 112-114.

==Linki==
*Piastowski, Tadeusz: ''Malowidła ścienne w przyszpitalnej kaplicy św. Anny we Fromborku'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.frombork.art.pl/Pol130malowidla.htm www.frombork.art.pl] [dostęp 08.01.2014 r.]
*Semków, Jagoda: ''Historia budowy i przekształceń zespołu szpitalnego św. Ducha'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.frombork.art.pl/Pol07.htm www.frombork.art.pl] [dostęp 08.022014 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat braniewski]]
[[Category:Frombork (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1401-1500]]

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie

2015-01-25T17:27:45Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kosciol_unikowo_1.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski]]
[[Image: kosciol_unikowo_2.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski]]
[[Image: kosciol_unikowo_6.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na wzgórzu, we wsi [[ewim:Unikowo|Unikowo]] (niem. Glockstein). Wieś położona jest w [[ewim:Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)|gminie Bisztynek]], w [[ewim:Powiat bartoszycki|powiecie bartoszyckim]].

==Historia==
Świątynia ta powstała najprawdopodobniej niedługo po lokacji wsi, która nastąpiła w 1367 roku. Szacuje się, że prace budowlane przeprowadzono w latach 1370-1380. Górną część wieży, początkowo drewnianą, wymurowano z cegły przed końcem XIV wieku. budowlę odnawiano w 1850 roku. Z tego też okresu pochodzą neogotyckie szczyty wieży.

==Opis==
Jest to kościół późnogotycki, orientowany, wzniesiony z cegły na rzucie prostokąta, na podmurowaniu z kamieni polnych. Do nawy, o charakterze salowym, przylegają: zakrystia od północy, kruchta od południa i kwadratowa, trzykondygnacyjna wieża od zachodu – jej ściany podzielone są na kondygnacje wgłębionymi, tynkowanymi fryzami i ozdobione ostrołukowymi blendami. Taki sam fryz zdobi też pozostałe elewacje. Okna i portale również są ostrołukowe. Naroża nawy wspierają ukośnie dostawione przypory, a wieżę i korpus wieńczą szczyty uskokowo-sterczynowe. Nawę i kruchtę przykryto stropem płaskim, a zakrystię sklepieniem kolebkowym.

==Wyposażenie==
Budowla posiada barokowy wystrój wnętrza. Znajduje się tam ołtarz główny z 1712 roku, z obrazami św. Jana Chrzciciela, Michała Archanioła oraz rzeźbami świętych, a także nieco późniejsze ołtarze boczne. Ambona sięgająca lat 60-tych XVIII w. i figura Chrystusa Zmartwychwstałego z lat 70-tych XVIII w. pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Ciekawostką wnętrza jest obraz wotywny z 1639 r. przedstawiający scenę Ukrzyżowania oraz postać fundatora, miejscowego proboszcza, [[ewim:Mikołaj Cronensis|Mikołaja Cronensisa]]. W posadzce umiejscowiono trzy płyty nagrobne, pod jedną z nich spoczywa Mikołaj Cronensis (zm. w 1650 roku). Do cennych zabytków złotniczych należy [[Monstrancja z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie|monstrancja]] barokowa z końca XVII wieku. W kościele znajdowała się też chrzcielnica granitowa z XIII-XIV wieku o wymiarach: wysokość - 80 cm i średnica - 100 cm.<ref>J. Kuczyńska, ''Średniowieczne chrzcielnice kamienne w Polsce. Katalog'', Lublin KUL, 1984, s. 41.</ref>

==Ciekawostka==
*Niegdyś na wieży kościelnej znajdowały się dwa [[Dzwony z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie |dzwony]], odlane w 1642 roku i 1681 roku. W roku 1942 zostały one zdemontowane i miał być przeznaczone na cele wojenne. Uniknęły jednak tego losu i obecnie znajdują się w Niemczech.

==Zobacz też==
*[[ewim:Mikołaj Cronensis|Mikołaj Cronensis]]
*[[Monstrancja z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 284.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii''. - Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 107-110.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn: Remix, 1992. – S. 21.

==Przypisy==
<references/>

==Zobacz też==
*Grabowski, Andrzej: ''Unikowo: wieś nad jeziorem, którego nie ma'', materiał zamieszczony na stronie internetowej, [http://mojemazury.pl/57256,Unikowo-Wies-nad-jeziorem-ktorego-nie-ma.html#axzz2jOsPTMuj www.mojemazury.pl] [dostęp 08.11.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat bartoszycki]]
[[Category:Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie

2015-01-25T17:27:34Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_unikowo_1.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski]]
[[Image: kosciol_unikowo_2.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski]]
[[Image: kosciol_unikowo_6.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski]]
Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na wzgórzu, we wsi [[ewim:Unikowo|Unikowo]] (niem. Glockstein). Wieś położona jest w [[ewim:Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)|gminie Bisztynek]], w [[ewim:Powiat bartoszycki|powiecie bartoszyckim]].

==Historia==
Świątynia ta powstała najprawdopodobniej niedługo po lokacji wsi, która nastąpiła w 1367 roku. Szacuje się, że prace budowlane przeprowadzono w latach 1370-1380. Górną część wieży, początkowo drewnianą, wymurowano z cegły przed końcem XIV wieku. budowlę odnawiano w 1850 roku. Z tego też okresu pochodzą neogotyckie szczyty wieży.

==Opis==
Jest to kościół późnogotycki, orientowany, wzniesiony z cegły na rzucie prostokąta, na podmurowaniu z kamieni polnych. Do nawy, o charakterze salowym, przylegają: zakrystia od północy, kruchta od południa i kwadratowa, trzykondygnacyjna wieża od zachodu – jej ściany podzielone są na kondygnacje wgłębionymi, tynkowanymi fryzami i ozdobione ostrołukowymi blendami. Taki sam fryz zdobi też pozostałe elewacje. Okna i portale również są ostrołukowe. Naroża nawy wspierają ukośnie dostawione przypory, a wieżę i korpus wieńczą szczyty uskokowo-sterczynowe. Nawę i kruchtę przykryto stropem płaskim, a zakrystię sklepieniem kolebkowym.

==Wyposażenie==
Budowla posiada barokowy wystrój wnętrza. Znajduje się tam ołtarz główny z 1712 roku, z obrazami św. Jana Chrzciciela, Michała Archanioła oraz rzeźbami świętych, a także nieco późniejsze ołtarze boczne. Ambona sięgająca lat 60-tych XVIII w. i figura Chrystusa Zmartwychwstałego z lat 70-tych XVIII w. pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Ciekawostką wnętrza jest obraz wotywny z 1639 r. przedstawiający scenę Ukrzyżowania oraz postać fundatora, miejscowego proboszcza, [[ewim:Mikołaj Cronensis|Mikołaja Cronensisa]]. W posadzce umiejscowiono trzy płyty nagrobne, pod jedną z nich spoczywa Mikołaj Cronensis (zm. w 1650 roku). Do cennych zabytków złotniczych należy [[Monstrancja z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie|monstrancja]] barokowa z końca XVII wieku. W kościele znajdowała się też chrzcielnica granitowa z XIII-XIV wieku o wymiarach: wysokość - 80 cm i średnica - 100 cm.<ref>J. Kuczyńska, ''Średniowieczne chrzcielnice kamienne w Polsce. Katalog'', Lublin KUL, 1984, s. 41.</ref>

==Ciekawostka==
*Niegdyś na wieży kościelnej znajdowały się dwa [[Dzwony z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie |dzwony]], odlane w 1642 roku i 1681 roku. W roku 1942 zostały one zdemontowane i miał być przeznaczone na cele wojenne. Uniknęły jednak tego losu i obecnie znajdują się w Niemczech.

==Zobacz też==
*[[ewim:Mikołaj Cronensis|Mikołaj Cronensis]]
*[[Monstrancja z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie]]
*[[Dzwony z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 284.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii''. - Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 107-110.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn: Remix, 1992. – S. 21.

==Przypisy==
<references/>

==Zobacz też==
*Grabowski, Andrzej: ''Unikowo: wieś nad jeziorem, którego nie ma'', materiał zamieszczony na stronie internetowej, [http://mojemazury.pl/57256,Unikowo-Wies-nad-jeziorem-ktorego-nie-ma.html#axzz2jOsPTMuj www.mojemazury.pl] [dostęp 08.11.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat bartoszycki]]
[[Category:Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Rocha w Tłokowie

2015-01-25T17:25:19Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kaplica_roch_tlokowo_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://www.parafia-jeziorany.vot.pl/kościoły-i-kaplice-filialne/97-kościół-filialny-p-w-św-rocha.html www.parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kaplica_roch_tlokowo_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Engels. Elewacja południowa. 1938 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 59294.]]
[[Image: kaplica_roch_tlokowo_4.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Krzyż misyjny przy kaplicy. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 59417.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w połowie XVII wieku.

==Lokalizacja==
Kaplica, a następnie kościół, powstał na kolonii wsi [[ewim:Tłokowo |Tłokowo]] (niem Lokau). Wieś znajduje się w [[ewim:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska) |gminie Jeziorany]], w [[ewim:Powiat olsztyński| powiecie olsztyńskim]].

==Historia==
W tym miejscu najpierw została wybudowana kaplica pielgrzymkowa ku czci Najświętszego Sakramentu i św. Rocha. Wznieśli ją mieszkańcy [[ewim:Jeziorany |Jezioran]] w 1665 roku. W 1750 roku została ona przebudowana i powiększona o wieżę. W dniu 20 września 1790 roku konsekracji kaplicy dokonał biskup warmiński [[ewim:Ignacy Krasicki |Ignacy Krasicki]]. W 1866 roku rozbudowano budowlę od strony zachodniej.

==Opis==
Jest to kościół orientowany, salowy, murowany z cegły. Wzniesiono go na planie prostokąta, w stylu barokowym. Od strony zachodniej znajduje się mała zakrystia, zamknięta wielobocznie. Elewacje zewnętrzne podzielone zostały przez dwuwarstwowe lizeny i belkowanie. Nawę przykryto stropem w 1866 roku, w zakrystii zastosowano sklepienie krzyżowe. Na cmentarzu kościelnym znajduje się kamienny krucyfiks z widniejącą na cokole datą 1777.

==Wyposażenie==
W kościele znajduje się rokokowy ołtarz główny sprzed 1790 roku, który pochodzi z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Umieszczono w nim obraz św. Rocha, a także figury dwóch aniołów i dwóch alegorycznych postaci kobiecych. W rokokowych ołtarzach bocznych znajdują się obrazy: Chrystusa Ukrzyżowanego (w lewym) i św. Jana Chrzciciela (w prawym). Są tutaj także: chór muzyczny z końca XVIII wieku, klasycystyczna ambona, granitowa kropielnica, barokowy krucyfiks, fragmenty ołtarzy, grupa pasyjna, św. Jan Chrzciciel, dwa krzyże ołtarzowe rokokowe, tablica pamiątkowa konsekracji kościoła z 1790 roku, a także obraz Ukrzyżowania z pierwszej połowy XIX wieku.

==Ciekawostki==
*Powstanie kaplicy pod wezwaniem św. Rocha łączy się z legendą o znalezieniu w lesie przez pasterzy w 1652 roku bursy i puszki z Najświętszym Sakramentem. Scenę taką przedstawiono na kamiennym reliefie cokołu krzyża na cmentarzu kościelnym.
*Do kaplicy przybywały liczne pielgrzymki. W efekcie, niewielka budowla stała się największym sanktuarium św. Rocha na [[ewim:Warmia|Warmii]].

==Zobacz też==
*[[ewim:Ignacy Krasicki |Ignacy Krasicki]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii''. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 104-106.

==Linki==
*''Kościół filialny p.w. św. Rocha'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.parafia-jeziorany.vot.pl/kościoły-i-kaplice-filialne/97-kościół-filialny-p-w-św-rocha.html www.parafia-jeziorany.vot.p] [dostęp 17.12.2013 r.]
*''Plan odnowy miejscowości Tłokowo: Gmina Jeziorany, Powiat Olsztyński, Województwo Warmińsko – Mazurskie'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.jeziorany.nowoczesnagmina.pl/?p=document&action=save&id=1443&bar_id=2357 www.jeziorany.nowoczesnagmina.pl], dokument w formacie pdf, s. 7, [dostęp 17.12.2013 r.].

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1601-1700]]

Kościół pw. św. Rocha w Tłokowie

2015-01-25T17:24:55Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kaplica_roch_tlokowo_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://www.parafia-jeziorany.vot.pl/kościoły-i-kaplice-filialne/97-kościół-filialny-p-w-św-rocha.html www.parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kaplica_roch_tlokowo_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Engels. Elewacja południowa. 1938 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 59294.]]
[[Image: kaplica_roch_tlokowo_4.jpg|thumb|right|200px| Fot. Anton Ulbrich. Krzyż misyjny przy kaplicy. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 59417.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w połowie XVII wieku.

==Lokalizacja==
Kaplica, a następnie kościół, powstał na kolonii wsi [[ewim:Tłokowo |Tłokowo]] (niem Lokau). Wieś znajduje się w [[ewim:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska) |gminie Jeziorany]], w [[ewim:Powiat olsztyński| powiecie olsztyńskim]].

==Historia==
W tym miejscu najpierw została wybudowana kaplica pielgrzymkowa ku czci Najświętszego Sakramentu i św. Rocha. Wznieśli ją mieszkańcy [[ewim:Jeziorany |Jezioran]] w 1665 roku. W 1750 roku została ona przebudowana i powiększona o wieżę. W dniu 20 września 1790 roku konsekracji kaplicy dokonał biskup warmiński [[ewim:Ignacy Krasicki |Ignacy Krasicki]]. W 1866 roku rozbudowano budowlę od strony zachodniej.

==Opis==
Jest to kościół orientowany, salowy, murowany z cegły. Wzniesiono go na planie prostokąta, w stylu barokowym. Od strony zachodniej znajduje się mała zakrystia, zamknięta wielobocznie. Elewacje zewnętrzne podzielone zostały przez dwuwarstwowe lizeny i belkowanie. Nawę przykryto stropem w 1866 roku, w zakrystii zastosowano sklepienie krzyżowe. Na cmentarzu kościelnym znajduje się kamienny krucyfiks z widniejącą na cokole datą 1777.

==Wyposażenie==
W kościele znajduje się rokokowy ołtarz główny sprzed 1790 roku, który pochodzi z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Umieszczono w nim obraz św. Rocha, a także figury dwóch aniołów i dwóch alegorycznych postaci kobiecych. W rokokowych ołtarzach bocznych znajdują się obrazy: Chrystusa Ukrzyżowanego (w lewym) i św. Jana Chrzciciela (w prawym). Są tutaj także: chór muzyczny z końca XVIII wieku, klasycystyczna ambona, granitowa kropielnica, barokowy krucyfiks, fragmenty ołtarzy, grupa pasyjna, św. Jan Chrzciciel, dwa krzyże ołtarzowe rokokowe, tablica pamiątkowa konsekracji kościoła z 1790 roku, a także obraz Ukrzyżowania z pierwszej połowy XIX wieku.

==Ciekawostki==
*Powstanie kaplicy pod wezwaniem św. Rocha łączy się z legendą o znalezieniu w lesie przez pasterzy w 1652 roku bursy i puszki z Najświętszym Sakramentem. Scenę taką przedstawiono na kamiennym reliefie cokołu krzyża na cmentarzu kościelnym.
*Do kaplicy przybywały liczne pielgrzymki. W efekcie, niewielka budowla stała się największym sanktuarium św. Rocha na [[ewim:Warmia|Warmii]].

==Zobacz też==
*[[ewim:Ignacy Krasicki |Ignacy Krasicki]]

==Bibliografia==
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii''. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 104-106.

==Linki==
*''Kościół filialny p.w. św. Rocha'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.parafia-jeziorany.vot.pl/kościoły-i-kaplice-filialne/97-kościół-filialny-p-w-św-rocha.html www.parafia-jeziorany.vot.p] [dostęp 17.12.2013 r.]
*''Plan odnowy miejscowości Tłokowo: Gmina Jeziorany, Powiat Olsztyński, Województwo Warmińsko – Mazurskie'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.jeziorany.nowoczesnagmina.pl/?p=document&action=save&id=1443&bar_id=2357 www.jeziorany.nowoczesnagmina.pl], dokument w formacie pdf, s. 7, [dostęp 17.12.2013 r.].

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1601-1700]]

Kościół pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku

2015-01-25T17:23:48Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kosciol_mikolaj_szabruk_1.jpg|thumb|right|200px| Fot. Tadeusz Plebański. Źródło: [http://www.ciekawemazury.pl/info.htm#297/pl/p/szabruk-zabytkowykosciolpar.p.w.sw.mikolajaijanaewangelisty www.ciekawemazury.pl] ]]
[[Image: kosciol_mikolaj_szabruk_2a.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://www.it.gokgietrzwald.pl/?page=34&lang=1&Kosciol-w-Szabruku.html www.it.gokgietrzwald.pl] ]]
[[Image: kosciol_mikolaj_szabruk_6.jpg|thumb|left|200px| Stan przed rozbudową w 1911 roku. Fot. Adolf Bötticher. 1890/1898 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 058531.]]
[[Image: kosciol_mikolaj_szabruk_5.jpg|thumb|right|200px| Fragment polichromii sklepienia. Fot. H. Kottrup. 1909/1911 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 367-039-003.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony pod koniec XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół wybudowano na terenie wsi [[ewim:Sząbruk |Sząbruk]] (niem. Schönbrück). Wieś znajduje się w [[ewim:Gietrzwałd (gmina wiejska)|gminie Gietrzwałd]], w [[ewim:Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]].

==Historia==
Z zachowanych dokumentów wynika, że parafia istniała w Sząbruku jeszcze przed lokacją samej miejscowości. Świątynię uposażono w przywileju lokacyjnym 22 lipca 1363 roku. Konsekrował ją 2 kwietnia 1500 roku biskup pomocniczy [[ewim:Jan Wilde |Jan Wilde]] ku czci św. Mikołaja i św. Jana Ewangelisty. Pierwotnie była to budowla salowa z zakrystią od północy. W XVII wieku dobudowano do niej masywną wieżę (hełm pochodzi z 1790 roku), a w 1771 roku szczyt wschodni o formach gotyckich. W latach 1911-1913 przeprowadzono rozbudowę kościoła według projektu [[Friedrich Heitmann |Fritza Heitmanna]] z [[ewim:Królewiec |Królewca]]. Powstał wówczas trójnawowy halowy korpus z prostokątnie zamkniętym prezbiterium i dwoma zakrystiami. Ponownej konsekracji kościoła dokonał 19 lipca 1913 roku biskup pomocniczy [[ewim:Edward Herrmann |Edward Herrmann]] ku czci św. Mikołaja i św. Anny.

==Opis==
Jest to świątynia orientowana, halowa, wzniesiona na planie prostokąta z kamieni polnych łączonych z cegłą w narożnikach i sufitach. Ścianę wschodnią wieńczy szeroki szczyt opadający niemal do ziemi, ozdobiony wielkimi blendami ułożonymi w piramidkę. Do korpusu budynku przylega zakrystia od północy i kwadratowa wieża od zachodu – o surowych elewacjach, nakryta dachem czterospadowym, podwyższonym o ośmioboczną wieżyczkę z nieproporcjonalnie dużym hełmem dzwonowym. Od strony północnej znajduje się kaplica chrzcielna kruchta. Wnętrze dawnej nawy nakryte jest pozornym sklepieniem kolebkowym, zdobionym bogatą polichromią o motywach wici akantu, portretowych medalionów oraz iluzjonistycznej balustrady. Na ścianach zachowały się malowidła gotyckie z około 1510 roku, przedstawiające min. sceny Sądu Ostatecznego, życia rajskiego Adama i Ewy, wizerunki św. Anny, św. Mikołaja i św. Jerzego. W nowej części kościoła znajduje się polichromia późnobarokowa.

==Wyposażenie==
Ołtarz główny z 1744 roku, dwa boczne i ambona z 1749 roku, ufundowane zostały przez proboszcza [[ewim:Andrzej Ksawery Smoleński |Andrzeja Ksawerego Smoleńskiego]], który sprawił także do kościoła monstrancję i dwa kielichy (1735-1736). Jeden z ołtarzy bocznych pw. Świętego Krzyża pochodzi z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. W starej części kościoła, po prawej stronie znajdują się organy, pasja i stalle z XVIII wieku. Witraże wykonała firma Franz Binsfeld z Trewiru w 1911 roku. Są tutaj także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*[[Monstrancja z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku|monstrancja barokowa]] z 1735 roku, dwa kielichy z pateną z 1736 roku oraz relikwiarz w formie krzyża z około 1750 roku, wykonane przez złotnika z [[ewim:Olsztyn|Olsztyna]], [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]],
*[[Puszka eucharystyczna z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku | puszka eucharystyczna, barokowa z 1684 roku]],
*kadzielnica i łódka z 1755 roku, z fundacji [[ewim:Andrzej Ksawery Smoleński |Andrzeja Smoleńskiego]].
Z tegoż kościoła pochodzi cenny, zachowany do dziś [[Krzyż relikwiarzowy z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku|pacyfikał]] z XV wieku. Obecnie znajduje się on w [[ewim:Olsztyn|Olsztynie]].

==Ciekawostki==
*W kościele znajduje się tablica pamiątkowa ku czci urodzonego na terenie parafii ks. [[ewim:Wojciech Turowski |Wojciecha Turowskiego]].
*Jest tutaj także tablica upamiętniająca wizytę króla Belgii, Baudouina I i jego małżonki Fabioli, uczestniczących we mszy w 1977 roku.

==Zobacz też==
*[[ewim:Jan Wilde |Jan Wilde]]
*[[Friedrich Heitmann |Fritz Heitmann]]
*[[ewim:Edward Herrmann |Edward Herrmann]]
*[[ewim:Andrzej Ksawery Smoleński |Andrzej Ksawery Smoleński]]
*[[Monstrancja z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku]]
*[[Puszka eucharystyczna z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku]]
*[[Krzyż relikwiarzowy z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#Głowacz, Aleksandra: ''Fritz Heitmann architekt warmińskich kościołów'' / Aleksandra Głowacz // „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski”. – R. 5 (2003), s. 15-16.
#Grzelachowski, Stanisław: ''Kościół w Sząbruku'' / Stanisław Grzelachowski // „Spotkania z Zabytkami.” – 2006, nr 3, s. 22-24.
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 66-68.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 110-111.
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 85.

==Linki==
*''Kościół w Sząbruku'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.it.gokgietrzwald.pl/?page=34&lang=1&Kosciol-w-Szabruku.html www.it.gokgietrzwald.pl] [dostęp 04.11.2013 r.]
*''Kościoły Warmii - Gmina Gietrzwałd'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=92 www.domwarminski.pl] [dostęp 04.11.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Gietrzwałd (gmina wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku

2015-01-25T17:23:34Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_mikolaj_szabruk_1.jpg|thumb|right|200px| Fot. Tadeusz Plebański. Źródło: [http://www.ciekawemazury.pl/info.htm#297/pl/p/szabruk-zabytkowykosciolpar.p.w.sw.mikolajaijanaewangelisty www.ciekawemazury.pl] ]]
[[Image: kosciol_mikolaj_szabruk_2a.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://www.it.gokgietrzwald.pl/?page=34&lang=1&Kosciol-w-Szabruku.html www.it.gokgietrzwald.pl] ]]
[[Image: kosciol_mikolaj_szabruk_6.jpg|thumb|left|200px| Stan przed rozbudową w 1911 roku. Fot. Adolf Bötticher. 1890/1898 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 058531.]]
[[Image: kosciol_mikolaj_szabruk_5.jpg|thumb|right|200px| Fragment polichromii sklepienia. Fot. H. Kottrup. 1909/1911 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 367-039-003.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony pod koniec XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół wybudowano na terenie wsi [[ewim:Sząbruk |Sząbruk]] (niem. Schönbrück). Wieś znajduje się w [[ewim:Gietrzwałd (gmina wiejska)|gminie Gietrzwałd]], w [[ewim:Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]].

==Historia==
Z zachowanych dokumentów wynika, że parafia istniała w Sząbruku jeszcze przed lokacją samej miejscowości. Świątynię uposażono w przywileju lokacyjnym 22 lipca 1363 roku. Konsekrował ją 2 kwietnia 1500 roku biskup pomocniczy [[ewim:Jan Wilde |Jan Wilde]] ku czci św. Mikołaja i św. Jana Ewangelisty. Pierwotnie była to budowla salowa z zakrystią od północy. W XVII wieku dobudowano do niej masywną wieżę (hełm pochodzi z 1790 roku), a w 1771 roku szczyt wschodni o formach gotyckich. W latach 1911-1913 przeprowadzono rozbudowę kościoła według projektu [[Friedrich Heitmann |Fritza Heitmanna]] z [[ewim:Królewiec |Królewca]]. Powstał wówczas trójnawowy halowy korpus z prostokątnie zamkniętym prezbiterium i dwoma zakrystiami. Ponownej konsekracji kościoła dokonał 19 lipca 1913 roku biskup pomocniczy [[ewim:Edward Herrmann |Edward Herrmann]] ku czci św. Mikołaja i św. Anny.

==Opis==
Jest to świątynia orientowana, halowa, wzniesiona na planie prostokąta z kamieni polnych łączonych z cegłą w narożnikach i sufitach. Ścianę wschodnią wieńczy szeroki szczyt opadający niemal do ziemi, ozdobiony wielkimi blendami ułożonymi w piramidkę. Do korpusu budynku przylega zakrystia od północy i kwadratowa wieża od zachodu – o surowych elewacjach, nakryta dachem czterospadowym, podwyższonym o ośmioboczną wieżyczkę z nieproporcjonalnie dużym hełmem dzwonowym. Od strony północnej znajduje się kaplica chrzcielna kruchta. Wnętrze dawnej nawy nakryte jest pozornym sklepieniem kolebkowym, zdobionym bogatą polichromią o motywach wici akantu, portretowych medalionów oraz iluzjonistycznej balustrady. Na ścianach zachowały się malowidła gotyckie z około 1510 roku, przedstawiające min. sceny Sądu Ostatecznego, życia rajskiego Adama i Ewy, wizerunki św. Anny, św. Mikołaja i św. Jerzego. W nowej części kościoła znajduje się polichromia późnobarokowa.

==Wyposażenie==
Ołtarz główny z 1744 roku, dwa boczne i ambona z 1749 roku, ufundowane zostały przez proboszcza [[ewim:Andrzej Ksawery Smoleński |Andrzeja Ksawerego Smoleńskiego]], który sprawił także do kościoła monstrancję i dwa kielichy (1735-1736). Jeden z ołtarzy bocznych pw. Świętego Krzyża pochodzi z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. W starej części kościoła, po prawej stronie znajdują się organy, pasja i stalle z XVIII wieku. Witraże wykonała firma Franz Binsfeld z Trewiru w 1911 roku. Są tutaj także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*[[Monstrancja z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku|monstrancja barokowa]] z 1735 roku, dwa kielichy z pateną z 1736 roku oraz relikwiarz w formie krzyża z około 1750 roku, wykonane przez złotnika z [[ewim:Olsztyn|Olsztyna]], [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]],
*[[Puszka eucharystyczna z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku | puszka eucharystyczna, barokowa z 1684 roku]],
*kadzielnica i łódka z 1755 roku, z fundacji [[ewim:Andrzej Ksawery Smoleński |Andrzeja Smoleńskiego]].
Z tegoż kościoła pochodzi cenny, zachowany do dziś [[Krzyż relikwiarzowy z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku|pacyfikał]] z XV wieku. Obecnie znajduje się on w [[ewim:Olsztyn|Olsztynie]].

==Ciekawostki==
*W kościele znajduje się tablica pamiątkowa ku czci urodzonego na terenie parafii ks. [[ewim:Wojciech Turowski |Wojciecha Turowskiego]].
*Jest tutaj także tablica upamiętniająca wizytę króla Belgii, Baudouina I i jego małżonki Fabioli, uczestniczących we mszy w 1977 roku.

==Zobacz też==
*[[ewim:Jan Wilde |Jan Wilde]]
*[[Friedrich Heitmann |Fritz Heitmann]]
*[[ewim:Edward Herrmann |Edward Herrmann]]
*[[ewim:Andrzej Ksawery Smoleński |Andrzej Ksawery Smoleński]]
*[[Monstrancja z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku]]
*[[Puszka eucharystyczna z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku]]
*[[Krzyż relikwiarzowy z kościoła pw. św. Mikołaja i Jana Ewangelisty w Sząbruku]]

==Bibliografia==
#Głowacz, Aleksandra: ''Fritz Heitmann architekt warmińskich kościołów'' / Aleksandra Głowacz // „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski”. – R. 5 (2003), s. 15-16.
#Grzelachowski, Stanisław: ''Kościół w Sząbruku'' / Stanisław Grzelachowski // „Spotkania z Zabytkami.” – 2006, nr 3, s. 22-24.
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 66-68.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 110-111.
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 85.

==Linki==
*''Kościół w Sząbruku'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.it.gokgietrzwald.pl/?page=34&lang=1&Kosciol-w-Szabruku.html www.it.gokgietrzwald.pl] [dostęp 04.11.2013 r.]
*''Kościoły Warmii - Gmina Gietrzwałd'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=92 www.domwarminski.pl] [dostęp 04.11.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Gietrzwałd (gmina wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Anny w Mołtajnach

2015-01-25T17:13:14Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kosciol_anna_moltajny_1a.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_2.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://stiuk-konserwacja.pl/index.php?mact=Album,cntnt01,default,0&cntnt01albumid=4&cntnt01returnid=17 www.stiuk-konserwacja.pl] ]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_4.jpg|thumb|right|200px| Ołtarz kazalnicowy. Fot. Anton Ulbrich. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57085.]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_5.jpg|thumb|left|200px| Świecznik mosiężny, w tle stalle i empora. Fot. Adolf Bötticher. 1890/1898 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57086.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony pod koniec XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie wsi [[ewim:Mołtajny| Mołtajny]] (niem. Molteinen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat kętrzyński| powiecie kętrzyńskim]], w [[ewim:Barciany (gmina wiejska)| gminie Barciany]], nad [[ewim:Jezioro Arklickie| jeziorem Arklickim]].

==Historia==
Pierwsze wzmianki o świątyni w tej miejscowości pochodzą z 1384 roku. W 1404 roku wspomina się już kamienną świątynię, które była rozbudowywana do końca XV wieku. Wieżę podwyższono w pierwszej ćwierci wieku XVI. Od czasów reformacji do 1945 roku była to świątynia ewangelicka, po drugiej wojnie światowej przejęła ją napływowa ludność katolicka. Samodzielną [[ewim:Parafia pw. św. Anny w Mołtajnach| parafię]] utworzono tu z dniem 1 września 1986 roku. W latach 1989-1991 w kościele przeprowadzono gruntowny remont, natomiast w roku 2009 odrestaurowano wieżę.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, salowy, murowany z kamienia polnego i cegły. Po stronie północnej znajduje się zakrystia i kruchta, po zachodniej – kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża, w przyziemiu przewiązana z nawą. Wieżę ozdobiono ostrołukowymi blendami i płyciznami w tym samym kształcie i zwieńczono szczytem sterczynowo-schodkowym. Podobne szyty (dodatkowo wzbogacone blendami) zdobią elewację wschodnią, a także zakrystię i kruchtę. Korpus budowli został oszkarpowany. W poszczególnych elewacjach znajdują się głęboko osadzone okna ostrołukowe. Całość zwieńczono dachem dwuspadowym krytym dachówką. Nawę przykryto sklepieniem kolebkowym, zakrystię sklepieniem gwiaździstym, a w kruchcie zastosowano pozorne sklepienie beczkowe.

==Wyposażenie==
Przez całe stulecia o wyglądzie i wyposażeniu świątyni decydowały przede wszystkim fundacje pochodzące z rąk dziedziców pobliskich [[ewim:Arklity|Arklit]]. W XVI i XVII wieku patronat nad kościołem sprawowała rodzina von Schliebenów. Z tego okresu pochodzi renesansowa płyta nagrobna w posadzce z herbem Schliebenów i datą 1561, chorągiewka na wieży kościoła z inicjałami G.v.S. i datą 1650 oraz oryginalny żyrandol mosiężny wykonany w latach 1686-1700. W wieku XVIII majątek, a także patronat nad kościołem przejęła rodzina Egloffstein. W 1782 roku jej przedstawiciele ufundowali do kościoła ołtarz główny (dawniej kazalnicowy) i organy, które wykonał [[ewim:Karol Henryk Obuch| Karol Henryk Obuch]] z [[ewim:Morąg|Morąga]]. Autorem ołtarza św. Anny, baptysterium i prospektu organowego jest rzeźbiarz warmiński [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Z fundacji pochodzą też lichtarze z końca XVII wieku i część sprzętu kościelnego, datowanego na XVI-XVIII wiek. Przed 1945 rokiem były tu także stalle z około 1580 roku oraz manierystyczna empora z lat 1601-1615 z obrazami przedstawiającymi sceny ze Starego Testamentu, umieszczonymi w płycinach (w późniejszym okresie zdemontowane).

==Ciekawostki==
*Mołtajny były miejscem pielgrzymek do świętej Anny, której obraz znajdował się w dzwonnicy do 1730 roku.
*Na przykościelnym cmentarzu znajduje się pomnik grobowy dziedziców [[ewim:Arklity|Arklit]], Albrechta Dietricha (zm. w 1791 roku) i Henrietty Gottlieby Egloffsteinów (zm. 1776 roku).

==Zobacz też==
*[[ewim:Parafia pw. św. Anny w Mołtajnach|parafia pw. św. Anny w Mołtajnach]]
*[[ewim:Karol Henryk Obuch| Karol Henryk Obuch]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 2 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 100-101.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 61-62.

==Linki==
*''Kościół pw. św. Anny w Mołtajnach'', materiał zmieszczony na stronie projektu „Zabytkobranie” [http://www.wbp.olsztyn.pl/zabytkobranie/index.php?mnu=przechwalki&cnt=moltajny www.wbp.olsztyn.pl] [dostęp 15.02.2014 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat kętrzyński]]
[[Category:Barciany (gmina wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Anny w Mołtajnach

2015-01-25T17:13:01Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_anna_moltajny_1a.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_2.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://stiuk-konserwacja.pl/index.php?mact=Album,cntnt01,default,0&cntnt01albumid=4&cntnt01returnid=17 www.stiuk-konserwacja.pl] ]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_4.jpg|thumb|right|200px| Ołtarz kazalnicowy. Fot. Anton Ulbrich. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57085.]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_5.jpg|thumb|left|200px| Świecznik mosiężny, w tle stalle i empora. Fot. Adolf Bötticher. 1890/1898 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57086.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony pod koniec XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie wsi [[ewim:Mołtajny| Mołtajny]] (niem. Molteinen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat kętrzyński| powiecie kętrzyńskim]], w [[ewim:Barciany (gmina wiejska)| gminie Barciany]], nad [[ewim:Jezioro Arklickie| jeziorem Arklickim]].

==Historia==
Pierwsze wzmianki o świątyni w tej miejscowości pochodzą z 1384 roku. W 1404 roku wspomina się już kamienną świątynię, które była rozbudowywana do końca XV wieku. Wieżę podwyższono w pierwszej ćwierci wieku XVI. Od czasów reformacji do 1945 roku była to świątynia ewangelicka, po drugiej wojnie światowej przejęła ją napływowa ludność katolicka. Samodzielną [[ewim:Parafia pw. św. Anny w Mołtajnach| parafię]] utworzono tu z dniem 1 września 1986 roku. W latach 1989-1991 w kościele przeprowadzono gruntowny remont, natomiast w roku 2009 odrestaurowano wieżę.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, salowy, murowany z kamienia polnego i cegły. Po stronie północnej znajduje się zakrystia i kruchta, po zachodniej – kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża, w przyziemiu przewiązana z nawą. Wieżę ozdobiono ostrołukowymi blendami i płyciznami w tym samym kształcie i zwieńczono szczytem sterczynowo-schodkowym. Podobne szyty (dodatkowo wzbogacone blendami) zdobią elewację wschodnią, a także zakrystię i kruchtę. Korpus budowli został oszkarpowany. W poszczególnych elewacjach znajdują się głęboko osadzone okna ostrołukowe. Całość zwieńczono dachem dwuspadowym krytym dachówką. Nawę przykryto sklepieniem kolebkowym, zakrystię sklepieniem gwiaździstym, a w kruchcie zastosowano pozorne sklepienie beczkowe.

==Wyposażenie==
Przez całe stulecia o wyglądzie i wyposażeniu świątyni decydowały przede wszystkim fundacje pochodzące z rąk dziedziców pobliskich [[ewim:Arklity|Arklit]]. W XVI i XVII wieku patronat nad kościołem sprawowała rodzina von Schliebenów. Z tego okresu pochodzi renesansowa płyta nagrobna w posadzce z herbem Schliebenów i datą 1561, chorągiewka na wieży kościoła z inicjałami G.v.S. i datą 1650 oraz oryginalny żyrandol mosiężny wykonany w latach 1686-1700. W wieku XVIII majątek, a także patronat nad kościołem przejęła rodzina Egloffstein. W 1782 roku jej przedstawiciele ufundowali do kościoła ołtarz główny (dawniej kazalnicowy) i organy, które wykonał [[ewim:Karol Henryk Obuch| Karol Henryk Obuch]] z [[ewim:Morąg|Morąga]]. Autorem ołtarza św. Anny, baptysterium i prospektu organowego jest rzeźbiarz warmiński [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Z fundacji pochodzą też lichtarze z końca XVII wieku i część sprzętu kościelnego, datowanego na XVI-XVIII wiek. Przed 1945 rokiem były tu także stalle z około 1580 roku oraz manierystyczna empora z lat 1601-1615 z obrazami przedstawiającymi sceny ze Starego Testamentu, umieszczonymi w płycinach (w późniejszym okresie zdemontowane).

==Ciekawostki==
*Mołtajny były miejscem pielgrzymek do świętej Anny, której obraz znajdował się w dzwonnicy do 1730 roku.
*Na przykościelnym cmentarzu znajduje się pomnik grobowy dziedziców [[ewim:Arklity|Arklit]], Albrechta Dietricha (zm. w 1791 roku) i Henrietty Gottlieby Egloffsteinów (zm. 1776 roku).

==Zobacz też==
*[[ewim:Parafia pw. św. Anny w Mołtajnach|parafia pw. św. Anny w Mołtajnach]]
*[[ewim:Karol Henryk Obuch| Karol Henryk Obuch]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 2 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 100-101.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 61-62.

==Linki==
*''Kościół pw. św. Anny w Mołtajnach'', materiał zmieszczony na stronie projektu „Zabytkobranie” [http://www.wbp.olsztyn.pl/zabytkobranie/index.php?mnu=przechwalki&cnt=moltajny www.wbp.olsztyn.pl] [dostęp 15.02.2014 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat kętrzyński]]
[[Category:Barciany (gmina wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Anny w Mołtajnach

2015-01-25T17:12:44Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_anna_moltajny_1a.jpg|thumb|right|250px|Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_2.jpg|thumb|right|250px|Źródło: [http://stiuk-konserwacja.pl/index.php?mact=Album,cntnt01,default,0&cntnt01albumid=4&cntnt01returnid=17 www.stiuk-konserwacja.pl] ]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_4.jpg|thumb|right|200px| Ołtarz kazalnicowy. Fot. Anton Ulbrich. 1904/1909 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57085.]]
[[Image: kosciol_anna_moltajny_5.jpg|thumb|left|200px| Świecznik mosiężny, w tle stalle i empora. Fot. Adolf Bötticher. 1890/1898 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 57086.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony pod koniec XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie wsi [[ewim:Mołtajny| Mołtajny]] (niem. Molteinen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat kętrzyński| powiecie kętrzyńskim]], w [[ewim:Barciany (gmina wiejska)| gminie Barciany]], nad [[ewim:Jezioro Arklickie| jeziorem Arklickim]].

==Historia==
Pierwsze wzmianki o świątyni w tej miejscowości pochodzą z 1384 roku. W 1404 roku wspomina się już kamienną świątynię, które była rozbudowywana do końca XV wieku. Wieżę podwyższono w pierwszej ćwierci wieku XVI. Od czasów reformacji do 1945 roku była to świątynia ewangelicka, po drugiej wojnie światowej przejęła ją napływowa ludność katolicka. Samodzielną [[ewim:Parafia pw. św. Anny w Mołtajnach| parafię]] utworzono tu z dniem 1 września 1986 roku. W latach 1989-1991 w kościele przeprowadzono gruntowny remont, natomiast w roku 2009 odrestaurowano wieżę.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, salowy, murowany z kamienia polnego i cegły. Po stronie północnej znajduje się zakrystia i kruchta, po zachodniej – kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża, w przyziemiu przewiązana z nawą. Wieżę ozdobiono ostrołukowymi blendami i płyciznami w tym samym kształcie i zwieńczono szczytem sterczynowo-schodkowym. Podobne szyty (dodatkowo wzbogacone blendami) zdobią elewację wschodnią, a także zakrystię i kruchtę. Korpus budowli został oszkarpowany. W poszczególnych elewacjach znajdują się głęboko osadzone okna ostrołukowe. Całość zwieńczono dachem dwuspadowym krytym dachówką. Nawę przykryto sklepieniem kolebkowym, zakrystię sklepieniem gwiaździstym, a w kruchcie zastosowano pozorne sklepienie beczkowe.

==Wyposażenie==
Przez całe stulecia o wyglądzie i wyposażeniu świątyni decydowały przede wszystkim fundacje pochodzące z rąk dziedziców pobliskich [[ewim:Arklity|Arklit]]. W XVI i XVII wieku patronat nad kościołem sprawowała rodzina von Schliebenów. Z tego okresu pochodzi renesansowa płyta nagrobna w posadzce z herbem Schliebenów i datą 1561, chorągiewka na wieży kościoła z inicjałami G.v.S. i datą 1650 oraz oryginalny żyrandol mosiężny wykonany w latach 1686-1700. W wieku XVIII majątek, a także patronat nad kościołem przejęła rodzina Egloffstein. W 1782 roku jej przedstawiciele ufundowali do kościoła ołtarz główny (dawniej kazalnicowy) i organy, które wykonał [[ewim:Karol Henryk Obuch| Karol Henryk Obuch]] z [[ewim:Morąg|Morąga]]. Autorem ołtarza św. Anny, baptysterium i prospektu organowego jest rzeźbiarz warmiński [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]] z [ewim:Reszel|Reszla]]. Z fundacji pochodzą też lichtarze z końca XVII wieku i część sprzętu kościelnego, datowanego na XVI-XVIII wiek. Przed 1945 rokiem były tu także stalle z około 1580 roku oraz manierystyczna empora z lat 1601-1615 z obrazami przedstawiającymi sceny ze Starego Testamentu, umieszczonymi w płycinach (w późniejszym okresie zdemontowane).

==Ciekawostki==
*Mołtajny były miejscem pielgrzymek do świętej Anny, której obraz znajdował się w dzwonnicy do 1730 roku.
*Na przykościelnym cmentarzu znajduje się pomnik grobowy dziedziców [[ewim:Arklity|Arklit]], Albrechta Dietricha (zm. w 1791 roku) i Henrietty Gottlieby Egloffsteinów (zm. 1776 roku).

==Zobacz też==
*[[ewim:Parafia pw. św. Anny w Mołtajnach|parafia pw. św. Anny w Mołtajnach]]
*[[ewim:Karol Henryk Obuch| Karol Henryk Obuch]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 2 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 100-101.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. - Olsztyn : Remix, 1992. – S. 61-62.

==Linki==
*''Kościół pw. św. Anny w Mołtajnach'', materiał zmieszczony na stronie projektu „Zabytkobranie” [http://www.wbp.olsztyn.pl/zabytkobranie/index.php?mnu=przechwalki&cnt=moltajny www.wbp.olsztyn.pl] [dostęp 15.02.2014 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat kętrzyński]]
[[Category:Barciany (gmina wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Marii Magdaleny w Leginach

2015-01-25T17:00:23Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kosciol_maria_leginy_1a.jpg|thumb|right|250px| Fot. Mieczysław Kalski]]

[[Image: kosciol_maria_leginy_2a.jpg|thumb|right|250px| Fot. Mieczysław Kalski]]

[[Image: kosciol_maria_leginy_3.jpg|thumb|left|250px| Fot. Herbert Zink. 1938 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056629.]]

[[Image: kosciol_maria_leginy_4.jpg|thumb|left|250px| Fot. Herbert Zink. 1938 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056631.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w pierwszej połowie XIX wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim:Leginy |Leginy]] (niem. Legienen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat kętrzyński|powiecie kętrzyńskim]], w [[ewim:Reszel (gmina miejsko-wiejska) |gminie Reszel]].

==Historia==
Gotycki kościół pod wezwaniem św. Marii Magdaleny istniał w tej miejscowości już w XIV wieku. Obecna budowla została wzniesiona w tym samym miejscu w 1824 roku. Jej konsekracji dokonał biskup [[ewim: Józef von Hohenzollern |Józef Hohenzollern]] w dniu 4 września 1825 roku. W 1910 roku do korpusu nawowego dobudowano wieżę dzwonniczą.

==Opis==
Jest to kościół orientowany, murowany z czerwonej cegły, salowy, o uproszczonych formach późnobarokowych. Wzniesiono go na rzucie prostokąta. Od strony północnej znajduje się kruchta, od wschodniej – zakrystia, a od zachodu – wieża. Nad prezbiterium umieszczono chorągiewkę z datą 1824. Ta sama data i inicjały widnieją na kamieniu umieszczonym w południowej ścianie korpusu. Wnętrze nawy przykryto stropem o zaokrąglonych bokach, w zakrystii zastosowano sklepienie kolebkowe.

==Wyposażenie==
Barokowy ołtarz główny pochodzi z połowy XVIII wieku. Umieszczono w nim obrazy św. Marii Magdaleny i św. Anny Samotrzeć, a także rzeźby Chrystusa, Jana Chrzciciela, św. Józefa i św. Mateusza. Klasycystyczne tabernakulum wykonano około 1824 roku. W prawym ołtarzu bocznym, z początku XVII wieku, znajduje się obraz Ukrzyżowania z Marią, Janem i Magdaleną. W lewym, z końca tego stulecia, umieszczono obrazy Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i Trójcy Świętej (w zwieńczeniu), a także medaliony ze scenami z życia Chrystusa (w uszach nastawy). W kościele znajdują się także: klasycystyczna ambona z 1824 roku, rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z połowy XVIII wieku, obrazy Chrystusa i Marii z pierwszej połowy XIX wieku, płyty nagrobne: Oelsnitza z 1665 roku oraz [[ewim:Andrzej de Helden Gąsiorowski |Andrzeja]] i [[ewim:Józef de Helden Gąsiorowski |Józefa de Helden Gąsiorowskich]] z 1772 roku. Z lat 60-tych XVIII w. pochodzi baptysterium wykonane w warsztacie rzeźbiarskim [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Są tutaj także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*gotycki krzyż ołtarzowy z pierwszej ćwierci XV wieku,
*późnorenesansowa monstrancja z 1664 roku, ufundowana przez [[ewim:Jan Oelsen |Jana Oelsena]],
*kielich barokowy z herbami Oelsnitzów i inicjałami H.v.O.,
*kielich rokokowy z 1807 roku,
*łódka na kadzidło z 1798 roku,
*pacyfikał z pierwszej ćwierci XIX wieku,
*puszka z napisem: „DOM comites Załuscy in emigratione anno 1833 offerunt” – darowizna emigrantów po powstaniu 1831 roku.

==Zobacz też==
*[[ewim: Józef von Hohenzollern |Józef Hohenzollern]]
*[[ewim:Andrzej de Helden Gąsiorowski|Andrzej de Helden Gąsiorowski]]
*[[ewim:Józef de Helden Gąsiorowski |Józef de Helden Gąsiorowski]]
*[[ewim:Jan Oelsen |Jan Oelsen]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 276-277.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 62.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 49-51.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat kętrzyński]]
[[Category:Reszel (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1801-1918]]

Kościół pw. św. Marii Magdaleny w Leginach

2015-01-25T16:59:58Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_maria_leginy_1a.jpg|thumb|right|250px| Fot. Mieczysław Kalski]]

[[Image: kosciol_maria_leginy_2a.jpg|thumb|right|250px| Fot. Mieczysław Kalski]]

[[Image: kosciol_maria_leginy_3.jpg|thumb|left|250px| Fot. Herbert Zink. 1938 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056629.]]

[[Image: kosciol_maria_leginy_4.jpg|thumb|left|250px| Fot. Herbert Zink. 1938 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056631.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w pierwszej połowie XIX wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim:Leginy |Leginy]] (niem. Legienen). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat kętrzyński|powiecie kętrzyńskim]], w [[ewim:Reszel (gmina miejsko-wiejska) |gminie Reszel]].

==Historia==
Gotycki kościół pod wezwaniem św. Marii Magdaleny istniał w tej miejscowości już w XIV wieku. Obecna budowla została wzniesiona w tym samym miejscu w 1824 roku. Jej konsekracji dokonał biskup [[ewim: Józef von Hohenzollern |Józef Hohenzollern]] w dniu 4 września 1825 roku. W 1910 roku do korpusu nawowego dobudowano wieżę dzwonniczą.

==Opis==
Jest to kościół orientowany, murowany z czerwonej cegły, salowy, o uproszczonych formach późnobarokowych. Wzniesiono go na rzucie prostokąta. Od strony północnej znajduje się kruchta, od wschodniej – zakrystia, a od zachodu – wieża. Nad prezbiterium umieszczono chorągiewkę z datą 1824. Ta sama data i inicjały widnieją na kamieniu umieszczonym w południowej ścianie korpusu. Wnętrze nawy przykryto stropem o zaokrąglonych bokach, w zakrystii zastosowano sklepienie kolebkowe.

==Wyposażenie==
Barokowy ołtarz główny pochodzi z połowy XVIII wieku. Umieszczono w nim obrazy św. Marii Magdaleny i św. Anny Samotrzeć, a także rzeźby Chrystusa, Jana Chrzciciela, św. Józefa i św. Mateusza. Klasycystyczne tabernakulum wykonano około 1824 roku. W prawym ołtarzu bocznym, z początku XVII wieku, znajduje się obraz Ukrzyżowania z Marią, Janem i Magdaleną. W lewym, z końca tego stulecia, umieszczono obrazy Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i Trójcy Świętej (w zwieńczeniu), a także medaliony ze scenami z życia Chrystusa (w uszach nastawy). W kościele znajdują się także: klasycystyczna ambona z 1824 roku, rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z połowy XVIII wieku, obrazy Chrystusa i Marii z pierwszej połowy XIX wieku, płyty nagrobne: Oelsnitza z 1665 roku oraz [[ewim:Andrzej de Helden Gąsiorowski |Andrzeja]] i [[ewim:Józef de Helden Gąsiorowski |Józefa de Helden Gąsiorowskich]] z 1772 roku. Z lat 60-tych XVIII w. pochodzi baptysterium wykonane w warsztacie rzeźbiarskim [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Są tutaj także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*gotycki krzyż ołtarzowy z pierwszej ćwierci XV wieku,
*późnorenesansowa monstrancja z 1664 roku, ufundowana przez [[ewim:Jan Oelsen |Jana Oelsena]],
*kielich barokowy z herbami Oelsnitzów i inicjałami H.v.O.,
*kielich rokokowy z 1807 roku,
*łódka na kadzidło z 1798 roku,
*pacyfikał z pierwszej ćwierci XIX wieku,
*puszka z napisem: „DOM comites Załuscy in emigratione anno 1833 offerunt” – darowizna emigrantów po powstaniu 1831 roku.

==Zobacz też==
*[[ewim: Józef von Hohenzollern |Józef Hohenzollern]]
*[[ewim:Andrzej de Helden Gąsiorowski|Andrzej de Helden Gąsiorowski]]
*[[ewim:Józef de Helden Gąsiorowski |Józef de Helden Gąsiorowski]]
*[[ewim:Jan Oelsen |Jan Oelsen]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 276-277.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 62.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 49-51.

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat kętrzyński]]
[[Category:Reszel (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1801-1918]]

Kościół pw. św. Mikołaja i św. Augustyna w Lamkowie

2015-01-25T16:57:33Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kosciol_mikolaj_lamkowo_1a.jpg|thumb|right|200px|Fot. Mieczysław Kalski]]

[[Image: kosciol_mikolaj_lamkowo_2a.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,1,4338.html www.polskaniezwykla.pl] ]]

[[Image: kosciol_mikolaj_lamkowo_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Karl Müller. 1929 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056641.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w połowie XVIII wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim:Lamkowo |Lamkowo]] (niem. Groβ Lemkendorf). Wieś położona jest w [[ewim:Barczewo (gmina miejsko-wiejska)|gminie Barczewo]] w [[ewim:Powiat olsztyński| powiecie olsztyńskim]].

==Historia==
Pierwszy kościół w tej miejscowości powstał wkrótce po lokacji wsi z 1363 roku. W czasie wojen wieś wraz z kościołem uległy całkowitemu zniszczeniu. Nowa drewniana budowla została poświęcony przez biskupa włocławskiego [[ewim:Stanisław Karnkowski |Stanisława Karnkowskiego]] w 1574 roku ku czci Najświętszej Maryi Panny i świętego Augustyna. Po pożarze w XVII wieku zbudowano w tym samym miejscu trzeci kościół, czwarty zaś, którego fragmenty są zachowane, konsekrował w dniu 5 lipca 1748 roku biskup warmiński [[ewim:Adam Stanisław Grabowski |Adam Stanisław Grabowski]], ku czci świętego Mikołaja i świętego Augustyna, co zostało upamiętnione drewnianą tablicą z herbem i insygniami biskupa. W 1830 roku wieża kościelna została uszkodzona w wyniku pożaru. Odbudowano ją w 1831 roku.

==Opis==
Jest to kościół późnobarokowy, orientowany, salowy, murowany z cegły. Wzniesiono go na planie prostokąta, z wieżą od zachodu i zakrystią od wschodu. W bramie otaczającego go ogrodzenia znajdują się dwie wnęki, w których umieszczono barokowe rzeźby świętych Mikołaja i Augustyna.

==Wyposażenie==
We wnętrzu znajduje się ołtarz główny z końca XVIII wieku z obrazami: Przemienienia Pańskiego, Boga Ojca w obłokach i z figurami aniołów. Ołtarze boczne pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. W lewym ołtarzu bocznym umieszczono rokokowe obrazy św. Mikołaja i św. Augustyna, natomiast w prawym, wykonane w tym samym stylu, obrazy Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła – wszystkie wykonane w XIX wieku. Resztki ambony oraz chór muzyczny pochodzą z połowy XVIII wieku. W kościele znajdują się także: relief z motywem Piety w barokowej ramie z XVIII wieku (na wieży), kilka rzeźb barokowych i późnobarokowy krucyfiks (w przedsionku), późnobarokowa chrzcielnica, a także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym:
*monstrancja z 1753 roku, puszka z około 1757 roku i pacyfikał w formie krzyża, wykonane przez [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]], złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]],
*kielich z 1627 roku, ufundowany przez [[ewim:Jan Niederhof |Jana Niederhofa]].

==Zobacz też==
*[[ewim:Stanisław Karnkowski |Stanisław Karnkowski]]
*[[ewim:Adam Stanisław Grabowski |Adam Stanisław Grabowski]]
*[[ewim:Jan Geese |Jan Geese]]
*[[ewim:Jan Niederhof |Jan Niederhof]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 102.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 60.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 47-49.

==Linki==
*''Kościoły Warmii - Gmina Barczewo'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=88#lamkowo www.domwarminski.pl] [dostęp 26.11.2013 r.]
*''Lamkowo: wieś starsza niż Olsztyn'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://mojemazury.pl/64840,Lamkowo-wies-starsza-niz-Olsztyn.html#axzz2mxI7Hjj0 www.mojemazury.pl] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Barczewo (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Kościół pw. św. Mikołaja i św. Augustyna w Lamkowie

2015-01-25T16:56:59Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_mikolaj_lamkowo_1a.jpg|thumb|right|200px|Fot. Mieczysław Kalski]]

[[Image: kosciol_mikolaj_lamkowo_2a.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,1,4338.html www.polskaniezwykla.pl] ]]

[[Image: kosciol_mikolaj_lamkowo_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Karl Müller. 1929 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056641.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w połowie XVIII wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim:Lamkowo |Lamkowo]] (niem. Groβ Lemkendorf). Wieś położona jest w [[ewim:Barczewo (gmina miejsko-wiejska)|gminie Barczewo]] w [[ewim:Powiat olsztyński| powiecie olsztyńskim]].

==Historia==
Pierwszy kościół w tej miejscowości powstał wkrótce po lokacji wsi z 1363 roku. W czasie wojen wieś wraz z kościołem uległy całkowitemu zniszczeniu. Nowa drewniana budowla została poświęcony przez biskupa włocławskiego [[ewim:Stanisław Karnkowski |Stanisława Karnkowskiego]] w 1574 roku ku czci Najświętszej Maryi Panny i świętego Augustyna. Po pożarze w XVII wieku zbudowano w tym samym miejscu trzeci kościół, czwarty zaś, którego fragmenty są zachowane, konsekrował w dniu 5 lipca 1748 roku biskup warmiński [[ewim:Adam Stanisław Grabowski |Adam Stanisław Grabowski]], ku czci świętego Mikołaja i świętego Augustyna, co zostało upamiętnione drewnianą tablicą z herbem i insygniami biskupa. W 1830 roku wieża kościelna została uszkodzona w wyniku pożaru. Odbudowano ją w 1831 roku.

==Opis==
Jest to kościół późnobarokowy, orientowany, salowy, murowany z cegły. Wzniesiono go na planie prostokąta, z wieżą od zachodu i zakrystią od wschodu. W bramie otaczającego go ogrodzenia znajdują się dwie wnęki, w których umieszczono barokowe rzeźby świętych Mikołaja i Augustyna.

==Wyposażenie==
We wnętrzu znajduje się ołtarz główny z końca XVIII wieku z obrazami: Przemienienia Pańskiego, Boga Ojca w obłokach i z figurami aniołów. Ołtarze boczne pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. W lewym ołtarzu bocznym umieszczono rokokowe obrazy św. Mikołaja i św. Augustyna, natomiast w prawym, wykonane w tym samym stylu, obrazy Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła – wszystkie wykonane w XIX wieku. Resztki ambony oraz chór muzyczny pochodzą z połowy XVIII wieku. W kościele znajdują się także: relief z motywem Piety w barokowej ramie z XVIII wieku (na wieży), kilka rzeźb barokowych i późnobarokowy krucyfiks (w przedsionku), późnobarokowa chrzcielnica, a także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym:
*monstrancja z 1753 roku, puszka z około 1757 roku i pacyfikał w formie krzyża, wykonane przez [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]], złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]],
*kielich z 1627 roku, ufundowany przez [[ewim:Jan Niederhof |Jana Niederhofa]].

==Zobacz też==
*[[ewim:Stanisław Karnkowski |Stanisław Karnkowski]]
*[[ewim:Adam Stanisław Grabowski |Adam Stanisław Grabowski]]
*[[ewim:Jan Geese |Jan Geese]]
*[[ewim:Jan Niederhof |Jan Niederhof]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 102.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 60.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 47-49.

==Linki==
*''Kościoły Warmii - Gmina Barczewo'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://www.domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=88#lamkowo www.domwarminski.pl] [dostęp 26.11.2013 r.]
*''Lamkowo: wieś starsza niż Olsztyn'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://mojemazury.pl/64840,Lamkowo-wies-starsza-niz-Olsztyn.html#axzz2mxI7Hjj0 www.mojemazury.pl] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Barczewo (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1701-1800]]

Kościół pw. św. Bartłomieja w Jezioranach

2015-01-25T16:53:55Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_4.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_2.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Widok od strony rynku w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56152.]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_5.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_3.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Wnętrze nawy głównej w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56157.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie [[ewim:Jeziorany |Jezioran]] (niem. Seeburg), w obrębie średniowiecznej zabudowy miasta. Znajduje się przy wschodnim boku obecnego placu Wolności Narodowej.

==Historia==
Pierwszy kościół w Jezioranach wybudowano już około 1345 roku. Uposażył go w dekrecie lokacyjnym z 5 lutego 1338 roku biskup [[ewim:Herman z Pragi |Herman z Pragi]]. Obecna świątynia powstała w latach 1360-1390. W XV wieku korpus nakryto sklepieniem gwiaździstym. W 1912 roku budowlę przedłużono o dwa przęsła ku wschodowi, dobudowano także nową zakrystię i kruchtę od północy oraz podwyższono wieżę o dwie kondygnacje. W 1913 roku przeprowadzono gruntowny remont starszych części kościoła.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, murowany z cegły na niskiej podmurówce z kamieni polnych. Od strony północnej znajduje się piętrowa zakrystia, od południa – kruchta, natomiast od zachodu – kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża, prawie całkowicie wciągnięta w obręb korpusu. W dolnej części wieży znajduje się kruchta przykryta sklepieniem gwiaździstym, do której prowadzi portal ostrołukowy o profilowanych ościeżach (podobny portal prowadzi z nawy do zakrystii). Wyższe kondygnacje podzielone zostały ostrołukowymi blendami. Całość zwieńczono dachem dwuspadowym i szczytami schodkowymi. Nawę główną przykryto sklepieniem gwiaździstym, wspartym na ośmiobocznych filarach, w nawach bocznych zastosowano sklepienia sieciowe. Korpus trójnawowej hali od zewnątrz został oszkarpowany. Zdobią go ostrołukowe okna, gzyms, tynkowany fryz wieńczący, a także szczyty sterczynowe i tynkowane blendy ostrołukowe. W zakrystii i kruchcie zastosowano szczyty uskokowe, ze sterczynami na zakończeniach stopni, dekorowane ostrołukowymi blendami. W fasadzie kruchty znajduje się metalowa płaskorzeźba z popiersiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem i napisem dotyczącym pożaru z 1873 roku.

==Wyposażenie==
Wystrój i wyposażenie wnętrze są niejednolite i pochodzą z XVIII i XIX wieku. Barokowy ołtarz główny został wykonany w 1734 roku w warsztacie [[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jana Chrystiana Schmidta]] w [[ewim:Reszel |Reszlu]]. Umieszczono w nim obraz Ostatniej Wieczerzy oraz rzeźby św. Walentego, Burcharda, Iwona, Albana, Konstantyna, Krzysztofa, Antoniego, Jana Nepomucena, Floriana i jednego nie rozpoznanego. W kościele znajduje się sześć ołtarzy bocznych:
*ołtarz boczny barokowo-klasycystyczny z końca XVIII wieku, ustawiony przy trzecim filarze północnym i wyposażony w obraz św. Barbary z XVIII wieku i alegoryczne rzeźbione postacie kobiece,
*ołtarz boczny klasycystyczny z pierwszej połowy XIX wieku, ustawiony przy trzecim filarze południowym, z rzeźbionymi postaciami św. Piotra i św. Pawła oraz obrazem Ukrzyżowania namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1864 roku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze północnym, z obrazem przedstawiającym Modlitwę w Ogrójcu z końca XVIII wieku, obrazem Matki Boskiej Bolesnej z 1893 roku oraz dwoma alegorycznymi postaciami kobiecymi z drugiej połowy XVIII wieku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze południowym, z obrazem, św. Anny uczącej Matkę Boską oraz figurami archaniołów: Rafała i Gabriela,
*ołtarz boczny klasycystyczny z około 1850 roku, ustawiony w nawie północnej, z obrazem św. Jana Nepomucena, namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1866 roku oraz figurami św. Mikołaja, św. Augustyna oraz Biskupów,
*ołtarz boczny barokowy z początku XVIII wieku, ustawiony w nawie południowej, z obrazem Matki Boskiej Różańcowej ze św. Dominikiem i Katarzyną Sieneńską oraz z figurami: Madonny, św. Dominika, św. Katarzyny.
Tabernakulum oraz figury aniołów pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].
Ambona z herbem fundatora i inicjałami G.B.E.C. pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Z tego samego okresu pochodzi barokowo-klasycystyczna kaplica chrzcielna. W kościele znajdują się także trzy rzeźbione anioły z XVIII wieku, późnobarokowy krucyfiks, epitafium burmistrza jeziorańskiego [[ewim:Szymona Rogalla |Szymona Rogalli]] z 1763 roku. Są tam również cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*kielichy: z 1790 roku – wykonany prawdopodobnie przez złotnika z [[ewim:Braniewo |Braniewa]], [[ewim:Thomas Stefan |Thomasa Stefana]], z 1690 roku – wykonany przez [[ewim:Jan Bartolomowicz |Jana Bartolomowicza]], złotnika z [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarka Warmińskiego]], z 1655 roku i 1661 roku – wykonane przez [[ewim:Michael Ruhnau |Michaela Ruhnaua]], złotnika z [[ewim:Jeziorany |Jezioran]],
*monstrancja z 1743 roku i pacyfikał rokokowy, wykonane przez złotnika z [[ewim:Dobre Miasto |Dobrego Miasta]], [[ewim:Antoni Krieger |Antoniego Kriegera]],
*tacka trybowana i kadzielnica z około 1700 roku,
*puszka do przechowywania komunikantów (cyborium), wykonana przez [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]], złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]].

==Zobacz też==
*[[Kaplica pw. św. Krzyża w Jezioranach]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]
*[[ewim:Jan Bartolomowicz|Jan Bartolomowicz]]
*[[ewim:Michael Ruhnau|Michael Ruhnau]]
*[[ewim:Jan Geese|Jan Geese]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 170-171.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 50-51.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 34-38.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 16
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 70-71.

==Dodatkowa literatura==
*''Historia parafii'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://parafia-jeziorany.vot.pl/historia-parafii.html www.parafia-jeziorany.vot.pl] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Bartłomieja w Jezioranach

2015-01-25T16:53:33Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_4.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_2.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Widok od strony rynku w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56152.]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_5.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_3.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Wnętrze nawy głównej w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56157.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie [[ewim:Jeziorany |Jezioran]] (niem. Seeburg), w obrębie średniowiecznej zabudowy miasta. Znajduje się przy wschodnim boku obecnego placu Wolności Narodowej.

==Historia==
Pierwszy kościół w Jezioranach wybudowano już około 1345 roku. Uposażył go w dekrecie lokacyjnym z 5 lutego 1338 roku biskup [[ewim:Herman z Pragi |Herman z Pragi]]. Obecna świątynia powstała w latach 1360-1390. W XV wieku korpus nakryto sklepieniem gwiaździstym. W 1912 roku budowlę przedłużono o dwa przęsła ku wschodowi, dobudowano także nową zakrystię i kruchtę od północy oraz podwyższono wieżę o dwie kondygnacje. W 1913 roku przeprowadzono gruntowny remont starszych części kościoła.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, murowany z cegły na niskiej podmurówce z kamieni polnych. Od strony północnej znajduje się piętrowa zakrystia, od południa – kruchta, natomiast od zachodu – kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża, prawie całkowicie wciągnięta w obręb korpusu. W dolnej części wieży znajduje się kruchta przykryta sklepieniem gwiaździstym, do której prowadzi portal ostrołukowy o profilowanych ościeżach (podobny portal prowadzi z nawy do zakrystii). Wyższe kondygnacje podzielone zostały ostrołukowymi blendami. Całość zwieńczono dachem dwuspadowym i szczytami schodkowymi. Nawę główną przykryto sklepieniem gwiaździstym, wspartym na ośmiobocznych filarach, w nawach bocznych zastosowano sklepienia sieciowe. Korpus trójnawowej hali od zewnątrz został oszkarpowany. Zdobią go ostrołukowe okna, gzyms, tynkowany fryz wieńczący, a także szczyty sterczynowe i tynkowane blendy ostrołukowe. W zakrystii i kruchcie zastosowano szczyty uskokowe, ze sterczynami na zakończeniach stopni, dekorowane ostrołukowymi blendami. W fasadzie kruchty znajduje się metalowa płaskorzeźba z popiersiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem i napisem dotyczącym pożaru z 1873 roku.

==Wyposażenie==
Wystrój i wyposażenie wnętrze są niejednolite i pochodzą z XVIII i XIX wieku. Barokowy ołtarz główny został wykonany w 1734 roku w warsztacie [[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jana Chrystiana Schmidta]] w [[ewim:Reszel |Reszlu]]. Umieszczono w nim obraz Ostatniej Wieczerzy oraz rzeźby św. Walentego, Burcharda, Iwona, Albana, Konstantyna, Krzysztofa, Antoniego, Jana Nepomucena, Floriana i jednego nie rozpoznanego. W kościele znajduje się sześć ołtarzy bocznych:
*ołtarz boczny barokowo-klasycystyczny z końca XVIII wieku, ustawiony przy trzecim filarze północnym i wyposażony w obraz św. Barbary z XVIII wieku i alegoryczne rzeźbione postacie kobiece,
*ołtarz boczny klasycystyczny z pierwszej połowy XIX wieku, ustawiony przy trzecim filarze południowym, z rzeźbionymi postaciami św. Piotra i św. Pawła oraz obrazem Ukrzyżowania namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1864 roku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze północnym, z obrazem przedstawiającym Modlitwę w Ogrójcu z końca XVIII wieku, obrazem Matki Boskiej Bolesnej z 1893 roku oraz dwoma alegorycznymi postaciami kobiecymi z drugiej połowy XVIII wieku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze południowym, z obrazem, św. Anny uczącej Matkę Boską oraz figurami archaniołów: Rafała i Gabriela,
*ołtarz boczny klasycystyczny z około 1850 roku, ustawiony w nawie północnej, z obrazem św. Jana Nepomucena, namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1866 roku oraz figurami św. Mikołaja, św. Augustyna oraz Biskupów,
*ołtarz boczny barokowy z początku XVIII wieku, ustawiony w nawie południowej, z obrazem Matki Boskiej Różańcowej ze św. Dominikiem i Katarzyną Sieneńską oraz z figurami: Madonny, św. Dominika, św. Katarzyny.
Tabernakulum oraz figury aniołów pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].
Ambona z herbem fundatora i inicjałami G.B.E.C. pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Z tego samego okresu pochodzi barokowo-klasycystyczna kaplica chrzcielna. W kościele znajdują się także trzy rzeźbione anioły z XVIII wieku, późnobarokowy krucyfiks, epitafium burmistrza jeziorańskiego [[ewim:Szymona Rogalla |Szymona Rogalli]] z 1763 roku. Są tam również cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*kielichy: z 1790 roku – wykonany prawdopodobnie przez złotnika z [[ewim:Braniewo |Braniewa]], [[ewim:Thomas Stefan |Thomasa Stefana]], z 1690 roku – wykonany przez [[ewim:Jan Bartolomowicz |Jana Bartolomowicza]], złotnika z [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarka Warmińskiego]], z 1655 roku i 1661 roku – wykonane przez [[ewim:Michael Ruhnau |Michaela Ruhnaua]], złotnika z [[ewim:Jeziorany |Jezioran]],
*monstrancja z 1743 roku i pacyfikał rokokowy, wykonane przez złotnika z [[ewim:Dobre Miasto |Dobrego Miasta]], [[ewim:Antoni Krieger |Antoniego Kriegera]],
*tacka trybowana i kadzielnica z około 1700 roku,
*puszka do przechowywania komunikantów (cyborium), wykonana przez [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]], złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]].

==Zobacz też==
*[[Kaplica pw. św. Krzyża w Jezioranach]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]
*[[ewim:Jan Bartolomowicz|Jan Bartolomowicz]]
*[[ewim:Michael Ruhnau|Michael Ruhnau]]
*[[ewim:Jan Geese|Jan Geese]]
*[[ewim:Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 170-171.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 50-51.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 34-38.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 16
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 70-71.

==Dodatkowa literatura==
*''Historia parafii'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://parafia-jeziorany.vot.pl/historia-parafii.html www.parafia-jeziorany.vot.pl] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Bartłomieja w Jezioranach

2015-01-25T16:53:21Z

Arom2001: /* Zobacz też */

[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_4.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_2.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Widok od strony rynku w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56152.]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_5.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_3.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Wnętrze nawy głównej w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56157.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie [[ewim:Jeziorany |Jezioran]] (niem. Seeburg), w obrębie średniowiecznej zabudowy miasta. Znajduje się przy wschodnim boku obecnego placu Wolności Narodowej.

==Historia==
Pierwszy kościół w Jezioranach wybudowano już około 1345 roku. Uposażył go w dekrecie lokacyjnym z 5 lutego 1338 roku biskup [[ewim:Herman z Pragi |Herman z Pragi]]. Obecna świątynia powstała w latach 1360-1390. W XV wieku korpus nakryto sklepieniem gwiaździstym. W 1912 roku budowlę przedłużono o dwa przęsła ku wschodowi, dobudowano także nową zakrystię i kruchtę od północy oraz podwyższono wieżę o dwie kondygnacje. W 1913 roku przeprowadzono gruntowny remont starszych części kościoła.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, murowany z cegły na niskiej podmurówce z kamieni polnych. Od strony północnej znajduje się piętrowa zakrystia, od południa – kruchta, natomiast od zachodu – kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża, prawie całkowicie wciągnięta w obręb korpusu. W dolnej części wieży znajduje się kruchta przykryta sklepieniem gwiaździstym, do której prowadzi portal ostrołukowy o profilowanych ościeżach (podobny portal prowadzi z nawy do zakrystii). Wyższe kondygnacje podzielone zostały ostrołukowymi blendami. Całość zwieńczono dachem dwuspadowym i szczytami schodkowymi. Nawę główną przykryto sklepieniem gwiaździstym, wspartym na ośmiobocznych filarach, w nawach bocznych zastosowano sklepienia sieciowe. Korpus trójnawowej hali od zewnątrz został oszkarpowany. Zdobią go ostrołukowe okna, gzyms, tynkowany fryz wieńczący, a także szczyty sterczynowe i tynkowane blendy ostrołukowe. W zakrystii i kruchcie zastosowano szczyty uskokowe, ze sterczynami na zakończeniach stopni, dekorowane ostrołukowymi blendami. W fasadzie kruchty znajduje się metalowa płaskorzeźba z popiersiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem i napisem dotyczącym pożaru z 1873 roku.

==Wyposażenie==
Wystrój i wyposażenie wnętrze są niejednolite i pochodzą z XVIII i XIX wieku. Barokowy ołtarz główny został wykonany w 1734 roku w warsztacie [[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jana Chrystiana Schmidta]] w [[ewim:Reszel |Reszlu]]. Umieszczono w nim obraz Ostatniej Wieczerzy oraz rzeźby św. Walentego, Burcharda, Iwona, Albana, Konstantyna, Krzysztofa, Antoniego, Jana Nepomucena, Floriana i jednego nie rozpoznanego. W kościele znajduje się sześć ołtarzy bocznych:
*ołtarz boczny barokowo-klasycystyczny z końca XVIII wieku, ustawiony przy trzecim filarze północnym i wyposażony w obraz św. Barbary z XVIII wieku i alegoryczne rzeźbione postacie kobiece,
*ołtarz boczny klasycystyczny z pierwszej połowy XIX wieku, ustawiony przy trzecim filarze południowym, z rzeźbionymi postaciami św. Piotra i św. Pawła oraz obrazem Ukrzyżowania namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1864 roku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze północnym, z obrazem przedstawiającym Modlitwę w Ogrójcu z końca XVIII wieku, obrazem Matki Boskiej Bolesnej z 1893 roku oraz dwoma alegorycznymi postaciami kobiecymi z drugiej połowy XVIII wieku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze południowym, z obrazem, św. Anny uczącej Matkę Boską oraz figurami archaniołów: Rafała i Gabriela,
*ołtarz boczny klasycystyczny z około 1850 roku, ustawiony w nawie północnej, z obrazem św. Jana Nepomucena, namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1866 roku oraz figurami św. Mikołaja, św. Augustyna oraz Biskupów,
*ołtarz boczny barokowy z początku XVIII wieku, ustawiony w nawie południowej, z obrazem Matki Boskiej Różańcowej ze św. Dominikiem i Katarzyną Sieneńską oraz z figurami: Madonny, św. Dominika, św. Katarzyny.
Tabernakulum oraz figury aniołów pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].
Ambona z herbem fundatora i inicjałami G.B.E.C. pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Z tego samego okresu pochodzi barokowo-klasycystyczna kaplica chrzcielna. W kościele znajdują się także trzy rzeźbione anioły z XVIII wieku, późnobarokowy krucyfiks, epitafium burmistrza jeziorańskiego [[ewim:Szymona Rogalla |Szymona Rogalli]] z 1763 roku. Są tam również cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*kielichy: z 1790 roku – wykonany prawdopodobnie przez złotnika z [[ewim:Braniewo |Braniewa]], [[ewim:Thomas Stefan |Thomasa Stefana]], z 1690 roku – wykonany przez [[ewim:Jan Bartolomowicz |Jana Bartolomowicza]], złotnika z [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarka Warmińskiego]], z 1655 roku i 1661 roku – wykonane przez [[ewim:Michael Ruhnau |Michaela Ruhnaua]], złotnika z [[ewim:Jeziorany |Jezioran]],
*monstrancja z 1743 roku i pacyfikał rokokowy, wykonane przez złotnika z [[ewim:Dobre Miasto |Dobrego Miasta]], [[ewim:Antoni Krieger |Antoniego Kriegera]],
*tacka trybowana i kadzielnica z około 1700 roku,
*puszka do przechowywania komunikantów (cyborium), wykonana przez [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]], złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]].

==Zobacz też==
*[[Kaplica pw. św. Krzyża w Jezioranach]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]
*[[ewim:Jan Bartolomowicz|Jan Bartolomowicz]]
*[[ewim:Michael Ruhnau|Michael Ruhnau]]
*[[ewim:Jan Geese|Jan Geese]]
*[[Chrystian Bernard Schmidt]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 170-171.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 50-51.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 34-38.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 16
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 70-71.

==Dodatkowa literatura==
*''Historia parafii'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://parafia-jeziorany.vot.pl/historia-parafii.html www.parafia-jeziorany.vot.pl] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Bartłomieja w Jezioranach

2015-01-25T16:52:55Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_1.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_4.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_2.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Widok od strony rynku w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56152.]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_5.jpg|thumb|right|200px|Źródło: [http://parafia-jeziorany.vot.pl/galeria/category/1-kościoły.html http://parafia-jeziorany.vot.pl] ]]
[[Image: kosciol_bartlomiej_jeziorany_3.jpg|thumb|left|200px| Fot. Herbert Zink. Wnętrze nawy głównej w 1938 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 56157.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie [[ewim:Jeziorany |Jezioran]] (niem. Seeburg), w obrębie średniowiecznej zabudowy miasta. Znajduje się przy wschodnim boku obecnego placu Wolności Narodowej.

==Historia==
Pierwszy kościół w Jezioranach wybudowano już około 1345 roku. Uposażył go w dekrecie lokacyjnym z 5 lutego 1338 roku biskup [[ewim:Herman z Pragi |Herman z Pragi]]. Obecna świątynia powstała w latach 1360-1390. W XV wieku korpus nakryto sklepieniem gwiaździstym. W 1912 roku budowlę przedłużono o dwa przęsła ku wschodowi, dobudowano także nową zakrystię i kruchtę od północy oraz podwyższono wieżę o dwie kondygnacje. W 1913 roku przeprowadzono gruntowny remont starszych części kościoła.

==Opis==
Jest to kościół gotycki, orientowany, murowany z cegły na niskiej podmurówce z kamieni polnych. Od strony północnej znajduje się piętrowa zakrystia, od południa – kruchta, natomiast od zachodu – kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża, prawie całkowicie wciągnięta w obręb korpusu. W dolnej części wieży znajduje się kruchta przykryta sklepieniem gwiaździstym, do której prowadzi portal ostrołukowy o profilowanych ościeżach (podobny portal prowadzi z nawy do zakrystii). Wyższe kondygnacje podzielone zostały ostrołukowymi blendami. Całość zwieńczono dachem dwuspadowym i szczytami schodkowymi. Nawę główną przykryto sklepieniem gwiaździstym, wspartym na ośmiobocznych filarach, w nawach bocznych zastosowano sklepienia sieciowe. Korpus trójnawowej hali od zewnątrz został oszkarpowany. Zdobią go ostrołukowe okna, gzyms, tynkowany fryz wieńczący, a także szczyty sterczynowe i tynkowane blendy ostrołukowe. W zakrystii i kruchcie zastosowano szczyty uskokowe, ze sterczynami na zakończeniach stopni, dekorowane ostrołukowymi blendami. W fasadzie kruchty znajduje się metalowa płaskorzeźba z popiersiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem i napisem dotyczącym pożaru z 1873 roku.

==Wyposażenie==
Wystrój i wyposażenie wnętrze są niejednolite i pochodzą z XVIII i XIX wieku. Barokowy ołtarz główny został wykonany w 1734 roku w warsztacie [[ewim:Jan Chrystian Schmidt |Jana Chrystiana Schmidta]] w [[ewim:Reszel |Reszlu]]. Umieszczono w nim obraz Ostatniej Wieczerzy oraz rzeźby św. Walentego, Burcharda, Iwona, Albana, Konstantyna, Krzysztofa, Antoniego, Jana Nepomucena, Floriana i jednego nie rozpoznanego. W kościele znajduje się sześć ołtarzy bocznych:
*ołtarz boczny barokowo-klasycystyczny z końca XVIII wieku, ustawiony przy trzecim filarze północnym i wyposażony w obraz św. Barbary z XVIII wieku i alegoryczne rzeźbione postacie kobiece,
*ołtarz boczny klasycystyczny z pierwszej połowy XIX wieku, ustawiony przy trzecim filarze południowym, z rzeźbionymi postaciami św. Piotra i św. Pawła oraz obrazem Ukrzyżowania namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1864 roku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze północnym, z obrazem przedstawiającym Modlitwę w Ogrójcu z końca XVIII wieku, obrazem Matki Boskiej Bolesnej z 1893 roku oraz dwoma alegorycznymi postaciami kobiecymi z drugiej połowy XVIII wieku,
*ołtarz boczny klasycystyczny, wykonany przez stolarza Kleina w pierwszej połowie XIX wieku, ustawiony przy czwartym filarze południowym, z obrazem, św. Anny uczącej Matkę Boską oraz figurami archaniołów: Rafała i Gabriela,
*ołtarz boczny klasycystyczny z około 1850 roku, ustawiony w nawie północnej, z obrazem św. Jana Nepomucena, namalowanym przez [[ewim:Kabath |Kabath'a]] w 1866 roku oraz figurami św. Mikołaja, św. Augustyna oraz Biskupów,
*ołtarz boczny barokowy z początku XVIII wieku, ustawiony w nawie południowej, z obrazem Matki Boskiej Różańcowej ze św. Dominikiem i Katarzyną Sieneńską oraz z figurami: Madonny, św. Dominika, św. Katarzyny.
Tabernakulum oraz figury aniołów pochodzą z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]].
Ambona z herbem fundatora i inicjałami G.B.E.C. pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Z tego samego okresu pochodzi barokowo-klasycystyczna kaplica chrzcielna. W kościele znajdują się także trzy rzeźbione anioły z XVIII wieku, późnobarokowy krucyfiks, epitafium burmistrza jeziorańskiego [[ewim:Szymona Rogalla |Szymona Rogalli]] z 1763 roku. Są tam również cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*kielichy: z 1790 roku – wykonany prawdopodobnie przez złotnika z [[ewim:Braniewo |Braniewa]], [[ewim:Thomas Stefan |Thomasa Stefana]], z 1690 roku – wykonany przez [[ewim:Jan Bartolomowicz |Jana Bartolomowicza]], złotnika z [[ewim:Lidzbark Warmiński |Lidzbarka Warmińskiego]], z 1655 roku i 1661 roku – wykonane przez [[ewim:Michael Ruhnau |Michaela Ruhnaua]], złotnika z [[ewim:Jeziorany |Jezioran]],
*monstrancja z 1743 roku i pacyfikał rokokowy, wykonane przez złotnika z [[ewim:Dobre Miasto |Dobrego Miasta]], [[ewim:Antoni Krieger |Antoniego Kriegera]],
*tacka trybowana i kadzielnica z około 1700 roku,
*puszka do przechowywania komunikantów (cyborium), wykonana przez [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]], złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]].

==Zobacz też==
*[[Kaplica pw. św. Krzyża w Jezioranach]]
*[[ewim:Jan Chrystian Schmidt|Jan Chrystian Schmidt]]
*[[ewim:Jan Bartolomowicz|Jan Bartolomowicz]]
*[[ewim:Michael Ruhnau|Michael Ruhnau]]
*[[ewim:Jan Geese|Jan Geese]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 170-171.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 50-51.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 34-38.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 16
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 70-71.

==Dodatkowa literatura==
*''Historia parafii'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://parafia-jeziorany.vot.pl/historia-parafii.html www.parafia-jeziorany.vot.pl] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Jeziorany (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Mikołaja w Grzędzie

2015-01-25T16:49:19Z

Arom2001:

[[Image: kosciol_mikolaj_grzeda_1a.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski]]
[[Image: kosciol_mikolaj_grzeda_2a.jpg|thumb|right|200px| Fot. Mieczysław Kalski]]

[[Image: kosciol_mikolaj_grzeda_3.jpg|thumb|right|200px| Fot. Andrzej Grabowski. Ołtarz główny z obrazem patrona, św. Mikołaja. Źródło: [http://bisztynek.wm.pl/5062-15167,Kosciol-sw-Mikolaja-w-Grzedzie,123823.html? www.bisztynek.wm.pl] ]]

[[Image: kosciol_mikolaj_grzeda_4.jpg|thumb|right|200px| Fot. Herbert Zink. 1938 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056086.]]

[[Image: kosciol_mikolaj_grzeda_5.jpg|thumb|right|200px| Fot. Herbert Zink. 1938 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 056087.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany w centrum wsi [[ewim:Grzęda |Grzęda]] (niem. Sturmhübel). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat bartoszycki| powiecie bartoszyckim]], w [[ewim:Bisztynek (gmina miejsko-wiejska) |gminie Bisztynek]].

==Historia==
Świątynia pochodzi z drugiej połowy XIV wieku. Kamienną, salową budowlę ufundowali prawdopodobnie lokalni rycerze pruskiego pochodzenia. Po wojnach polsko-krzyżackich budynek był w tak złym stanie, iż w połowie XVI wieku odbudowano go z użyciem cegły. W 1581 roku biskup warmiński [[Marcin Kromer |Marcin Kromer]] konsekrował go ku czci św. Mikołaja. W 1754 roku kościół został zniszczony w wyniku pożaru. Odbudowę przeprowadzono w latach 1755-1757, a ponownej jego konsekracji dokonał biskup [[Ignacy Krasicki |Ignacy Krasicki]] w dniu 16 października 1779 roku. W 1783 roku powstał szczyt wschodni budowli, w 1898 roku jej korpus został przedłużony ku zachodowi, a w 1900 roku wzniesiono wieżę dzwonniczą.

Pod koniec kwietnia 2014 roku spłonęła część prezbiterium z drewnianym stołem ołtarzowym i częścią balustrady <ref> Więcej informacji na stronach internetowego wydania Gazety Olsztyńskiej http://bisztynek.wm.pl/201025,Pozar-w-kosciele-sw-Mikolaja-w-Grzedzie.html </ref>

==Opis==
Jest to kościół gotycki (po odbudowie z XVIII wieku nadano mu wygląd barokowy), orientowany, murowany do połowy wysokości z kamieni polnych, wyżej z cegły, wzniesiony na rzucie prostokąta. Od strony północnej znajduje się zakrystia, od południa kruchta a od zachodu czworoboczna wieża zwieńczona dzwonowym hełmem. Szczyt wschodni o falistej linii spływów zwieńczony został blaszaną wieżyczką na sygnaturkę, na której znajduje się chorągiewka z datą 1889. Kruchtę i nawę przykryto dachem siodłowym, zakrystię – dachem pulpitowym, wspólnym z częścią nawową.

==Wyposażenie==
Wystrój i wyposażenie wnętrza jest późnobarokowe oraz rokokowe i pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku. Ołtarz główny i ambona zostały wykonane w pracowni [[ewim:Krzysztof Pervanger |Krzysztofa Pervangera]] z [[ewim:Tolkmicko |Tolkmicka]]. Rokokowy jest ołtarz boczny, chór muzyczny o wybrzuszonej balustradzie wspartej na parze kolumn, a także prospekt organowy i konfesjonały. Szereg figur i dekoracji rokokowych pochodzi z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]. Zawieszony na wieży dzwon został odlany przez [[ewim:Marek Ulman |Marka Ulmana]] w [[ewim:Królewiec |Królewcu]] w 1596 roku. W kościele znajduje się także rzeźba Matki Boskiej z XVI wieku i Pieta z wieku XIX oraz szereg cennych zabytków sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*[[Monstrancja z kościoła pw. św. Mikołaja w Grzędzie |monstrancja z XVII wieku]] i pacyfikał z 1664 roku, wykonane przez złotnika z [[ewim:Jeziorny |Jezioran]], [[ewim:Michał Ruhnau |Michała Runhau’a]],
*[[Krzyż relikwiarzowy z kościoła pw. św. Mikołaja w Grzędzie|krzyż relikwiarzowy z XVI wieku]],
*kielich z 1745 roku,
*lampka wieczna z 1740 roku, wykonana przez złotnika z [[ewim:Dobre Miasto |Dobrego Miasta]] [[ewim:Antoni Krieger |Antoniego Kriegera]],
*naczynie do olejów z puncą złotnika MB z początku XVIII wieku.

==Zobacz też==
*[[Marcin Kromer |Marcin Kromer]]
*[[Ignacy Krasicki |Ignacy Krasicki]]
*[[ewim:Antoni Krieger |Antoni Krieger]]
*[[ewim:Krzysztof Pervanger |Krzysztof Pervanger]]
*[[ewim:Marek Ulman |Marek Ulman]]
*[[Monstrancja z kościoła pw. św. Mikołaja w Grzędzie]]
*[[Krzyż relikwiarzowy z kościoła pw. św. Mikołaja w Grzędzie]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 272-273.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku''. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 48-49.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii''. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 30-32.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 15.
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. – Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 171-172.

==Linki==
#''Grzęda: Kościół parafialny św. Mikołaja z XIV w.'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://zabytki.ocalicodzapomnienia.eu/zabytek-2-9-1-39.html www.zabytki.ocalicodzapomnienia.eu] [dostęp 11.12.2013 r.]

==Przypisy==
<references/>

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat bartoszycki]]
[[Category:Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1301-1400]]

Kościół pw. św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Dywitach

2015-01-25T16:47:04Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_szymona_dywity_1.jpg|thumb|right|250px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_szymona_dywity_3.jpg|thumb|right|250px| Fot. Mieczysław Kalski ]]
[[Image: kosciol_szymona_dywity_2.jpg|thumb|left|200px| Fot. Carl Wünsch. 1929 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 55716.]]
[[Image: kosciol_szymona_dywity_4.jpg|thumb|left|200px| Fot. Karl Müller. Wnętrze nawy głównej. 1929 rok. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 55716.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony pod koniec XIX wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na wzniesieniu w centrum wsi [[ewim:Dywity |Dywity]] (niem. Diwitten). Wieś położona jest w [[ewim:Powiat olsztyński| powiecie olsztyńskim]], 6 km na północ od [[ewim:Olszyn |Olsztyna]], przy trasie do [[ewim:Bartoszyce |Bartoszyc]].

==Historia==
Pierwsza świątynia powstała w tym miejscu już około 1362 roku. W przywileju lokacyjnym z 5 października 1366 roku został uposażony kościół pod wezwaniem św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza. Wzniesiono go w stylu późnogotyckim w drugiej połowie XIV wieku. Wieżę wybudowano na przełomie wieku XV i XVI. W 1893 roku kościół rozebrano ze względu na zły stan techniczny. Na jego zrębach i z wykorzystaniem cztery dolnych kondygnacji wieży wzniesiono w latach 1894-1897 nową budowlę, według projektu [[Friedrich Heitmann |Fritza Heitmanna]] z [[ewim:Królewiec |Królewca]]. Budowę sfinansowali katolicy z Dywit. W dniu 25 października 1897 roku konsekracji nowego kościoła dokonał biskup pomocniczy [[ewim:Adolf Namszanowski |Adolf Namszanowski]]. Kościół stanowi siedzibę [[ewim:Parafia pw. śś. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Dywitach|parafii pod tym samym wezwaniem]].

==Opis==
Jest to kościół orientowany, neogotycki, trójnawowy, halowy. Wzniesiono go z czerwonej cegły na rzucie prostokąta o wymiarach (40mx17m). Po stronie wschodniej znajduje się prosto zamknięte prezbiterium, od zachodu do korpusu budowli przylega kwadratowa wieża o sześciu kondygnacjach. Jej dolne piętra ozdobione zostały blendami ostrołukowymi i bliźnimi półkolistymi wnękami oraz tynkowanym fryzem opaskowym. Całość nakryto dachem dwuspadowym ze szczytami schodkowymi i zwieńczono czterometrowym krzyżem (z przodu) oraz chorągiewką z kutego żelaza z datą 1894 (z tyłu). Również korpus nawowy oraz prezbiterium ozdobiono licznymi blendami ostrołukowymi i bliźnimi półkolistymi, tynkowanymi wnękami, wklęsłymi fryzami i schodkowymi szczytami. Całość przykryto dwuspadowym dachem z dachówki. W nawie głównej zastosowano sklepienie gwiaździste, sześcioramienne, w nawach bocznych – krzyżowo-żebrowe.

==Wyposażenie==
Wystrój i wyposażenie wnętrza są w większości neogotyckie i pochodzą z końca XIX wieku. W tym stylu wykonano:
*ołtarz główny, wykonany w 1895 roku przez [[ewim:August Lorkowski |Augusta Lorkowskiego]] z [[ewim:Gietrzwałd |Gietrzwałdu]], znajdują się nim: obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny oraz rzeźby apostołów,
*ołtarze boczne: lewy – z obrazem św. Rocha, prawy – z obrazem św. Tomasza Apostoła,
*organy wykonane w1895 roku przez firmę [[ewim:Bruno Goebl |Bruno Goebla]] z [[ewim:Orneta |Ornety]]. Z końca XIX wieku pochodzą także dwa konfesjonały oraz ambona. Z wyposażenia starszego kościoła zachowało się pięć późnobarokowych rzeźb: Chrystusa Zmartwychwstałego (z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]]), dwóch świętych, a także dwie alegoryczne rzeźby rokokowe z drugiej połowy XVIII wieku. Prócz tego znajdują się tam cenne zabytki sztuki złotniczej w tym, m.in.:
*późnogotycki kielich mszalny z 1601 roku,
*kielich barokowy z 1632 roku i drugi z 1734 roku,
*barokowa monstrancja z 1696 roku,
*relikwiarz z 1720 roku, wykonany przez złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]], [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]].

==Zobacz też==
*[[Friedrich Heitmann |Fritz Heitmann]]
*[[ewim:Adolf Namszanowski |Adolf Namszanowski]]
*[[ewim:Parafia pw. śś. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Dywitach|parafia pw. śś. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Dywitach]]
*[[ewim:August Lorkowski |August Lorkowski]]
*[[ewim:Bruno Goebl |Bruno Goebl]]
*[[ewim:Jan Geese |Jan Geese]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 44-45.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 33-34.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 20-23.
#Jachnowicz, Romualda: ''Dywity : z dziejów kościoła i parafii pw. św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza'' / Romualda Jachnowicz. – Olsztyn : AD REM, 1999. – S. 14-56.

==Linki==
*''Historia Kościoła'', materiał zamieszczony na stronie internetowej [http://parafiadywity.pl/ www.parafiadywity.pl] [dostęp 09.12.2013 r.]

[[Category:Kościoły i kaplice]]

[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Dywity (gmina wiejska)]]
[[Category:1801-1918]]

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Biskupcu

2015-01-25T16:42:27Z

Arom2001: /* Wyposażenie */

[[Image: kosciol_jana_biskupiec_1.jpg|thumb|right|200px|Fot. 2009 rok. Źródło: Dokumenty życia społecznego WBP w Olsztynie.]]
[[Image: kosciol_jana_biskupiec_2.jpg|thumb|right|200px|Pocztówka z 1975 roku. Fot. L. Surowiec. Źródło: Dokumenty życia społecznego WBP w Olsztynie.]]
[[Image: kosciol_jana_biskupiec_3.jpg|thumb|left|200px|Wieża kościoła parafialnego około 1900 roku. Źródło: ''Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji'', Warszawa IS PAN, 2006, nr 55205.]]
[[Image: kosciol_jana_biskupiec_6.jpg|thumb|right|200px|Fot. 2009 rok. Źródło: Dokumenty życia społecznego WBP w Olsztynie.]]

Zabytek architektury sakralnej wzniesiony na początku XV wieku.

==Lokalizacja==
Kościół został wybudowany na terenie [[ewim:Biskupiec |Biskupca Reszelskiego]], w północno-wschodnim narożniku starego rynku, tuż przy [[ewim:Rzeka Dymer|rzece Dymer]] (obecny Plac Kościelny).

==Historia==
Kościół św. Jana Chrzciciela istniał już podczas lokacji miasta przez biskupa warmińskiego [[ewim:Henryk III Sorbom |Henryka III Sorboma]] w dniu 17 października 1395 roku. Budowla ta została jednak zniszczona w 1414 roku podczas wojny polsko-krzyżackiej. W 1505 roku biskup [[ewim:Łukasz Watzenrode |Łukasz Watzenrode]] przeznaczył na jego odbudowę materiały z rozbiórki [[Kościół pw. Ducha Świętego w Lidzbarku Warmińskim |kościoła pw. Ducha Świętego w Lidzbarku Warmińskim]]. Konsekracji nowej świątyni dokonał biskup [[Marcin Kromer |Marcin Kromer]] w dniu 26 kwietnia 1580 roku. Drewniana wieża została zniszczona w wyniku pożaru 13 maja 1651 roku. Jej odbudowę przeprowadzono w 1668 roku. Ponownie spłonęła 26 lutego 1700 roku i została odbudowana w roku 1717. W latach 1728-1734 kościół powiększono o prezbiterium. Kolejnej konsekracji dokonał biskup pomocniczy [[ewim:Michał Remigiusz Łaszewski |Michał Remigiusz Łaszewski]] 14 sierpnia 1735 roku, dodając jako drugiego patrona św. Walentego. Kościół ten 21 kwietnia 1766 roku ponownie został zniszczony na skutek pożaru. Odbudowano go ze składek zbieranych w całej diecezji. W latach 1881-1882 założono empory w nawach bocznych, a stronie zewnętrznej budowli nadano cechy neoromańskie. W 1903 roku kościół został gruntownie przebudowany. Jego konsekracji dokonał biskup pomocniczy [[ewim:Edward Herrmann |Edward Herrmann]] 6 lipca 1908 roku. Po pożarze z 1945 roku, kościół został odbudowany w latach 1948-1949. Hełm wieży zrekonstruowano w 1988 roku.

==Opis==
Jest to kościół orientowany, trójnawowy, murowany z cegły. Jego bryła posiada różne cechy stylowe. Nawa główna ze sklepieniem żaglowym jest późnogotycka, takie same cechy posiada masywna wieża usytuowana po stronie zachodniej, częściowo wtopiona w korpus budowli. Zdobią ją trzy kondygnacje blend ostrołukowych i hełm w kształcie dzwonu z latarnią. Od wschodu znajduje się barokowe prezbiterium prosto zamknięte, ze sklepieniem kolebkowym. W jego częściach bocznych usytuowano zakrystie. Neoromańskie nawy boczne przykryte zostały sklepieniami krzyżowymi. U nasady sklepień znajdują się gzymsy, a od zewnątrz pilastry na narożach. Fasadę budowli rozciągają do boków owalne wieżyczki schodowe i portale naw bocznych.

==Wyposażenie==
Wystrój i wyposażenie wnętrza są nowoczesne. W 1998 roku poddano konserwacji dwa uratowane neoromańskie ołtarze boczne. Najstarszym obiektem jest miedziana Misa Chrzcielna ze sceną Zwiastowania i napisem starocerkiewnym (może być dowodem działań misyjnych przez Krzyżakami). Znajdują się tam także cenne zabytki sztuki złotniczej, w tym m.in.:
*monstrancja i trzy kielichy (z lat 1751, 1753, 1759), wykonane przez [[ewim:Jan Geese |Jana Geese]], złotnika z [[ewim:Olsztyn |Olsztyna]],
*kielich, wykonany przez złotnika z [[ewim:Dobre Miasto |Dobrego Miasta]], [[ewim:Antoni Krieger |Antoniego Kriegera]],
*krzyż relikwiarzowi z 1616 roku.
*krucyfiks ołtarzowy z warsztatu rzeźbiarskiego [[ewim:Chrystian Bernard Schmidt|Chrystiana Bernarda Schmidta]] z [[ewim:Reszel|Reszla]] (sprzed 1784 r.).

==Zobacz też==
*[[Kościół pw. bł. Karoliny Kózkówny w Biskupcu Reszelskim]]
*[[Kościół pw. Ducha Świętego w Lidzbarku Warmińskim]]
*[[ewim:Henryk III Sorbom |Henryk III Sorbom]]
*[[ewim:Łukasz Watzenrode |Łukasz Watzenrode]]
*[[Marcin Kromer |Marcin Kromer]]
*[[ewim:Michał Remigiusz Łaszewski |Michał Remigiusz Łaszewski]]
*[[ewim:Edward Herrmann |Edward Herrmann]]
*[[ewim:Jan Geese |Jan Geese]]
*[[ewim:Antoni Krieger |Antoni Krieger]]

==Bibliografia==
#''Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej''. Tom 1 / red. Bronisław Magdziarz. – Olsztyn : Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999. – S. 108-109.
#Piskorska, Józefa: ''Złotnictwo sakralne na Warmii w okresie baroku. Cz. II, Ilustrowany katalog zachowanych dzieł'' / Józefa Piskorska. – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2007. – S. 11-12.
#''Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii.'' – Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1973. – S. 12-13.
#Rzempołuch, Andrzej: ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'' / Andrzej Rzempołuch. – Olsztyn : Remix, 1992. – S. 12-13.
#Skurzyński, Piotr: ''Warmia i polskie Dolne Prusy: przewodnik turystyczny'' / Piotr Skurzyński. - Gdynia : Wydawnictwo Region, 2012. – S. 57.

[[Category:Kościoły i kaplice]]
[[Category:Powiat olsztyński]]
[[Category:Biskupiec (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Category:1501-1600]]